Ирланд

Бүгд Найрамдах Ирланд Улс
Éire
Ireland
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
ирл. "Amhrán na bhFiann"
«Цэрэг эрсийн дуу»
Европын холбоон (улбар шар) дахь Ирланд (улаан)
Европын холбоон (улбар шар) дахь Ирланд (улаан)
Нийслэл 
(их хот)
Дублин
Албан хэл Ирланд[1], Англи
Ард түмэн 
(2006 он)
87% - Ирланд
13% - бусад[2][3]
Олон түмэн Ирландынхан
Төр засаг Парламентийн бүгд найрамдах засаг
 -  Ерөнхийлөгч Майкл Хиггинс
 -  Ерөнхий сайд Энда Кенни
Улсын хурал 2 танхимт
ирл. "Oireachtas"
(«Өргөө»)
Тусгаар тогтносон нь
 -  Их Британиас 1922 оны 12 сарын 6 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 84,421 км2 (120)
 -  Гадаргын ус (%) 2.0 %
Хүн ам
 -  Тооллого (2011) 4,588,252[4] (119)
 -  Нягт сийрэг 65.3 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $181.595 тэрбум[5] (55)
 -  Нэг хүнд $39,638[5] (15)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $217.669 тэрбум[5] (42)
 -  Нэг хүнд $47,513[5] (14)
ХХИ (2011)
0.908[6] (маш сайн) (7)
Мөнгөний нэгж Еврo (€) (EUR)
Цагийн бүс ДЕЦ (НЗНЦ+0)
 -  Зуны цаг ДЕЗЦ (НЗНЦ+1)
Домэйн нэр .ie1
Утасны томьёо +353
1Европын холбооны гишүүн тул мөн .eu-г хэрэглэнэ

Ирланд (Ирланд хэл: Éire, англ. Ireland), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Ирланд Улс нь баруун хойд Европт орших улс юм. Өнөөгийн Ирланд Улс нь Ирланд арлын зургааны тав хэсгийг эзлэх бөгөөд анх 1921 оны 5 сарын 3-нд хуваагджээ. Хойд талаараа Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсын хэсэг Умард Ирландтай хиллэдэг бөгөөд баруун талд нь Атлантын далай, зүүн талд нь Ирландын тэнгис оршино. Хууль зүйн хувьд Бүгд Найрамдах Ирланд Улс (Ирланд хэл: Poblacht na hÉireann) гэдэг нь улсынх нь тодорхойлолт боловч нэр нь Ирланд юм.

20-р зууны эхэн үед Ирланд нь Ирландын Чөлөөт Улсын залгамжлагч орон болсон юм. Баруун Европын хамгийн ядуу орнуудын нэг байсан бөгөөд гадаадад гарах явдал их байжээ. 1950-аад оны сүүлээр протекционист эдийн засаг нь нээгдсэнээр 1973 онд Ирланд нь Европын Нэгдэлд (одоо Европын Холбоо) элссэн байна. 1980-аад оны сүүлчээр эдийн засгийн хямралаас болж эдийн засгийн шинэчлэл хийхэд хүргэжээ. Үр дүнд нь Ирланд нь бусад Европын Холбооны орнуудтай харьцуулбал татвар, зохицуулалтыг ихэд багасгажээ.

Өнөө үед бол Ирландыг эдийн засгийн чөлөөт байдлаар Эдийн засгийн эрх чөлөөний индекс гуравт жагсаасан байна. Энэ либерал хөдөлгөөний үр дүнд Ирланд нь дэлхийн хамгийн хурдацтай өсч буй, хамгийн баян, хөгжилтэй, энх амгалан орнуудын тоонд багтаж байна. Ирландын 1 хүнд оногдох ҮНБ нь тавд, худалдан авах чадварын паритет (PPP)-г тооцвол наймд, Хүний хөгжлийн индекст тавд бичигдэж байна. Мөн амьдралын чанараараа Economist Intelligence Unit-н индекст нэгд, Дэлхийн энх тайвны индекст дөрөвт бичигджээ. Эдгээрээс гадна Ирланд нь боловсролын систем, улс төрийн чөлөөт байдал, иргэний эрх, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө, эдийн засгийн эрх чөлөө зэргээрээ ч өндөрт жагсдаг. Сүйрсэн орнуудын индекст доороосоо дөрөвт бичигдсэн нь цөөн тооны "тогтвортой" орнуудад тооцогдож байна. Ирландын хүн амын 10 орчим хувийг цагаач нар эзлэдэг. Хүн ам нь Европт хамгийн хурдацтай өсч буйд тооцогддог бөгөөд жилд 2.5%-р өсч байна.

Ирланд нь Европын холбоо, Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага (OECD), НҮБ зэрэг байгууллагуудын гишүүн юм. Ирланд нь төвийг сахисан байр суурийнхаа үр дүнд НАТО-гийн гишүүн биш боловч НҮБ-н зохион байгуулсан Энхийг сахиулах үйл ажиллагаанд оролцдог.

Иш баримт

  1. Official Languages Act 2003. Office of the Attorney General. 18 February 2012-д хандсан.
  2. Ireland. CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. 28 August 2011-д хандсан.
  3. CSO 2006 Census – Volume 5 – Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community) (PDF) (2006). 9 July 2009-д хандсан.
  4. Census of Population 2011: Preliminary Results (PDF) (30 June 2011). 29 August 2010-д хандсан.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Ireland. International Monetary Fund. 18 April 2012-д хандсан.
  6. Human Development Report 2011. United Nations. 2 November 2011-д хандсан.
Other Languages
Acèh: Irlandia
Alemannisch: Irland
aragonés: Irlanda
Aymar aru: Irlandiya
azərbaycanca: İrlandiya
تۆرکجه: ایرلند
башҡортса: Ирландия
Boarisch: Irland
žemaitėška: Airėjė
беларуская: Ірландыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Ірляндыя
Bislama: Ireland
བོད་ཡིག: ཨར་ལེན་ཌ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: আয়ারল্যান্ড
bosanski: Irska
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Irlandia
буряад: Ирланд
Chavacano de Zamboanga: Irlanda
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ireland
нохчийн: Ирланди
Cebuano: Irlanda
Chamoru: Irlanda
ᏣᎳᎩ: ᎠᏲᎳᏂ
Tsetsêhestâhese: Ireland (Republic)
کوردی: ئیرلەند
corsu: Irlanda
qırımtatarca: İrlandiya
čeština: Irsko
kaszëbsczi: Irlandiô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Єирь
dansk: Irland
Deutsch: Irland
dolnoserbski: Irska
eʋegbe: Ireland
emiliàn e rumagnòl: Irlànda
Esperanto: Irlando
español: Irlanda
eesti: Iirimaa
estremeñu: Irlanda
Fulfulde: Irlannda
suomi: Irlanti
Võro: Iirimaa
føroyskt: Írland (land)
français: Irlande (pays)
Nordfriisk: Republiik Irlun
furlan: Irlande
Frysk: Ierlân
Gagauz: İrlandiya
贛語: 愛爾蘭
galego: Irlanda
Avañe'ẽ: Ilánda
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: आयर्लंड गणराज्य
客家語/Hak-kâ-ngî: Ireland
Hawaiʻi: ʻIlelani
עברית: אירלנד
hrvatski: Irska
hornjoserbsce: Irska
Kreyòl ayisyen: Ilann
magyar: Írország
հայերեն: Իռլանդիա
Bahasa Indonesia: Republik Irlandia
Interlingue: Irland
Igbo: Ireland
italiano: Irlanda
la .lojban.: airland
Basa Jawa: Républik Irlan
ქართული: ირლანდია
Qaraqalpaqsha: İrlandiya
Адыгэбзэ: Ирлэнд
Kabɩyɛ: Irɩlandɩ
қазақша: Ирландия
kalaallisut: Irlandi
ភាសាខ្មែរ: ប្រទេសអៀរឡង់
한국어: 아일랜드
Перем Коми: Ирму
къарачай-малкъар: Ирландия
Ripoarisch: Irland
Кыргызча: Ирландия
Ladino: Irlanda
Lëtzebuergesch: Irland
лезги: Ирландия
Limburgs: Ierland
Ligure: Éire
lumbaart: Irlanda
lingála: Irlandí
lietuvių: Airija
latgaļu: Eireja
latviešu: Īrija
Malagasy: Irlanda
олык марий: Ирландий
Māori: Airangi
македонски: Ирска
кырык мары: Ирланди
Bahasa Melayu: Republik Ireland
Mirandés: Eirlanda
مازِرونی: ایرلند جمهوری
Dorerin Naoero: Ripubrikit Airerand
Plattdüütsch: Irland
Nedersaksies: Ierlaand (laand)
Nederlands: Ierland (land)
norsk nynorsk: Republikken Irland
norsk: Irland
Sesotho sa Leboa: Ireland
Livvinkarjala: Irlandii
Oromoo: Aayerlaandi
Ирон: Ирланди
Pangasinan: Irlanda
Kapampangan: Irlanda
Papiamentu: Irlandia
Norfuk / Pitkern: Airiland
polski: Irlandia
Piemontèis: Irlanda
Ποντιακά: Ιρλανδία
Runa Simi: Ilanda
Kirundi: Irlanda
română: Irlanda
armãneashti: Irlanda
tarandíne: Irlanne
русский: Ирландия
русиньскый: Ірьско
Kinyarwanda: Irilande
sicilianu: Irlanda
davvisámegiella: Irlánda
srpskohrvatski / српскохрватски: Irska
Simple English: Republic of Ireland
slovenčina: Írsko
slovenščina: Irska
Gagana Samoa: Ripapelika o Aialani
chiShona: Ireland
Soomaaliga: Ayrland
српски / srpski: Република Ирска
Sranantongo: Irikondre
SiSwati: IYalendi
Seeltersk: Irlound
svenska: Irland
Kiswahili: Eire
ślůnski: Irlandyjo
tetun: Irlanda
Türkmençe: Irlandiýa
Türkçe: İrlanda
Xitsonga: Ireland
татарча/tatarça: Ирландия
удмурт: Ирландия
українська: Ірландія
oʻzbekcha/ўзбекча: Irlandiya
Tshivenda: Ireland
vèneto: Irlanda
vepsän kel’: Irlandii
Tiếng Việt: Cộng hòa Ireland
West-Vlams: Republiek Ierland
Volapük: Lireyän
walon: Irlande
Wolof: Irlaand
吴语: 爱尔兰
ייִדיש: אירלאנד
Yorùbá: Írẹ́lándì
中文: 爱尔兰
Bân-lâm-gú: Ài-ní-lân
isiZulu: I-Ayilendi