Америк тив

Америк тив
Americas (orthographic projection).svg
Нийт талбай 42,549,000 км2
Бүх хүн ам 972,005,000 хүн (2013) [1]
Нягт сийрэг 23 хүн/км2
Ард түмэн тод – Америк тивийнхэн
товч – Америкийнхан
угсаасаг – Америкчууд
Улс орон 35 улс орон
Олны хэл яриа Испани, Англи, Португал,
Франц болон бусад олон хэл
Цагийнбүс НЗНЦ-10-аас НЗНЦ±0

Дэлхийн бөмбөрцөгийн баруун хагаст Атлантын далай, Номхон далайн хооронд ил гарсан сунагар эх газрыг эрэг орчмынх нь арлын хамтаар Америк ( худам монголоор америка, улсаас ялгаж бүтнээр нь Америк тив гэж бичдэг) тив гэнэ.

Европоос тэнд очсон анхны жуулчдын нэг Америго Веспуччийн нэрээр 1507 онд Америк гэж нэрийджээ.

Америк тив умард өмнөд хоёр туйл руу маш урт тэлж тогтсон, дундаа бараг тасрах шахсан байдгаас тус тивийг умард, өмнөд хоёр тив болгон хуваадаг:

Энэ хоёроос гадна Төв Америк, Латин Америк гэж ялгарах нь бий.

Америк тив бүхэлдээ дэлхийн гадаргуугийн 8.3%, хуурай газрын 28.4%-ийг эзлэдэг. Хүн төрөлхтний 14% буюу 900 сая орчим хүн энд амьдарч байна.

Газрын тогтоц

Хамгийн өндөр Аконкагуа уул
Америк тивийн сансрын зураг

Америк тивийн баруун хэсэг гуравдагч галавын үед хүчтэй атрианд автагдсанаар одоогийн Хойд Америкийн Кордильер, Өмнөд Америкийн Анд гэдэг бүгд 20 орчим мянган километр урт нуруу тогтжээ. Энэ хоёр нуруу дунджаар д.т.д. 3500–4000 м өндөр. Ноён оргилууд нь Аконкагуа (6960), Мак-Кинли (6194 м) юм. Баруунаас зүүн тийш чиглэхэд өндөрлөг, нам доор гаар голлосон талын шинжтэй, техтоник хөдөлгөөнд тэсвэртэй бэхжсэн суурьтай болдог. Хойд Америкийн зүүн эргээр Аппалачийн нуруу, Өмнөд Америкийн зүүн эргээр Бразилийн нуруу байна. Миссисипийн, Амазон, Ориноко, Ла-Платын нам доор газрууд байдаг.

Гадаргын ус

Америк тив ус элбэгтэй. Үүнд Америкийн гадаргын усны жилийн дундаж урсац 6000 км3, үүнийг нутаг даяар жигд тараавал 400 мм болно. Тус тивд Миссисипи, Миссур, Амазон мөрөн, Хойд Америкийн их нуурууд ( Дээд, Мичиган, Гурон, Онтарио) байхаас гадна 1.8 сая км2 Гренландын эх газрын мөс байна. Амазон дэлхийн бүх голын усны 15%, их нуурууд нь дэлхийн усны 13%-ийг тус тус эзлэдэг.

Зураг

Other Languages
Acèh: Amirika
адыгабзэ: Америкэ
Afrikaans: Amerikas
Akan: Amerika
አማርኛ: አሜሪካዎች
aragonés: America
العربية: أمريكتان
ܐܪܡܝܐ: ܐܡܪܝܩܐ
asturianu: América
Aymar aru: Awya Yala
azərbaycanca: Amerika
башҡортса: Америка
Boarisch: Amerika
žemaitėška: Amerėka
Bikol Central: Amerika
беларуская: Амерыка
беларуская (тарашкевіца)‎: Амэрыка
български: Америка
Bislama: Amerika
Bahasa Banjar: Amirika
brezhoneg: Amerika
bosanski: Amerika
буряад: Америкэ
català: Amèrica
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mī-ciŭ
нохчийн: Америка
Tsetsêhestâhese: Amérika
čeština: Amerika
Cymraeg: Yr Amerig
dansk: Amerika
Deutsch: Amerika
Zazaki: Amerika
dolnoserbski: Amerika
ދިވެހިބަސް: އެމެރިކާބައްރު
Ελληνικά: Αμερική
English: Americas
Esperanto: Ameriko
español: América
eesti: Ameerika
euskara: Amerika
estremeñu: América
Fulfulde: Aameerik
Võro: Ameeriga
français: Amérique
arpetan: Amèrica
furlan: Americhis
Gaeilge: Meiriceá
Gagauz: Amerika
贛語: 美洲
Gàidhlig: Na h-Aimearagan
galego: América
Avañe'ẽ: Amérika
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अमेरिका खंड
ગુજરાતી: અમેરિકા
Hausa: Amurka
עברית: אמריקה
हिन्दी: महाअमेरिका
Fiji Hindi: The Americas
hrvatski: Amerika
hornjoserbsce: Amerika
Kreyòl ayisyen: Amerik
Հայերեն: Ամերիկա
interlingua: America
Bahasa Indonesia: Benua Amerika
Interlingue: America
Igbo: Amerikas
Ilokano: Kaamerikaan
Ido: Amerika
íslenska: Ameríka
italiano: America
日本語: アメリカ州
Patois: Amoerkaz
Basa Jawa: Bawana Amérika
ქართული: ამერიკა
Qaraqalpaqsha: Amerika
Taqbaylit: Tamrikt
Kongo: Amelika
қазақша: Америка
kalaallisut: Amerika
ភាសាខ្មែរ: ទ្វីបអាមេរិក
ಕನ್ನಡ: ಅಮೆರಿಕ
한국어: 아메리카
Перем Коми: Америка
коми: Америка
kernowek: Amerika
Кыргызча: Америка
Latina: America
Ladino: Amerika
Lëtzebuergesch: Amerika (Kontinent)
лезги: Америка
Limburgs: Amerika
Ligure: Americhe
lumbaart: America
lingála: Ameríka
lietuvių: Amerika
latviešu: Amerika
Basa Banyumasan: Bawana Amerika
мокшень: Америка
Malagasy: Amerika
олык марий: Америка
македонски: Америка
മലയാളം: അമേരിക്കകൾ
кырык мары: Америка
Bahasa Melayu: Benua Amerika
Mirandés: América
မြန်မာဘာသာ: အမေရိက
مازِرونی: آمریکا قاره
Nāhuatl: Ixachitlan
Napulitano: Amereca
Plattdüütsch: Amerika
norsk nynorsk: Amerika
norsk: Amerika
Nouormand: Améthique
Sesotho sa Leboa: Amerika
occitan: America
Oromoo: Ameerikaas
Ирон: Америкæ
Papiamentu: Amérika
Picard: Anmérikes
polski: Ameryka
Piemontèis: América
Ποντιακά: Αμερικήν
português: América
română: America
русский: Америка
русиньскый: Америка
Kinyarwanda: Amerika
саха тыла: Америка
sardu: Amèrica
Scots: Americae
srpskohrvatski / српскохрватски: Amerike
Simple English: Americas
slovenčina: Amerika (svetadiel)
Gagana Samoa: Amerika
chiShona: America (dzose)
Soomaaliga: Ameerika
српски / srpski: Америке
Sranantongo: Amrika
SiSwati: IMelika
Sesotho: Amerika
Seeltersk: Amerikoa
Basa Sunda: Amérika (buana)
svenska: Amerika
Kiswahili: Amerika
ślůnski: Amerika
tetun: Amérika
Türkmençe: Amerika
Tagalog: Kaamerikahan
lea faka-Tonga: ʻAmelika
Türkçe: Amerika
reo tahiti: Marite
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئامېرىكا قىتئەسى
українська: Америка
اردو: امریکین
oʻzbekcha/ўзбекча: Amerika (qitʼa)
vèneto: Mèrica
vepsän kel’: Amerik
Tiếng Việt: Châu Mỹ
walon: Amerike
Winaray: Kaamerikanhan
Wolof: Aamerig
吴语: 美洲
მარგალური: ამერიკა
ייִדיש: אמעריקע
Yorùbá: Amẹ́ríkà
Vahcuengh: Meijcouh
中文: 美洲
Bân-lâm-gú: Bí-chiu
粵語: 美洲