Чиле
English: Chile

Република Чиле
República de Chile  (шпански)
Знаме Грб
ГеслоPor la razón o la fuerza
"Со право или моќ" (шпански)[1]
ХимнаHimno Nacional de Chile (шпански)

Главен град
(и најголем)
Сантјаго
33°26′S 70°40′W / 33°26′S 70°40′W / -33.433; -70.667
Службен јазик шпански
Народности  52,7% белци, 44,1% мешани, 3,2% староседелци.[2]
Демоним Чилеанец
Уредување Репрезантативна демократија
 •  Претседател Мишел Бачелет
Независност од Шпанија 
 •  Првта владина хунта 18 септември 1810 
 •  Објавена 12 февруари 1818 
 •  Призната 25 април 1844 
 •  Моментален устав 11 септември 1980 
Површина
 •  Вкупна 756.950 км2 (38-ма)
 •  Вода (%) 1.07²
Население
 •  проценка за јуни 2009 г. 16,928,873 (60-та)
 •  Попис 2002 15,116,435 
 •  Густина 22 жит/км2 (194-та)
БДП (ПКМ) проценка за 2008 г.
 •  Вкупен $243.044 милијарди[3] 
 •  По жител $14,510[3] 
БДП (номинален) проценка за 2008 г.
 •  Вкупно $169.573 милијарди[3] 
 •  По жител $10,124[3] 
Џиниев коеф. (2006)54
висок
ИЧР (2013) 0.822[4]
многу висок · 41ва
Валута Пезо (CLP)
Часовен појас н/п (UTC-4)
 •  (ЛСВ) н/п (UTC-3)
НДД .cl
Повик. бр. 56

Чиле (офиц. Република Чиле, шпански: República de Chile) — држава која го опфаќа централниот и јужнозападниот брег на Јужна Америка. Главен град е Сантјаго. Чиле се граничи со Tихиот Oкeaн на запад, сo Перу на север, Боливија на североисток и со Аргентина на исток.

Етимологија на име

Историја

Рана историја

Територијата на денешната држава Чиле била населувана уште пред 10.000 години. Ова се должи главно поради своите плодородни долини кои се наоѓаат по бреговите на земјата.

Шпанската колонизација

Во текот на 16 век, португалецот Фернандо Магелан го открил т.н. Мегеланов проток. Во 1531 година Шпанија завладеала со Империјата на Инките во денешно Перу. Еден од конквистадорите за овој регион бил Диего де Алмагро, но тој не оставил скоро никакви остатоци од тоа време. Шпанското присуство започнало да се чувствива во времето на Педро де Валдивија (15401541). Тој успеал да основа поголем број на градови и села на јужниот дел од крајбрежјето. На 12 февруари 1541 година ја основал денешната престолнина Сантјаго де Чиле. И покрај тоа што Шпанците не откриле злато во регионот, сепак поради својата стратегиска положба земјата станала дел од Вицекралство Перу.

Независност

Така територијата на Чиле до 1810-тите била под контрола на Шпанија за да во 1818 година добие независнот. Карактеристично за Чиле е тоа што станала една од поразвиените земји во регионот со развиена морска флота и силна армија. Оваа надмоќ и дозволило на земјата да стапи во конфликт со Перу и Боливија во 1879-1883 година, да окупира Лима и да и ги одзеде крајбрежните области на Боливија. Во 1925 година бил изгласен нов устав според кој претседателот станал највлијателен во републиката.

Аугусто Пиноче владеел со Чиле помеѓу 1973 и 1990 година.

Во 1970 година на чело на земјатазастанал Салвадор Аљенде, за да по само три години со воен удар на власт дошол генералот Аугусто Пиноче. По неговата смрт во 1990 година бил спроведен референдум по кој бил ставен крај на милитаристичкото управување на земјата.

Географија и клима

Политички систем

Административна поделба

Crystal Clear app xmag.svg Главни статии: „Региони во Чиле“ и „Покраини во Чиле“.

Економија

Чиле е една од најстабилните и најпросперитетните држави во Јужна Америка. Чиле е водечка латиноамериканска држава по индексот на хуманиот развој, конкурентноста, доход по жител, глобализацијата, економските слободи и малата застапеност на корупција. Во 2006 година Чиле станал држава со најголем номинален доход по жител во Латинска Америка, а во мај 2010 година станал член на Организацијата за економска соработка и развој.

Надворешна трговија

Најзначаен извозен производ на Чиле е бакарот и тој изнесува околу половина од вкупниот извоз. Покрај бакар, Чиле извезува и дрво и дрвени производи, свежа вода, морска риба и вино. Во 2001 година Чиле извезол добра и услуги во вредност од 81,71 милијарди долари, а увозот изнесувал околу 70,92 милијарди долари, па така бил остварен трговински суфицит од 10,79 милијарди долари. Најзначајни надворешни партнери за трговија на Чиле се Кина каде што во 2001 година се пласирани 22,8% од вкупниот извоз, потоа САД и Јапонија каде се пласирани по 11,1% од извозот, па Бразил и Јужна Кореја со по 5,5% и Холандија со 4,7% од извозот.

Население, јазик и религија

Чилеанска екипа

Чиле е мешавина од различни етнички групи, главно потомци на европските доселеници.[5] [6] [7][8] Тие сочинуваат околу 52,7% и 90% од населението.[2] [9] Бранови емигранти од европските земји пристигнувале во Чиле во доцниот 19-ти век и почетокот на 20 век: Германци, Французи, Британци, Полјаци, Италијанци, Шпанци, Руси, Хрвати, Срби и други, како и помал број на имигранти од Блискиот Исток.

Што се однесува до религијата, Католиците сe 70%, додека протестантите се 15,1% од вкупното население.

Култура во Чиле

Пабло Неруда
Габриела Мистрал
Пабло Неруда и Габриела Мистрал, добитници на Нобеловата награда за литература (1971 и 1945)

Галерија

Наводи

Other Languages
Acèh: Chili
Адыгэбзэ: Чили
адыгабзэ: Чили
Afrikaans: Chili
Akan: Chile
Alemannisch: Chile
አማርኛ: ቺሌ
Ænglisc: Cile
Аҧсшәа: Чили
العربية: تشيلي
aragonés: Chile
ܐܪܡܝܐ: ܬܫܝܠܝ
armãneashti: Cile
arpetan: Ch·ili
অসমীয়া: চিলি
asturianu: Chile
Avañe'ẽ: Chíle
авар: Чили
Aymar aru: Chili
azərbaycanca: Çili
تۆرکجه: شیلی
bamanankan: Chile
বাংলা: চিলি
Banjar: Cili
Bân-lâm-gú: Chile
Basa Banyumasan: Chile
башҡортса: Чили
беларуская: Чылі
беларуская (тарашкевіца)‎: Чылі
भोजपुरी: चिली
Bikol Central: Tsile
Bislama: Chile
български: Чили
Boarisch: Chile
བོད་ཡིག: ཅི་ལི།
bosanski: Čile
brezhoneg: Chile
буряад: Чили
català: Xile
Чӑвашла: Чили
Cebuano: Tśile
čeština: Chile
Chamoru: Chile
Chavacano de Zamboanga: Chile
Chi-Chewa: Chile
chiShona: Chile
chiTumbuka: Chile
corsu: Cile
Cymraeg: Tsile
dansk: Chile
davvisámegiella: Chile
Deitsch: Chile
Deutsch: Chile
ދިވެހިބަސް: ޗިލީ
dolnoserbski: Chilska
डोटेली: चिली
ཇོང་ཁ: ཅི་ལེ
eesti: Tšiili
Ελληνικά: Χιλή
emiliàn e rumagnòl: Cîl
English: Chile
эрзянь: Чили Мастор
español: Chile
Esperanto: Ĉilio
estremeñu: Chili
euskara: Txile
eʋegbe: Chile
فارسی: شیلی
Fiji Hindi: Chile
føroyskt: Kili
français: Chili
Frysk: Sily
Fulfulde: Ciile
furlan: Cile
Gaeilge: An tSile
Gagauz: Çili
Gàidhlig: An t-Sile
galego: Chile
贛語: 智利
Gĩkũyũ: Chile
گیلکی: شيلي
ગુજરાતી: ચીલી
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍄𐍃𐌾𐌹𐌻𐌴𐌹
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: चिली
客家語/Hak-kâ-ngî: Chile
한국어: 칠레
Hausa: Chile
Hawaiʻi: Kile
հայերեն: Չիլի
हिन्दी: चिली
hornjoserbsce: Chilska
hrvatski: Čile
Ido: Chili
Igbo: Chile
Ilokano: Chile
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: চিলি
Bahasa Indonesia: Chili
interlingua: Chile
Interlingue: Chile
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᓕ
Iñupiak: Cili
Ирон: Чили
isiXhosa: IChile
isiZulu: ITshile
íslenska: Síle
italiano: Cile
עברית: צ'ילה
Jawa: Cilé
Kabɩyɛ: Silii
kalaallisut: Chile
ಕನ್ನಡ: ಚಿಲಿ
Kapampangan: Chile
къарачай-малкъар: Чили
ქართული: ჩილე
kaszëbsczi: Chile
қазақша: Чили
kernowek: Chile
Kinyarwanda: Shili
Kirundi: Chili
Kiswahili: Chile
коми: Чили
Kongo: Chile
Kreyòl ayisyen: Chili
kriyòl gwiyannen: Chili
kurdî: Şîle
Кыргызча: Чили
кырык мары: Чили
Ladino: Chile
лакку: Чилй
لۊری شومالی: شیلی
latgaļu: Čile
Latina: Chilia
latviešu: Čīle
Lëtzebuergesch: Chile
лезги: Чили
lietuvių: Čilė
Ligure: Cile
Limburgs: Chili
lingála: Shíle
Lingua Franca Nova: Txile
Livvinkarjala: Čili
la .lojban.: tciles
Luganda: Chile
lumbaart: Cile
magyar: Chile
मैथिली: चिली
Malagasy: Silia
മലയാളം: ചിലി
Malti: Ċili
Māori: Hiri
मराठी: चिली
მარგალური: ჩილე
مصرى: تشيلى
مازِرونی: شیلی
Bahasa Melayu: Chile
Minangkabau: Chili
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Chile
Mirandés: Chile
мокшень: Чиле
монгол: Чили
Nāhuatl: Chile
Dorerin Naoero: Tsire
Na Vosa Vakaviti: Chile
Nederlands: Chili
Nedersaksies: Chili
नेपाली: चिली
नेपाल भाषा: चिली
日本語: チリ
Napulitano: Cile
нохчийн: Чили
Nordfriisk: Chiile
Norfuk / Pitkern: Chili
norsk: Chile
norsk nynorsk: Chile
Nouormand: Chili
Novial: Chile
occitan: Chile
олык марий: Чили
ଓଡ଼ିଆ: ଚିଲି
Oromoo: Chiilii
oʻzbekcha/ўзбекча: Chili
ਪੰਜਾਬੀ: ਚਿਲੀ
पालि: चिले
Pälzisch: Chile
Pangasinan: Chile
پنجابی: چلی
Papiamentu: Chile
پښتو: چیلی
Patois: Chili
Перем Коми: Чили
ភាសាខ្មែរ: ឈីលី
Picard: Kili
Piemontèis: Cile
Tok Pisin: Sili
Plattdüütsch: Chile
polski: Chile
Ποντιακά: Χιλε
português: Chile
Qaraqalpaqsha: Chili
qırımtatarca: Çile
reo tahiti: Tīri
Ripoarisch: Chile
română: Chile
romani čhib: Chile
rumantsch: Chile
Runa Simi: Chili
русиньскый: Чіле
русский: Чили
саха тыла: Чиили
Sakizaya: Chile
Gagana Samoa: Shili
संस्कृतम्: चिलि
Sängö: Shilïi
sardu: Cile
Scots: Chile
Seeltersk: Chile
Sesotho: Chile
Sesotho sa Leboa: Chile
Setswana: Chile
shqip: Kili
sicilianu: Cili
Simple English: Chile
سنڌي: چلي
SiSwati: IShile
slovenčina: Čile
slovenščina: Čile
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Чилє
ślůnski: Czile
Soomaaliga: Jili
کوردی: چیلی
Sranantongo: Sili
српски / srpski: Чиле
srpskohrvatski / српскохрватски: Čile
Sunda: Cilé
suomi: Chile
svenska: Chile
Tagalog: Chile
தமிழ்: சிலி
Taqbaylit: Cili
tarandíne: Cile
татарча/tatarça: Чили
తెలుగు: చిలీ
tetun: Xile
ትግርኛ: ቺሌ
тоҷикӣ: Чили
lea faka-Tonga: Sile
ᏣᎳᎩ: ᏥᎵ
Tsetsêhestâhese: Chile
Tshivenda: Shile
ತುಳು: ಚಿಲಿ
Türkçe: Şili
Türkmençe: Çili
Twi: Kyili
тыва дыл: Чили
Thuɔŋjäŋ: Cile
удмурт: Чили
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Chili
українська: Чилі
اردو: چلی
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: چىلى
Vahcuengh: Chile
vèneto: Ciłe
vepsän kel’: Čili
Tiếng Việt: Chile
Volapük: Cilän
Võro: Tsiili
walon: Tchili
文言: 智利
West-Vlams: Chili
Winaray: Chile
Wolof: Sili
吴语: 智利
Xitsonga: Chile
ייִדיש: טשילע
Yorùbá: Tsílè
粵語: 智利
Zazaki: Şili
Zeêuws: Chili
žemaitėška: Čilė
中文: 智利