Француски јазик

Француски
Français
Изговорfʁɑ̃sɛ/
Застапен воФранција и 53 други земји
ПодрачјеАфрика, Европа, Америка, Пацифик, изолирани региони во Азија 650 милиони на сите 5 континенти
ГоворнициМајчин јазик и прв јазик: 295 милиони 2011,+400 милиони втор и странски јазик 2011 > Вкупно: проценето на од 500 милиони до 700 милиони на сите пет континенти 2011,франкофонија 1 милијарда 2011.[1][2] [3] [4]  
Јазично семејство
Индоевропско
  • Италско
    • Романско
      • Западноиталско
        • Западни романско
          • Галоибериско
            • Галороманско
              • Галоретско
                • Севернофранцуско
                  • француски
ПисмоФранцуска латиница
Статус
Службен воФранција, 31 други земји и бројни меѓународни организации
Регулативен органФранцуска академија (Франција), Квебечка агенција за француски јазик (Квебек, Канада), Совет за развој на француски во Луизијана (Луизијана)
Јазични кодови
ISO 639-1fr
ISO 639-2fre (B)
fra (T)
ISO 639-3fra
New-Map-Francophone World.PNG

Карта на франкофонскиот свет
Темносино: мајчин јазик; сино: официјален јазик/широка употреба; Светлосино: јазик на културата; зелено: малцински

Француски јазик (самонар. le français, la langue française) — јазик од романската група на јазици. Негова матична земја е Франција, а мајчин јазик е и во Белгија, во Валонија и Брисел, Швајцарија, Луксембург, Монако,Андора, Аостинска Долина (Италија), прекуморските департмани и територии на Франција и Белгија, вклучувајќи го и Квебек во Канада, како и на северозапад на Нов Бранзвик, на североисток од Онтарио и во помали делови на Манитоба, Алберта, Саскачеван и Британска Колумбија.

Од 1970 година постои меѓународна организација за соработка на земјите во кои францускиот е официјален јазик или важен јазик за комуникација и култура ова организација се вика франкофонија.

Францускиот јазик, заедно со англискиот, шпанскиот, кинескиот, арапскиот и рускиот се шесте официјални јазици на Обединетите нации и заедно со англискиот се единствените два светски јазици кои се зборуваат на сите пет континенти со површина поголема од 28 000 000 km², односно 19% од површина на земјата и со повеќе од 650 милиони говорители од кои 250 милиони (6 ранг-листа) мајчин јазик, (4 јазик по бројот на говорители во светот), (после англискиот највлијателен јазик во светот) 400 милиони како втор и странски јазик т.е. 10% од светската популација според Интернационалната организација на франкофонијата 2008.

По англискиот (со 77%), францускиот (со 32%) е најизучуваниот јазик кај децата во Европската Унија, а потоа следи германскиот (18%), шпанскиот (8%) итн.

Историја

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „ Историја на францускиот јазик“.

Историјата на францускиот јазик започнува со инвазијата на римската војска под водство на Гај Јулиј Цезар врз Галија во 59 година пред И.Х. Галија тогаш била населена со поголем број на келтски племиња кои зборувале на сродни јазици. Постоеле повеќе галски јазици коишто не биле така ретко пишувани.

Јазикот на Римјаните бил единствен како авторитетен и престижен јазик, малку по малку бил прифатен од сите низ вековите коишто следеле до заземањето на државата во 51 година пред И. Х. и тоа без војна.

Се смета дека „Заклетвите од Стразбур“ (Les serments de Strasbourg) од 842 година е првиот текст напишан на француски (или романа лингва или уште роман).

Првата белешка на постоењето на еден романски јазик датира од 813 година за време на концилот (црковен собир) во Тур. Требало да се чека до 880-881 година за првиот литературен текст, секвенца за светата Еулали, кој може повеќе да биде сметан како пикарски отколку како француски. Францускиот бил еден од дијалектите во средниот век наречен (franceis/francois) тогаш изговаран (fratsee) потоа (fraswe). Париз и неговиот регион се историска лулка на овој дијалект кој многу брзо се меша со нормандскиот, пикардскиот, бургоњскиот и други околни дијалекти, бидејќи постепено Париз ја презема важноста на политички план на луѓето од целата земја.

Во 1539 година како наредба од Вилер-Котерет назначен од кралот Франсоа I, налага францускиот да биде јазик на правото и на администрацијата во Франција. Оваа промена е важна бидејќи низ целиот 17 век францускиот јазик бил јазик на науката и образованието.

Кардиналот Ришелје во 1634 година ја основал Француската академија, која се занимавала со „Унапредување и заштита на францускиот јазик“.

Во 1637 година Рене Декарт во неговото дело le discours de la methode го искажува неговото гледиште за тоа дека ова е важна етапа бидејќи се работи за еден од првите филозофски обиди напишани на француски а не на латински. Длабоките размислувања за филозофијата прво биле пишувани на латински, всушност Рене Декарт забранил во неговите дела да се пишува латински. Тој ја напишал истата книга повторно на француски јазик, знаејќи дека елитите не ја читале неговата книга бидејќи е напишана на домашен јазик, додека писмени и образовани луѓе можеле да ја читаат без закана од цензурата.

Во 17 век францускиот јазик станува lingua franca во централна Европа, а во 18-от и 19-от век и во Источна Европа (Полска, Русија, Романија). Во тоа време Франција била колонијална сила, со што била поставена основата за ширење на францускиот јазик надвор од Европа. Белгија која се здобила со независност во 1830 година, исто така го официјализирала францускиот јазик во сите колонии.

Во 18 век францускиот јазик бил главен јазик во областа на меѓународните односи и дипломатијата (наместо латинскиот). Подоцна со создавањето на кралството Велика Британија во 19 век, и со порастот на моќта на САД ВО 20 век по Втората светска војна, ситуацијата се променила и англискиот јазик станува lingua franca во светот.

Other Languages
Адыгэбзэ: Фрэнджыбзэ
адыгабзэ: Францыбзэ
Afrikaans: Frans
አማርኛ: ፈረንሳይኛ
Ænglisc: Frencisc sprǣc
العربية: لغة فرنسية
aragonés: Idioma francés
asturianu: Idioma francés
Avañe'ẽ: Hyãsiañe'ẽ
Aymar aru: Phransiya aru
azərbaycanca: Fransız dili
تۆرکجه: فرانسه دیلی
bamanankan: Faransekan
Bahasa Banjar: Bahasa Parancis
Bân-lâm-gú: Hoat-gí
башҡортса: Француз теле
беларуская: Французская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Француская мова
Bikol Central: Tataramon na Pranses
български: Френски език
Boarisch: Franzesisch
bosanski: Francuski jezik
brezhoneg: Galleg
català: Francès
Чӑвашла: Франс чĕлхи
Cebuano: Prinanses
čeština: Francouzština
Cymraeg: Ffrangeg
davvisámegiella: Fránskkagiella
ދިވެހިބަސް: ފަރަންސޭސި
Diné bizaad: Dáághahii bizaad
dolnoserbski: Francojska rěc
Ελληνικά: Γαλλική γλώσσα
emiliàn e rumagnòl: Francés
español: Idioma francés
Esperanto: Franca lingvo
estremeñu: Luenga francesa
euskara: Frantses
eʋegbe: Fransegbe
Fiji Hindi: French bhasa
føroyskt: Franskt mál
français: Français
Frysk: Frânsk
Fulfulde: Faransinkoore
Gaeilge: An Fhraincis
Gaelg: Frangish
Gàidhlig: Fraingis
贛語: 法語
客家語/Hak-kâ-ngî: Fap-ngî
한국어: 프랑스어
Հայերեն: Ֆրանսերեն
hornjoserbsce: Francošćina
hrvatski: Francuski jezik
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: পর্তুগীজ ঠার
Bahasa Indonesia: Bahasa Perancis
interlingua: Lingua francese
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᐃᒍᐃᕐᒥᐅᖅ
isiZulu: IsiFulentshi
íslenska: Franska
italiano: Lingua francese
עברית: צרפתית
Basa Jawa: Basa Prancis
kalaallisut: Franskisut
Kapampangan: Amanung Pranses
къарачай-малкъар: Француз тил
ქართული: ფრანგული ენა
kaszëbsczi: Francësczi jãzëk
қазақша: Француз тілі
kernowek: Frenkek
Kinyarwanda: Igifaransa
Kiswahili: Kifaransa
Kongo: Kifalanse
Kreyòl ayisyen: Lang franse
Кыргызча: Француз тили
لۊری شومالی: زون فرانسه یی
latviešu: Franču valoda
Lëtzebuergesch: Franséisch
lietuvių: Prancūzų kalba
Limburgs: Frans
lingála: Falansé
Livvinkarjala: Frantsien kieli
la .lojban.: fasybau
lumbaart: Lengua francesa
Malagasy: Fiteny frantsay
Māori: Reo Wīwī
მარგალური: ფრანგული ნინა
مازِرونی: فرانسوی زوون
Bahasa Melayu: Bahasa Perancis
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huák-ngṳ̄
монгол: Франц хэл
မြန်မာဘာသာ: ပြင်သစ်ဘာသာစကား
Dorerin Naoero: Dorerin Prant
Nederlands: Frans
Nedersaksies: Fransk
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐱᔥᑎᑯᔮᐤ ᐊᔨᒧᐎᓐ
नेपाल भाषा: फ्रेञ्च भाषा
日本語: フランス語
Napulitano: Lengua franzese
Nordfriisk: Fransöösk
Norfuk / Pitkern: French
norsk: Fransk
norsk nynorsk: Fransk
Nouormand: Fraunceis
Novial: Fransum
occitan: Francés
олык марий: Француз йылме
oʻzbekcha/ўзбекча: Fransuz tili
Pangasinan: Salitan Français
Papiamentu: Frances
Patois: French
Перем Коми: Франсуз кыв
ភាសាខ្មែរ: ភាសាបារាំង
Picard: Frinsé
Piemontèis: Lenga fransèisa
Tok Pisin: Tok Frens
Plattdüütsch: Franzöösche Spraak
português: Língua francesa
Qaraqalpaqsha: Frantsuz tili
qırımtatarca: Frenk tili
reo tahiti: Reo farāni
română: Limba franceză
rumantsch: Lingua franzosa
Runa Simi: Ransis simi
русиньскый: Французькый язык
саха тыла: Француз тыла
Gagana Samoa: Fa'afarani
संस्कृतम्: फ्रेञ्चभाषा
Sesotho: Sefora
Sesotho sa Leboa: Sefora
Setswana: Sefora
sicilianu: Lingua francisa
Simple English: French language
SiSwati: SíFulentji
slovenčina: Francúzština
slovenščina: Francoščina
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Франкїискъ ѩꙁꙑкъ
ślůnski: Francusko godka
Soomaaliga: Af-Faransiis
српски / srpski: Француски језик
srpskohrvatski / српскохрватски: Francuski jezik
Basa Sunda: Basa Perancis
svenska: Franska
Taqbaylit: Tafrensist
tarandíne: Lènga frangese
татарча/tatarça: Француз теле
Türkçe: Fransızca
Türkmençe: Fransuz dili
удмурт: Француз кыл
українська: Французька мова
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ڧرانسۇز تىلى
Vahcuengh: Vah Fazgoz
vepsän kel’: Francijan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Pháp
Volapük: Fransänapük
文言: 法蘭西語
West-Vlams: Frans
Winaray: Frinanses
Wolof: Wu-faraas
吴语: 法文
ייִדיש: פראנצויזיש
Yorùbá: Èdè Faransé
粵語: 法文
Zazaki: Fransızki
Zeêuws: Frans
žemaitėška: Prancūzu kalba
中文: 法语
ГӀалгӀай: Ференгий мотт
Lingua Franca Nova: Franses (lingua)