Турција
English: Turkey

Република Турција
Türkiye Cumhuriyeti  (турски)
Знаме Грб
ГеслоYurtta Barış, Dünyada Barış
Мир дома, мир во светот
Химна

Главен градАнкара
Најголем град Истанбул
41°1′N 28°57′E / 41°1′N 28°57′E / 41.017; 28.950
Службен јазик турски
Говорни јазици[1]
Народности 
Демоним
Уредување Унитарна претседателска уставна република
 •  Претседател Реџеп Таип Ердоган
 •  Потпретседател Фуат Октај
 •  Претседател на Собранието Мустафа Шентоп
Законодавство Големо Национално Собрание
Основана
 •  Војна за независност 19 мај 1919 
 •  Големо Национално Собрание 23 април 1920 
 •  Договор од Лозана 24 јули 1923 
 •  Прогласување на независност 29 октомври 1923 
Површина
 •  Вкупна 783.356 км2 (36-та)
 •  Вода (%) 1.3
Население
 •  проценка за 2018 г. 82,003,882[2] (19-та
 •  Густина 105[3] жит/км2 (107-ма)
БДП (ПКМ) проценка за 2018 г.
 •  Вкупен $2.274 трилиони[4] (13-та)
 •  По жител $27,956[4] (45-ta)
БДП (номинален) проценка за 2018 г.
 •  Вкупно $706.237 милијарди[4] (17-та)
 •  По жител $9,346[4] (60-ta)
Џиниев коеф. (2016)positive decrease 41.9[5]
среден · 56-та
ИЧР (2017) 0.791[6]
висок · 64-та
Валута Турска лира (₺) (TRY)
Часовен појас FET (UTC+3)
Датумски формат dd/mm/yyyy (АД)
Се вози на right
НДД .tr
Повик. бр. +90

Турција (турски: Türkiye) или официјално Република Турција (За снимкава Türkiye Cumhuriyeti ) е независна држава во Евроазија која се протега полуостровот Мала Азија и на дел од Балканскиот Полуостров во Југоисточна Европа. Турција е една од шесте независни турски држави во светот. Турција граничи со осум држави и излегува на четири мориња. На северозапад граничи со Бугарија, на запад со Грција, на североисток со Грузија, на исток со Ерменија, Азербејџан и Иран и со Ирак и Сирија на југ. На север од државата се наоѓа Црното Море, на запад е Егејското Море, на северозапад е Мраморното Море, додека на југ е Средоземното Море. Мраморното Море, заедно со протоците Босфор и Дарданели ја сочинуваат природната граница меѓу европското и азиското турско копно.[7]Истанбул е најголемиот град во земјата, додека главен град Анкара кој се наоѓа во централниот дел на Анадолија. Околу 70 до 80 отсто од граѓаните на земјата се идентификуваат како Турци[8][9]. Курдите се најголемо малцинство. Големината на курдското население е предмет на расправа со проценки од 12 на 25 проценти од населението.

Во разни периоди во својата историја, регионот бил населен со различни цивилизации, вклучувајќи ги Асирците, Грците, Тракијците, Фригијците, Урартијците и Ерменците[10][11][12]. Хеленизацијата започнала во ерата на Александар Велики и продолжила во времето на Византија[11][13]. Селџуците започнале да мигрираат во областа во 11 век, а нивната победа над Византијците во битката кај Манцикерт во 1071 година го симболизира почетокот и темелот на Турција на овие простори[14]. Селџучкото Царство владеел со Анадолија до монголската инвазија во 1243 година, кога се распаднала на мали турски кнежевства[15]. Почнувајќи од крајот на 13 век, Османлиите започнале да ги обединуваат овие турски кнежевства. Откако Мехмед II го освоил Цариград во 1453 година, османлиската експанзија продолжила под Селим I. За време на владеењето на Сулејман Величествениот, Отоманското Царство опфаќало голем дел од Југоисточна Европа, Западна Азија и Северна Африка, станувајќи светска сила[10][16][17]Во следните векови државата влегла во период на опаѓање со постепено губење на териториите и војните[18]. Во обид да ги консолидира слабеењето на социјалните и политичките основи на царството, Махмуд започнал период на модернизација во почетокот на 19 век, носејќи реформи во сите области на државата, вклучувајќи ја и војската и бирократијата заедно со еманципацијата на сите граѓани[19]Во 1913 година, државниот удар успешно ја ставил земјата под контрола на Трите паши. За време на Првата светска војна, отоманската влада извршила геноциди против ерменските, асирските и понтиските грчки субјекти[upper-roman 1][22]. По војната, конгломерацијата на територии и народи што порано го сочинувале царството била поделена на неколку нови држави[23]. Турската војна за независност, иницирана од Мустафа Кемал Ататурк против окупацијата на сојузничките сили, резултирала со укинување на монархијата во 1922 година и основање на Република Турција во 1923 година, со Ататурк како прв претседател[24]. Ататурк донел бројни реформи, од кои многу од нив инкорпорирале различни аспекти на западната мисла, филозофија и обичаи во новата форма на турската влада[25]. Курдско-турскиот конфликт, вооружен конфликт меѓу Република Турција и курдските бунтовници, е активен уште од 1984 година пред се на југоисточниот дел на земјата. Различни курдски групи бараат одвојување од Турција за да создадат независен Курдистан или да имаат автономија и поголеми политички и културни права за Курдите во Турција.

Поради турската местоположба како крстопат меѓу Азија и Европа, Турција има голема геостратешна важност.[26] Доминантна религија во Турција е Исламот, со мали христијански и јудејски заедници. Официјален јазик во Тирција е турскиот јазик, кој е најдоминантен јазик во државата, но околу 18% од населението зборува и курдски и фдазаки.[27]

Турција е демократска, секуларна, унитарна уставна република, со големо античко културно наследство. Турција е член на голем број меѓународни организации што ја прави западноориентирана држава. Турција е членка на ООН, рана членка на НАТО, ММФ и Светската банка, како и основач на ОЕЦД, ОБСЕ, БСЕЦ, ОИК и Г-20. Откако станала една од првите членки на Советот на Европа во 1949 година, Турција станала асоцијативна членка на ЕЕЗ во 1963 година, се приклучила на Царинската унија на ЕУ во 1995 година и започнала преговори за пристап во Европската Унија во 2005 година, кои ефикасно биле запрени од ЕУ во 2017 година поради „патот на Турција кон автократското владеење[28]. Турската економија и дипломатските иницијативи довеле до нејзино признавање како регионална сила, додека нејзината местоположба и дала геополитичко и стратешко значење низ историјата[29][30]. Турција е секуларна, унитарна, поранешна парламентарна република која го усвоила претседателскиот систем со референдум во 2017 година. Новиот систем стапил на сила со претседателските избори во 2018 година. Сегашната администрација на Турција предводена од претседателот Реџеп Тајип Ердоган од АКП донела мерки за зголемување на влијанието на исламот и ги поткопала политиките на Кемалистите и слободата на печатот[31][32].

Содржина

Other Languages
Acèh: Turuki
Адыгэбзэ: Тыркуей
адыгабзэ: Тыркуе
Afrikaans: Turkye
Akan: Turki
Alemannisch: Türkei
አማርኛ: ቱርክ
Ænglisc: Tyrcland
Аҧсшәа: Ҭырқәтәыла
العربية: تركيا
aragonés: Turquía
ܐܪܡܝܐ: ܛܘܪܩܝܐ
armãneashti: Turchia
arpetan: Turquie
অসমীয়া: তুৰস্ক
asturianu: Turquía
Avañe'ẽ: Tuykia
авар: Туркия
Aymar aru: Turkiya
azərbaycanca: Türkiyə
تۆرکجه: تورکیه
bamanankan: Türkiye
বাংলা: তুরস্ক
Banjar: Turki
Bân-lâm-gú: Thó͘-ní-kî
Basa Banyumasan: Turki
башҡортса: Төркиә
беларуская: Турцыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Турэччына
भोजपुरी: तुर्की
Bikol Central: Turkiya
Bislama: Teki
български: Турция
Boarisch: Tiakei
བོད་ཡིག: ཏུར་ཀི།
bosanski: Turska
brezhoneg: Turkia
буряад: Түрэг Улас
català: Turquia
Чӑвашла: Турци
Cebuano: Turkiya
čeština: Turecko
Chamoru: Turkey
Chavacano de Zamboanga: Turquía
Chi-Chewa: Turkey
chiShona: Turkey
chiTumbuka: Turkey
corsu: Turchia
Cymraeg: Twrci
dansk: Tyrkiet
davvisámegiella: Durka
Deitsch: Turkie
Deutsch: Türkei
ދިވެހިބަސް: ތުރުކީވިލާތް
dolnoserbski: Turkojska
डोटेली: टर्की
eesti: Türgi
Ελληνικά: Τουρκία
emiliàn e rumagnòl: Turchî
English: Turkey
español: Turquía
Esperanto: Turkio
estremeñu: Turquia
euskara: Turkia
eʋegbe: Turkey
فارسی: ترکیه
Fiji Hindi: Turkey
føroyskt: Turkaland
français: Turquie
Frysk: Turkije
Fulfulde: Turkiya
furlan: Turchie
Gaeilge: An Tuirc
Gaelg: Yn Turkee
Gagauz: Türkiye
Gàidhlig: An Tuirc
galego: Turquía
ГӀалгӀай: Туркий мохк
贛語: 土耳其
Gĩkũyũ: Takĩ
ગુજરાતી: તુર્કસ્તાન
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍄𐍅𐍂𐌺𐌾𐌰
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: तुर्की
客家語/Hak-kâ-ngî: Thú-ngí-khì
한국어: 터키
Hausa: Turkiyya
Hawaiʻi: Tureke
հայերեն: Թուրքիա
Արեւմտահայերէն: Թուրքիա
हिन्दी: तुर्की
hornjoserbsce: Turkowska
hrvatski: Turska
Bahasa Hulontalo: Turki
Ido: Turkia
Igbo: Turkéy
Ilokano: Turkia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তুরস্ক
Bahasa Indonesia: Turki
interlingua: Turchia
Interlingue: Turcia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑑᕐᑭ
Iñupiak: Turkey
Ирон: Турк
isiXhosa: ITurkiya
isiZulu: ITheki
íslenska: Tyrkland
italiano: Turchia
עברית: טורקיה
Jawa: Turki
Kabɩyɛ: Tuurkii
kalaallisut: Tyrkia
ಕನ್ನಡ: ಟರ್ಕಿ
Kapampangan: Turkiya
къарачай-малкъар: Тюрк
ქართული: თურქეთი
कॉशुर / کٲشُر: ترکی
kaszëbsczi: Tëreckô
қазақша: Түркия
kernowek: Turki
Kinyarwanda: Turukiya
Kirundi: Turukiya
Kiswahili: Uturuki
коми: Турция
Kongo: Turki
Kreyòl ayisyen: Tiki
kurdî: Tirkiye
Кыргызча: Түркия
кырык мары: Турци
Ladino: Turkia
лакку: Туркия
لۊری شومالی: تۏرکیٱ
latgaļu: Turceja
Latina: Turcia
latviešu: Turcija
Lëtzebuergesch: Tierkei
лезги: Турция
lietuvių: Turkija
Ligure: Turchia
Limburgs: Turkije
lingála: Turkí
Lingua Franca Nova: Turcia
Livvinkarjala: Turtsii
la .lojban.: turk
Luganda: Buturuki
lumbaart: Türchia
मैथिली: टर्की
Malagasy: Torkia
മലയാളം: തുർക്കി
Malti: Turkija
Māori: Tākei
მარგალური: თურქეთი
مصرى: توركيا
مازِرونی: ترکیه
Bahasa Melayu: Turki
Minangkabau: Turki
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tū-ī-gì
Mirandés: Turquie
мокшень: Туркамастор
монгол: Турк
မြန်မာဘာသာ: တူရကီနိုင်ငံ
Nāhuatl: Turquia
Dorerin Naoero: Terki
Na Vosa Vakaviti: Turkey
Nederlands: Turkije
Nedersaksies: Turkije
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑐᕒᑭ
नेपाली: टर्की
नेपाल भाषा: टर्की
日本語: トルコ
Napulitano: Turchia
нохчийн: Туркойчоь
Nordfriisk: Türkei
Norfuk / Pitkern: Turkii
norsk: Tyrkia
norsk nynorsk: Tyrkia
Nouormand: Turtchie
Novial: Turkia
occitan: Turquia
олык марий: Турций
ଓଡ଼ିଆ: ତୁର୍କୀ
Oromoo: Tarkii
Oshiwambo: Turkey
oʻzbekcha/ўзбекча: Turkiya
ਪੰਜਾਬੀ: ਤੁਰਕੀ
Pälzisch: Türkei
Pangasinan: Turkiyo
پنجابی: ترکی
Papiamentu: Turkia
پښتو: تورکيه
Patois: Toerki
Перем Коми: Тюркия
Picard: Turkie
Piemontèis: Turchìa
Tok Pisin: Teki
Plattdüütsch: Törkie
polski: Turcja
Ποντιακά: Τουρκία
português: Turquia
Qaraqalpaqsha: Túrkiya
qırımtatarca: Türkiye
reo tahiti: Turiti
română: Turcia
romani čhib: Turkiya
rumantsch: Tirchia
Runa Simi: Turkiya
русиньскый: Турція
русский: Турция
саха тыла: Түркийэ
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱛᱩᱨᱠᱤ
Gagana Samoa: Take
संस्कृतम्: तुर्की
Sängö: Turukïi
sardu: Turkia
Scots: Turkey
Seeltersk: Turkäi
Sesotho: Türkiye
Sesotho sa Leboa: Turkey
Setswana: Turkey
shqip: Turqia
sicilianu: Turchìa
සිංහල: තුර්කිය
Simple English: Turkey
سنڌي: ترڪي
SiSwati: IThekhi
slovenčina: Turecko
slovenščina: Turčija
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Тѷрци
ślůnski: Turcyjo
Soomaaliga: Turkiga
کوردی: تورکیا
Sranantongo: Turkiyakondre
српски / srpski: Турска
srpskohrvatski / српскохрватски: Turska
Sunda: Turki
suomi: Turkki
svenska: Turkiet
Tagalog: Turkey
தமிழ்: துருக்கி
Taqbaylit: Tturk
tarandíne: Turchie
татарча/tatarça: Төркия
తెలుగు: టర్కీ
tetun: Turkia
ትግርኛ: ቱርክ
тоҷикӣ: Туркия
ᏣᎳᎩ: ᎬᏃ
Tsetsêhestâhese: Turkey
Tshivenda: Turkey
ತುಳು: ಟರ್ಕಿ
Türkçe: Türkiye
Türkmençe: Türkiýe
Twi: Turkey
тыва дыл: Турция
удмурт: Турция
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Turki
українська: Туреччина
اردو: ترکی
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى
Vahcuengh: Dujwjgiz
vèneto: Turchia
vepsän kel’: Turkanma
Tiếng Việt: Thổ Nhĩ Kỳ
Volapük: Türkän
Võro: Türgü
walon: Tourkeye
文言: 土耳其
West-Vlams: Turkeye
Winaray: Turkeya
Wolof: Tirki
吴语: 土耳其
Xitsonga: Turkey
ייִדיש: טערקיי
Yorùbá: Turkey
粵語: 土耳其
Zazaki: Tırkiya
Zeêuws: Turkije
žemaitėška: Torkėjė
中文: 土耳其