Право

Право е термин кој нема универзално прифатена дефиниција, но една дефиниција е дека законот е систем на правила и насоки кои се спроведуваат преку социјалните институции за да владее однесување. Законодавците можат да ги прават законите преку законодавството (што резултира со статути), извршната власт преку декрети и прописи или судиите преку обврзувачки преседани (нормално во јурисдикциите на општото право). Приватни лица можат да создадат законски обврзувачки договори, вклучувајќи (во некои јурисдикции) арбитражни договори кои го исклучуваат нормалниот судски процес. Формирање на самите закони може да биде под влијание на уставот (пишан или непишан) и правата кодирани во него. Законот обликува политика, економија и општество на различни начини и служи како посредник на односите меѓу луѓето.

Може да се направи општа разлика помеѓу јурисдикциите на граѓанското право (вклучувајќи канонско и социјалистички право), каде законодавната или друго централно тело ги кодифицира и консолидира своите закони и општите правни системи, каде се прифатени задолжителните преседанти. Низ историјата, религиозни закони одиграа значајна улога дури и во решавањето на секуларните прашања, што сѐ уште е случај во некои земји, особено исламските, некои верски заедници, особено еврејските Халаха. Шеријатскиот закон е најраспространетиот религиозен закон во светот.

Донесувањето на решението за законот е поделено на две главни области. Кривичното право се занимава со однесување кое се смета за штетно за општествениот поредок и во кое виновникот може да биде затворен или може да добие парична казна. Граѓанско право (да не се меша со јурисдикциите на граѓанското право, што е погоре споменето) се занимава со решавање тужби (спорови) помеѓу поединци или организации. Овие резолуции се обидуваат да обезбедат правен лек (често монетарни штети) до победа странките.

Под граѓанско право, помеѓу другото постојат и: закон за договор уредува сè, од купување на автобуски билет до тргување на пазарите на деривати. Имотно право регулира трансфер и наслов на личен и недвижен имот. Закон за доверба се однесува на средства кои се чуваат за инвестиции и финансиска сигурност. Прекршочно право дозволува барања за надомест ако имотот на едно лице е оштетено. Уставно право обезбедува рамка за создавање на право, заштита на човекови права и избор на политички претставници. Управно право се користи за да ги разгледа одлуките на владините агенции. Меѓународно право уредува прашања меѓу суверени држави во активности кои се движат од трговија во воена акција.

Од витално значење е да се имплементира и спроведе законот и да се обезбедат услуги за јавноста од страна на јавните службеници, бирократијата на владата, војската и полицијата. Иако сите овие органи на државата се суштества креирани и обврзани со закон, независна правна професија и силно граѓанско општество информираат и го поддржуваат нивниот напредок.Законот предвидува богат извор на научни истрага за правна историја, филозофија, економска анализа и социологија. Правото исто така покренува важни и комплексни прашања во врска со еднаквост, праведност и правда. Постои една стара поговорка која вели „сите се еднакви пред законот“. Авторот Анатол Франс, во 1894 година изјавил: - „Во неговата величенствена еднаквост, законот забранува богатите и сиромашните да спијат под мостови, питаат по улиците, и да крадат векни леб.“ Пишувајќи во 350 п.н.е., грчкиот филозоф Аристотел изјавил: - „Владеењето на правото е подобро од владеењето на било кој поединец“. Михаил Бакунин вели: „Сите закони имаат за цел да потврдат и возвишат во систем на експлоатација на работниците од владејачката класа“. Цицерон вели „повеќе право, помалку правда“. Марксистичката доктрина тврди дека законот нема да се бара откако државата ќе се исуши.

Other Languages
Afrikaans: Reg
Alemannisch: Recht
አማርኛ: ሕግ
العربية: قانون
aragonés: Dreito
ܐܪܡܝܐ: ܩܢܘܢܐ
asturianu: Derechu
Avañe'ẽ: Tekoiterape
azərbaycanca: Hüquq
تۆرکجه: حوقوق
bamanankan: Sàrìya
বাংলা: আইন
Bân-lâm-gú: Hoat-lu̍t
башҡортса: Хоҡуҡ
беларуская: Права
беларуская (тарашкевіца)‎: Права
български: Право
Boarisch: Recht
བོད་ཡིག: ཁྲིམས།
bosanski: Pravo
brezhoneg: Gwir (lezenn)
буряад: Хуули
català: Dret
Cebuano: Pamalaod
čeština: Právo
Chamoru: Lai
corsu: Drittu
Cymraeg: Cyfraith
dansk: Jura
Deutsch: Recht
eesti: Õigus
Ελληνικά: Δίκαιο
English: Law
español: Derecho
Esperanto: Juro
estremeñu: Derechu
euskara: Zuzenbide
فارسی: حقوق
Fiji Hindi: Kanuun
français: Droit
Frysk: Rjocht
furlan: Dirit
Gaeilge: Dlí
Gaelg: Leigh
Gàidhlig: Lagh
galego: Dereito
客家語/Hak-kâ-ngî: Fap-li̍t
한국어:
Հայերեն: Իրավունք
हिन्दी: विधि
hrvatski: Pravo
Ido: Yuro
Ilokano: Linteg
Bahasa Indonesia: Hukum
interlingua: Derecto
Interlingue: Jure
Ирон: Барад
isiXhosa: Umthetho
íslenska: Lögfræði
italiano: Diritto
עברית: דין
Basa Jawa: Hukum
ಕನ್ನಡ: ಕಾನೂನು
къарачай-малкъар: Хакъ
ქართული: სამართალი
қазақша: Құқық
Kiswahili: Sheria
коми: Инӧд
Kreyòl ayisyen: Lwa (dwa)
kurdî: Dad
Кыргызча: Укук
Ladino: Dirito
Latina: Ius
latviešu: Tieslietas
Lëtzebuergesch: Droit
lietuvių: Teisė
Ligure: Diritto
Limburgs: Rech
la .lojban.: flalu
magyar: Jog
मैथिली: कानून
Malagasy: Lalàna
മലയാളം: നിയമം
Malti: Dritt
Māori: Ture
मराठी: कायदा
მარგალური: სამართალი
مصرى: قانون
Bahasa Melayu: Undang-undang
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huák-lŭk
Mirandés: Dreito
монгол: Хууль
မြန်မာဘာသာ: ဥပဒေ
Nederlands: Recht
Nedersaksies: Recht
नेपाली: कानून
日本語: 法 (法学)
нохчийн: Бакъо
Nordfriisk: Rucht
Nouormand: Loué
occitan: Drech
oʻzbekcha/ўзбекча: Huquq
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਾਨੂੰਨ
پنجابی: قنون
پښتو: حقوق
Patois: Laa
Piemontèis: Lej
Plattdüütsch: Juristeree
polski: Prawo
português: Direito
română: Drept
Runa Simi: Chiqa
русиньскый: Право
русский: Право
sardu: Deretu
Scots: Law
shqip: Ligji
sicilianu: Liggi
සිංහල: නීතිය
Simple English: Law
سنڌي: قانون
slovenčina: Objektívne právo
slovenščina: Pravo
Soomaaliga: Sharci
کوردی: یاسا
српски / srpski: Право
srpskohrvatski / српскохрватски: Pravo
Basa Sunda: Hukum
suomi: Laki
svenska: Juridik
Tagalog: Batas
தமிழ்: சட்டம்
татарча/tatarça: Хокук
тоҷикӣ: Ҳуқуқ
Türkçe: Hukuk
українська: Право
اردو: قانون
vèneto: Lexe e derito
Tiếng Việt: Luật pháp
文言: 法律
Winaray: Balaud
吴语: 法律
Xitsonga: Nawu
ייִדיש: געזעץ
Yorùbá: Òfin
粵語: 法律
Zazaki: Huqûq
Zeêuws: Recht
žemaitėška: Teisė
中文: 法律
Lingua Franca Nova: Lege