Носорог

Носорог
Носорог
Период: еоцен - денес
Diceros bicornis.jpg
Црн носорог (Diceros bicornis)
Научна класификација [ у ]
Царство:Животни
Тип:Хордови
Класа:Цицачи
Ред:Непарнокопитни
Семејство:Носорози
Gray, 1820
Постоечки родови

бел носорог (Ceratotherium)
суматрански носорог (Dicerorhinus)
црн носорог (Diceros)
носорог (Rhinoceros)
изумрени родови — во текстот

Распространетост на носорозите


Носорози (науч. Rhinocerotidae) — семејство непарнокопитни животни со пет преживеани видови. Два од овие вида потекнуваат од Африка, а останатите три од Азија. Три од петте вида (јаванскиот, суматранскиот и црниот носорог) се критично загрозени видови. Индискиот носорог е загрозен вид од кој се проценува дека има уште 2700 единки во дивината. Белиот носорог е на списокот на ранливи видови со преостанати 9000 единки во дивината[1].

Животните од оваа фамилија се едни од најголемите живи примероци на мегафауната, и сите видови достигнуваат тежина од над еден тон. Тие се тревопасни, имаат тенка кожа (1,5 – 5 сантиметри), составена од слоеви на колаген со кристална структура. Во споредба до нивната големина, овие цицачи имаат релативно мал мозок (400-600 грама) и голем рог. Најчесто се хранат со лисјести растенија, но доколку е потребно можат и да ферментираат пофиброзна растителна храна во дебелото црево. За разлика од останатите непарнокопитни животни, африканските видови на носорози немаат предни заби, поради што за пасење растенија ги користат катниците и преткатниците[2].

Носорозите се доста ценети поради нивниот карактеристичен рог. Овој рог е изграден од кератин, истиот протеин од кој е направена косата или ноктите[3]. Двата африкански вида на носорог и суматранскиот носорог имаат два рога, додека индијскиот и јаванскиот имаат само еден. Носорозите имаат одличен слух и осет за мирис, но доста слаб вид. Повеќето живеат 60 години или повеќе.

Еволуција

Изумрен род Indricothere
Teleoceras, изумрен род на носорози
Coelodonta, изумрениот влакнест носорог.

Носорозите се одвоиле од останатите непарнокопитни животни за време на раниот еоцен. Од овој период се и фосилите од Hyrachyus eximus пронајдени во Северна Америка. Малите предци биле без рог и повеќе потсетуваат на тапир или мал коњ отколку на носорог. Три фамилии, кои понекогаш се групираат во суперфамилијата Rhinocerotidea, еволуирале за време на еоценот: Hyracodontidae, Amynodontidae и Rhinocerotidae.

Hyracodontidae, познати како „тркачки носорози“ биле адаптирани за брзо трчање што ги прави многу послични со денешните коњи. Најмалото животно од оваа фамилија било со големина на куче, додека најголемото наречено Indricotherium, се смета за еден од најголемите копнени цицачи кои некогаш живееле. Ова животно било без рог, високо скоро 7 метри и 10 метри долго, се проценува дека тежел околу 15 тони. Како и жирафата, ова животно се хранело со листови од дрвјата. Животните од фамилијата Hyracodontidae биле распространети низ Евроазија за време од средниот еоцен до раниот миоцен.

Фамилијата Amynodontidae, позната и како „водни носорози“, била распространета низ Северна Америка и Евроазија од доцниот еоцен до раниот олигоцен. Овие животни по нивниот изглед и начин на живот биле слични на нилскиот коњ. Ги населувале реките и езерата, и имале многу слични карактеристични адаптации на полуводниот живот како нилските коњи.

Фамилијата во која спаѓаат сите преживеани видови на носорози, Rhinocerotidae, за прв пат се појавила до доцниот еоцен во Евроазија. Привте членови на оваа фамилија биле мали цицачи групирани во 26 рода кои живееле низ Евроазија и Северна Америка, сè додека поголемиот број од нив изумреле во средниот олигоцен. Неколку независни рода останале, како на пример Menoceras, носорози со големина на свиња кои имале два рога еден до друг, или Teleoceras од Северна Америка кои имале кратки нозе и живееле пред околу 5 милиони години. Последниот носорог изумрел во Америка а време на плиоценот.

Денешните носорози се верува де се распространиле од Азија за време на почетокот на миоценот. Два вида го преживеале последното ледено доба и ја населиле Европа пред околу 10 000 години. Влакнестиот носорог се појавил во Кина пред околу милион години и за прв пат пристигнал во Eвропа пред околу 600 000 години. А потоа повторно и пред околу 200 000 години кога заедно со Влакнестиот мамут, станале жртви на првите луѓе и најверојатно биле ловени до изумирање. Еден друг вид на огромен носорог, Elasmotherum, го преживеал последното ледено доба. Познат е како џиновски носорог кој бил висок 2 метри, долг 5 и тежел околу пет тона. Имал еден огромен рог и долги нозе за трчање.

Еден од преживеаните видови, Суматранскиот носорог, за прв пат се одвоили пред 15 милиони години. Овој вид е близок роднина на Влакнестиот носорог, но не и со останатите денешни видови. Индискиот и Јаванскиот носорог се роднини и се од помлада линија на азиски носорози. Предците на овие два вида се одвоиле од останатите пред 2-4 милиони години[4].

Потеклото на двата африкански вида е некаде во доцниот миоцен (пред 11-5 милиони години) и како предок се смета Ceratotherium neumayri. Родот кои ги содржи преживеаните видови се одоил за време на раниот плиоцен (пред 5-3,5 милиони години) кога можниот предок на Црниот носорог, Diceros praecox се појавува во фосилните остатоци[5]. Црниот и белиот носорог сѐ уште се доста сродни па можат дури и да се парат и да донесат на свет здраво потомство[6].

Other Languages
Afrikaans: Renoster
Alemannisch: Nashorn
አማርኛ: አውራሪስ
العربية: كركدنيات
arpetan: Rinocèros
asturianu: Rhinocerotidae
Avañe'ẽ: Tĩatĩ
azərbaycanca: Kərgədanlar
تۆرکجه: کرگدن
বাংলা: গণ্ডার
Bân-lâm-gú: Sai-gû
беларуская: Насарогі
беларуская (тарашкевіца)‎: Насарогі
български: Носорози
བོད་ཡིག: བསེ་རུ།
bosanski: Nosorog
brezhoneg: Frikorneg
català: Rinoceronts
čeština: Nosorožcovití
chiShona: Chipembere
dansk: Næsehorn
Deutsch: Nashörner
Diné bizaad: Déélgééd
Ελληνικά: Ρινόκερος
English: Rhinoceros
español: Rhinocerotidae
Esperanto: Rinoceredoj
euskara: Errinozero
فارسی: کرگدن
føroyskt: Nashyrningur
français: Rhinocéros
Gàidhlig: Sròn-adharcach
galego: Rinocerontes
хальмг: Орңһ
한국어: 코뿔소
Հայերեն: Ռնգեղջյուր
हिन्दी: गैण्डा
hrvatski: Nosorozi
Bahasa Indonesia: Badak
íslenska: Nashyrningur
italiano: Rhinocerotidae
עברית: קרנפיים
Basa Jawa: Warak
kalaallisut: Siissisoq
ಕನ್ನಡ: ಖಡ್ಗಮೃಗ
Kiswahili: Kifaru
коми: Сюраныр
Kongo: Kifalu
Kreyòl ayisyen: Rinoseròs
kurdî: Yekşax
Кыргызча: Кериктер
лакку: Каргадан
latviešu: Degunradži
lietuvių: Raganosiniai
Limburgs: Neushores
lingála: Kánga
मैथिली: गैंडा
മലയാളം: കാണ്ടാമൃഗം
मराठी: गेंडा
مازِرونی: کرگردن
Bahasa Melayu: Badak sumbu
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Să̤-ngiù
မြန်မာဘာသာ: ကြံ့
Nederlands: Neushoorns
नेपाली: गैंडा
नेपाल भाषा: धिर्मेय्
日本語: サイ
нохчийн: МармаӀ
Nordfriisk: Nööshurner
norsk: Neshorn
norsk nynorsk: Nashorn
ଓଡ଼ିଆ: ଗଣ୍ଡା
oʻzbekcha/ўзбекча: Karkidonlar
ਪੰਜਾਬੀ: ਗੈਂਡਾ
پنجابی: گینڈا
português: Rinoceronte
română: Rinocer
Runa Simi: Sinqawaqra
русский: Носороговые
Scots: Rhinoceros
Sesotho: Tšukulu
Simple English: Rhinoceros
slovenčina: Nosorožcovité
slovenščina: Nosorogi
Soomaaliga: Wiyil
српски / srpski: Носорози
srpskohrvatski / српскохрватски: Nosorozi
Basa Sunda: Badak
svenska: Noshörningar
Tagalog: Rinosero
ไทย: แรด
тоҷикӣ: Каркадан
Türkçe: Gergedan
Thuɔŋjäŋ: Kil
удмурт: Носорог
українська: Носорогові
اردو: گینڈا
Tiếng Việt: Tê giác
粵語: 犀牛
中文: 犀牛
ГӀалгӀай: Бирнал
Lingua Franca Nova: Rinosero