Монопол

Монопол е облик на пазарна структура, т.е. крајна форма на непотполна или ограничена конкуренција на пазарот во која вкупното производство и вкупната понуда на секторот ја создава едно претпријатие - монополист.

Опис

Наспроти состојбата на совршена конкуренција, каде што производството и понудата на одделен производ ги создваат голем број мали фирми, стои состојбата на монопол. Совршената конкуренција и монополот, според тоа, се екстреми во морфологијата на пазарните структури, кои релативно малку се застапени во реалниот економски живот. Монополот е дел од непотполната конкуренција која, исто така, ги опфака и следниве пазарни структури: Олигопол (состојба на неколку продавачи и многу купувачи) и монополистичка конкуренција. Монополот има силно влијание врз цената на производот. Овој тип на пазарна структура, во основа, е присутен во стопанската инфраструктура - железницата, телекомуникациите, ПТТ-услугите и слично.

За да постои класичен монопол трба да се исполнат две претпоставки:

  • едно претпријатие (продавачот) да го дава вкупното производство во секторот,
  • да нема други производители кои можат да обезбедат супституција на производот што го продава монополистот.

Главни карактеристики во монополот се:

  • недостиг на конкуренција
  • еден продавач
  • немање на сличен (потенцијално заменлив) производ

Пречките за влез во секторот во кој длеува монополот може да бидат од различна природа:

  • Правни бариери - состојба во која државата со правни прописи може да го ограничи влезот на нови претпријатија во оделни стопански сектори.
  • Окрупнување на претпријатијата заради искористување на економиите од обем ( масовно производство)- Ефикасноста во одделни економски сектори е можна само доколку постои масовно производство.
  • Дарови на природата - некои природни богатства се концентрирани во одделни земји, па контролата на производството им е препуштена на крупни домашни или странски фирми, кои имаат доминантни позиции во светското производство (на пример, Нафтата).
  • Диференцијација на производите.

Погрешно е тврдењето според кое монополот настојува да продава по највисока цена. Исто така, не е точно дека монополот ќе произведува колку што е неговиот капацитет. Тој настојува да го изнајде најсоодветниот компромис помеѓу количината и цената, односно монополот никогаш нема да произведе и продаде толку производи колку што изнесува неговиот капацитет.

Кај монополот постои тенденција вештачки да го ограничува производството, за да се постигне повисока цена и повисок вкупен приход, а со тоа и повисок профит. Но, овој факт покажува дека монополот нерационално ги користи расположливите ресурси, што од аспект на општеството претставува загуба. Ова упатува на штетноста од постоењето на монополот и дава одговор на прашањето зошто луѓето (потрошувачите) се противат на монополите и зошто современите влади ги контролираат монополите.

Other Languages
Afrikaans: Monopolie
العربية: احتكار
asturianu: Monopoliu
azərbaycanca: İnhisar
Bahasa Banjar: Kuluh
Bân-lâm-gú: To̍k-chiàm
беларуская: Манаполія
беларуская (тарашкевіца)‎: Манаполія
български: Монопол
bosanski: Monopol
català: Monopoli
čeština: Monopol
Cymraeg: Monopoli
dansk: Monopol
Deutsch: Monopol
eesti: Monopol
Ελληνικά: Μονοπώλιο
English: Monopoly
español: Monopolio
Esperanto: Monopolo
euskara: Monopolio
فارسی: انحصار
føroyskt: Einahandil
français: Monopole
Gaeilge: Monaplacht
galego: Monopolio
한국어: 독점
հայերեն: Մենաշնորհ
हिन्दी: एकाधिकार
hrvatski: Monopol
Bahasa Indonesia: Pasar monopoli
interlingua: Monopolio
íslenska: Einokun
italiano: Monopolio
עברית: מונופול
Kiswahili: Uhodhisoko
Latina: Monopolium
latviešu: Monopols
Lëtzebuergesch: Monopol
lietuvių: Monopolija
Lingua Franca Nova: Monopolio
magyar: Monopólium
मराठी: एकाधिकार
مصرى: احتكار
Bahasa Melayu: Monopoli
Nederlands: Monopolie
日本語: 独占
norsk: Monopol
norsk nynorsk: Monopol
occitan: Monopòli
oʻzbekcha/ўзбекча: Monopoliya
پښتو: انحصار
polski: Monopol
português: Monopólio
română: Monopol
русский: Монополия
Scots: Monopoly
shqip: Monopoli
Simple English: Monopoly
سنڌي: ھڪھٽي
slovenčina: Monopol ponuky
slovenščina: Monopol
српски / srpski: Монопол
srpskohrvatski / српскохрватски: Monopol
suomi: Monopoli
svenska: Monopol
Tagalog: Monopolyo
தமிழ்: ஏகபோகம்
Türkçe: Tekel
українська: Монополія
文言: 壟斷
ייִדיש: מאנאפאל
粵語: 壟斷
中文: 垄断