Бор (елемент)

За други значења видете Бор (појаснување).
Бор  (5B)
Boron R105.jpg
β-ромбоедарски бор (најстабилен топлински алотроп)[1]
Општи својства
Име и симболБор (B)
Изгледцрно-кафена
Алотропиα-, β-ромбоедричен, β-тетрагпонален (и повеќе)
Борот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)


B

Al
Борјаглерод
Атомски број5
Стандардна атомска тежина (Ar)10.81[2] (10,806–10,821)[3]
Категорија  металоид
Група и блокгрупа 13, p-блок
ПериодаII периода
Електронска конфигурација[He] 2s2 2p1
по обвивка
2, 3
Физички својства
Фазацврста
Точка на топење2.349 K ​(2.076 °C)
Точка на вриење4.200 K ​(3.927 °C)
Густина кога е течен, при т.т.2,08 г/см3
Топлина на топење50.2 kJ/mol
Топлина на испарување508 kJ/mol
Моларен топлински капацитет11,087 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa)1101001 k10 k100 k
при T (K)2.3482.5622.8223.1413.5454.072
Атомски својства
Оксидациони степени3, 2, 1, −5[4][5] ​(слаби киселински оксиди)
ЕлектронегативностПолингова скала: 2,04
Енергии на јонизацијаI: 800,6 kJ/mol
II: 2.427,1 kJ/mol
II: 3.659,7 kJ/mol
(повеќе)
Атомски полупречникемпириски: 90 пм
Ковалентен полупречник84±3 пм
Ван дер Валсов полупречник192 пм
Разни податоци
Кристална структура ​ромбоедрална
Кристалната структура на борот
Брзина на звукот тенка прачка16.200 м/с (при 20 °C)
Топлинско ширењеβ облик: 5–7 µм/(m·K) (при 25 °C)[6]
Топлинска спроводливост27,4 W/(m·K)
Електрична отпорност~106 Ω·m (при 20 °C)
Магнетно подредувањедијамагнетно[7]
Мосова тврдост~9,5
CAS-број7440-42-8
Историја
ОткриенЖозеф Геј-Лисак и Луј Жак Тенар[8] (30 јуни 1808)
Првпат издвоенХамфри Дејви[9] (9 јули 1808)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на борот
изоПЗполураспадРРРЕ (MeV)РП
10B19,9(7)%10B е стабилен со 5 неутрони[10]
11B80,1(7)%11B е стабилен со 6 неутрони[10]
10Содржината на B може да се менува од 19,1% до 20,3% во природните примероци. 11B е остатокот во овие случаи.[11]
| наводи | Википодатоци

Борхемиски елемент со атомски број 5 и хемиски симбол B. Тој е тривалентен металоиден елемент кој се среќава во големи количества во рудата боракс. Борот не е пронајден како слободен во природата.

Постојат неколку алотропи на борот; аморфниот бор е кафеав прав, а металниот (кристален) бор е црн, цврст (9,3 според Мосовата скала) и е слаб спроводник на собна температура.

Елементарниот бор се користи како премаз во полуспроводничката индустрија, додека боровите соединенија играат важни улоги како лесни структурни материјали, нетоксични инсектициди и презервативи, како и реагенси за хемиската синтеза.

Борот е есенцијален растителен нутриент и како елемент во ултратрагови е неопходен за оптималното здравје на животните, иако неговата физиолошка улога во животните не е сосема разбрана.

Поважни физички и хемиски својства

Кафеавиот аморфен бор е продукт на некои хемиски реакции. Тој содржи атоми на бор произволно поврзани меѓу себе без некој повисок ред.

Кристалниот бор, многу цврст материјал со висока точка на топење постои во многу полиморфи. Две ромбоедарски форми, α-бор и β-бор кои содржат 12 и 106,7 атоми во ромбоедарската градбена единка соодветно, како и 50-атомскиот четириаголен бор се трите најкарактеристични кристални форми. Овие форми се донекаде аналогни со јаглеродните кристали (дијамант), со исклучок на тоа што борот има многу различни можни структури, бидејќи 3-сврзувачката структура на боровите атоми ги присилува нив да бидат несиметрично (хирално) поврзани во 3-димензионалниот простор.

Оптичките карактеристики на кристалниот или метален бор вклучуваат трансмисија на инфрацрвена светлина. При стандардни температури, металниот бор е слаб електричен спроводник, но е добар електричен спроводник при високи температури.

Хемиски, борот е дефициентен со електрони, притоа поседувајќи празна p-орбитала. Тој претставува електрофил. Соединенијата на борот често се однесуваат како Луисови киселини, брзо сврзувајќи се со богати со електрони супстанци за да ја надокнадат дефициентноста со електрони. Реакциите на борот се доминирани со таква потреба за електрони. Исто така, борот е неметал со најниска електронегативност, што значи дека обично се оксидира (губи електрони) при хемиските реакции.

Other Languages
Afrikaans: Boor (element)
አማርኛ: ቦሮን
العربية: بورون
aragonés: Boro
armãneashti: Boru
asturianu: Boru
azərbaycanca: Bor
বাংলা: বোরন
Bân-lâm-gú: Phêng-sò͘
беларуская (тарашкевіца)‎: Бор (элемэнт)
भोजपुरी: बोरॉन
български: Бор (елемент)
བོད་ཡིག: ཚ་ནག
bosanski: Bor (element)
brezhoneg: Bor
català: Bor
Чӑвашла: Бор (элемент)
Cebuano: Boro
čeština: Bor (prvek)
corsu: Boru
Cymraeg: Boron
Deutsch: Bor
ދިވެހިބަސް: ބޯރޯން
eesti: Boor
Ελληνικά: Βόριο
English: Boron
español: Boro
Esperanto: Boro
euskara: Boro
فارسی: بور
Fiji Hindi: Boron
français: Bore
furlan: Bôr
Gaeilge: Bórón
Gaelg: Boron
Gagauz: Bor
Gàidhlig: Bòron
galego: Boro
Gĩkũyũ: Boron
ગુજરાતી: બોરોન
客家語/Hak-kâ-ngî: Phìn
хальмг: Борон
한국어: 붕소
Hawaiʻi: Boron
हिन्दी: बोरॉन
hrvatski: Bor (element)
Ido: Borono
Bahasa Indonesia: Boron
interlingua: Boro
íslenska: Bór
italiano: Boro
עברית: בור (יסוד)
Basa Jawa: Boron
Kabɩyɛ: Bɔrɩ
ಕನ್ನಡ: ಬೊರಾನ್
ქართული: ბორი
қазақша: Бор (элемент)
Kiswahili: Boroni
коми: Бор
kurdî: Bor
Кыргызча: Бор (элемент)
кырык мары: Бор (элемент)
Latina: Borium
latviešu: Bors
Lëtzebuergesch: Bor
lietuvių: Boras
Ligure: Boro
Limburgs: Boor
lingála: Bolo
Livvinkarjala: Borum
la .lojban.: jicmrboro
lumbaart: Boro
magyar: Bór
മലയാളം: ബോറോൺ
Māori: Pūtiwha
मराठी: बोरॉन
Bahasa Melayu: Boron
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bèng
မြန်မာဘာသာ: ဘိုရွန်
Nāhuatl: Xacoiztatl
Nederlands: Boor (element)
नेपाली: बोरोन
नेपाल भाषा: बोरोन
日本語: ホウ素
Nordfriisk: Boor
norsk nynorsk: Grunnstoffet bor
Novial: Bore
occitan: Bòr
ଓଡ଼ିଆ: ବୋରନ
oʻzbekcha/ўзбекча: Bor (unsur)
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੋਰਾਨ
पालि: बोरोन
پنجابی: بورون
Patois: Buoran
ភាសាខ្មែរ: បរ
Piemontèis: Bòr
Plattdüütsch: Bor (Element)
polski: Bor
português: Boro
română: Bor (element)
Runa Simi: Boru
русский: Бор (элемент)
संस्कृतम्: बोरान
Scots: Boron
Seeltersk: Bor
shqip: Bori
sicilianu: Boru
සිංහල: බෝරෝන්
Simple English: Boron
slovenčina: Bór
slovenščina: Bor (element)
Soomaaliga: Booron
کوردی: بۆرۆن
srpskohrvatski / српскохрватски: Bor (element)
Basa Sunda: Boron
suomi: Boori
svenska: Bor
Tagalog: Boron
தமிழ்: போரான்
татарча/tatarça: Бор (элемент)
తెలుగు: బోరాన్
ไทย: โบรอน
тоҷикӣ: Бор (унсур)
Türkçe: Bor
українська: Бор
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بور
vepsän kel’: Bor (himine element)
Tiếng Việt: Bo
文言:
Winaray: Boro
吴语:
Yorùbá: Bórọ̀nù
粵語:
中文: