Без’рбетници

Бентосни безрбетници од Росовото Море: школки, рилчест црв и морски змиулки.
Thelenota ananas, морска краставица од типот иглокожи, е безрбетно животно.
Helix aspersa: европски белодробен полжав, пример за безрбетно животно.

Безрбетниците (латински: Invertebrata) се голема група на еукариоти во која припаѓаат животните без ‘рбетен столб. Тука се вклучени најголемиот број од сите видови на животни - според некои автори, на безрбетниците им припаѓаат 96,3% од целото животинско царство, наспроти 4% кои им припаѓаат на животните со ‘рбетен столб (Vertebrata). Безрбетниците се побројни и од сите останати царства (Archaea, , Protista, Fungi и Plantae) заедно.

Терминот безрбетници не е валиден од таксономски аспект, додека терминот ‘рбетници е таксон (поттип) во типот на хордовите животни (Chordata). Хордата е еволутивен претходник на ‘рбетниот столб и се јавува само во ларвениот стадиум кај примитивните поттипови од типот Chordata (Tunicata и Acrania), како и во ембрионалниот развиток на ‘рбетниците (вклучувајќи го и човекот). Поради ова, животните од овие два поттипа (Tunicata и Acrania) некаде се сметаат за безрбетници. Поделбата на животните на безрбетници и ‘рбетници во зоологијата е направена од практични причини - за полесно изучување.

  • Еволуција и поделба на безрбетните животни

Еволуција и поделба на безрбетните животни

Според традиционалната поделба на царството Animalia, праживотните (Protozoa) се сметаат за безрбетни животни. Но, во современите класификациски системи праживотните се дел од царството Protista. Ваквата прераспределба е направена, пред се, врз основа на структурата на јадрата кај животните и праживотните. Кај првите, јадрото е од везикуларен тип, додека кај вторите тоа е составено од големо јадро (макронуклеус) и мало јадро (микронуклеус), кои имаат сосема поинакви биохемиски одлики. Како безрбетни животни порано се сметаа и некои видови на алги, како еуглената, волвоксот и некои претставници од групата на огнени алги (Dinophyta). Денес и тие се вбројуваат како дел од Protista, бидејќи градбата на нивните клетки е многу поблиска до онаа на растенијата отколку на животните.

Сепак, животните еволуирале од праживотните (одредени динофлагелати), и затоа името на овој таксон е соодветно. Првите животни се оние од безрбетните типови Porifera и Cnidaria. Кај сунѓерите се уште се огледува консолидацијата на едноклеточните динофлагелати во многуклеточен организам (клеточен степен на телесна организација) и затоа се означени како Parazoa, односно бесткивни животни, додека кај жаркарите веќе почнува потесното поврзување на клетките во ткива (Eumetazoa или ткивни животни).

Типови на безрбетни животни

Постојат околу 35-40 видови на животински типови во зависност од авторот на систематиката. Некои најпознати безрбетни типови на животни се:

  • Сунѓери - Porifera
  • Жаркари - Cnidaria
  • Сплескани црви - Platyhelminthes
  • Цевчести црви - Nematoda
  • Мекотели - Mollusca
  • Прстенести црви - Annelida
  • Членконоги - Arthropoda
  • Иглокожи - Echinodermata
  • Сунѓерите се без ‘рбетни животни коишто се еденствените организми коишто немаат органи. Се застапени во слатки и солени мориња и океани. Тие се едни од првите организми коишто биле застапени во морињата и океаните. Сунѓерите настале од еден вид на водени меурчиња коишто едно по едно водено меурче се спојувале и по извесен период се формирала голема водена топка којашто по извесен период пукнала и се формирал мал сунѓер. За сунѓерите е карактеристична регенерацијата , а тоа значи дека доволно е еден сунѓер да преживее од нивната фамилија за да се одвива размножување. На површината на сунѓерот се наоѓаат мали дупчиња коишто имаат функција да ја пренесуваат водата низ целиот организам на сунѓерот. 
  • Медузите се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на копривкари животни . Сите копривкари животни , вклучувајќи и медузите имаат мрежест нервен ситем . Медузите за прв пат во морињата и океаните се појавиле пред 700 милиони години . Како одбрана од други напади од животни , медузите создаваат отров кој се лачи со помош на жарните клетки. Позната врста на медуза е ,, ВОХ ‘’ медузата којашто се смета за најопасното животно во светот којашто годишно има повеќе напади од оваа врста на медуза за разлика од ајкулите , крокодилите и рибите камен .
  • Коралите се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на копривкари . Имаат мрежест нервен систем . Иако , личат на шарени водени цвеќиња коишто се застапени на дното од морињата и океаните , всушност на површината на коралот се наоѓаат остри боцки коишто ако се згазнат можат да предизвикаат некакви инфекции . Коралите создаваат корални гребени.  Најголемиот корален гребен се наоѓа во североисточните делови на Квинсленд , Австралија . Во големиот корален гребен има 140 тони риби на еден километар квадратен.
  • Морските ѕвезди се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во класата на ( Asteroidea ) . За прв пат се појавиле пред 500 милиони години . Морските ѕвезди имаат иглички на површината на епидермисот коишто имаат заштитна функција и пренесување на вода . Понатаму , морските ѕвезди имаат пет зрачна симетрија ( со пет краци ) , но има и морски ѕвезди коишто имаат повеќе од пет краци . Морските ѕвезди се исхрануваат со животинска храна . Помалиот дел од хранливите материи го повлекуваат по телото , а поголемиот дел од хранливите материи како што се : ежови , школки , ракови , од устата се пренесува до стомакот .                      
  • Морскиот еж е врста на животно кое што припаѓа во класата на иглокожи животни.  Морскиот еж е застапен во слатки и солени мориња и океани . Постојат два вида на морски ежа : топчест морски еж ( има форма на топка со остри иглички , како на пример: дињестиот морскиот еж ) и сплескан морски еж кој што е сплескан , нема остри иглички како на топчестиот морски еж . Топчестиот морски еж предизвикува различни видови на инфекции ако се прегази со помош на ногата или ако се допре со помош на раката .
  • Морска краставица е без ‘рбетно животно кое што припаѓа во класата на без ‘рбетни животни.  Е застапена во слатки и солени мориња и океани . Морската краставица е застапена на дното од морињата и океаните. Должината на морските краставици изнесува од 10 до 30 сантиметри . Игличките се доста големи и остри , а позната врста на морска краставица е средоземната морска краставица која што има портокалова боја, остри и долги иглички и е застапена во деловите на Средоземното  Море.
  • Полжавите се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на мекотели животни. Познати врсти на полжави се: воден полжав , гол полжав којшто нема черупка и се појавува навечер , лозов полжав којшто има черупка којшто го заштитува од различни напади од други животни. Полжавите се движат со помош на мускулно стапало коешто се наоѓа на сегментното тело.
  • Синиот прстенест октопод има големина на топче за голф, не дозволувајте да ве залаже. Содржи количина на отров доволна да убие 26 возрасни лица. Доволни се неколку минути комплетно да се парализирате и да престанете да дишете. И како што можете да претпоставите, противотров нема.
  • Конусен морски полжав - Една капка отров е доволна за да стави крај на 20 човечки животи. Понекогаш се нарекува како “полжав цигара”, Нема против отров. Застапен е во деловите на големиот корален гребен – североисточните делови на Квинсленд , Австралија .
  •  Школките се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во фрупата на мекотели животни. Школките се застапени во слатководните реки и езера и слатките и солените мориња и океани. Школките се составени од тврда черупка којашто има заштитна функција , го заштитува организмот од различни напади од други животни . Внатрешниот дел на школката се наоѓа мантијата којашто е ципестиот слој , а школкта се составена од варовник , па така со помош на супстанцата конкиолин варовникот се стврднува е се формира тврда шерупка. Познати врсти на школки се : бисерни – слатководни школки , школка светилка , шарена мурекс школка , црна пајакова школка , тридакна и слично. Тридакна е најголема школка во светот која што е долга 125 сантиметри и тежи 200 килограми и е застапена во Јужните делови на Пацификот . Има бела боја со форма на спирали , а најмалите школки се до  2mm и имаат бела боја.Исто така , школките се употребуваат и во музичката уметност.
  • Црна пајакова школка е застапена во деловите на Тихиот Океан , поточно североисточните делови на Квинследнд , Австралија . Е наречена ,, црна пајакова школка ‘’ поради тоа што има црна боја  со нијанси на светло со темно кафеава боја , а пајакова школка е наречена поради тоа што има форма на пајак . Должината на оваа школка е од 11 до 15 сантиметри .
  • Шарена мурекс школка е застапена во западните делови на Тихиот Океан , поточно во деловите на Филипините , Индонезија и Папуа Нова Гвинеја.  Должината на оваа школка изнесува од 9 до 12 сантиметри.
  • Прстенестите црви се без ‘рбетни животни коишто се посебна група . Застапени се во јамите коишто со помош на малите и тенки нозе коишто ги имаат се прицврстуваат на јамите.
  • Инсекти ( латински : Insecta ) се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на членконоги животни. Имаат членчиња и добро развиен егзоскелет. Денеска има повеќе од едем милион различни видови на инсекти. Инсектите имаат 6 пара нозе и 2 пара антени. Органите за слух кај инсектите и раковите се поставени на педните нозе.  Науката којашто се занимава со проучување и со изучување на инсектите се вика ентомологија , а основоположник на ентомологијата е британскиот научник Вилијам Кирби. Познати врсти на инсекти се : пеперутки = има над 180 илјади вида ( молец атлас ) ; џиновски азиски мантис ; пчели = латиски : apis ( африканизирана медна пчела ) и слично.
  • Џиновски азиски мантис е инсект којшто е долг од 10 до 15 сантиметри и е застапен во тропските шуми кај Филипините . Тој е најголемиот мантис во светот  . Има 6 пара нозе коишто се тенки со светло зелена со жолтеникава боја и има тенки црни антени коишто се два пара . Во средината се наоѓа абдоменот којшто има подебела обвивка за разлика од другите делови на инсектот .
  • Молец атлас е најголемиот молец во светот . Крилјата достигнуваат до 30 сантиметри должина и крилјата имаат живописни бои .
  • Овие пчели се резултат на експеримент од 1957 година, кој за жал излезе од контрола. Многу поагресивни од нивните европски роднини, овие генетски мешани „пчели-убијци” оттогаш се шират низ  Америка.  Брзо се шират во некои региони поради нивната тенденција немилосрдно да ги бркаат своите жртви на голема далечина.
  • Пајаците се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на членконоги животни . Пајаците имаат 8 пара нозе , но немаат антени и немаат развиен егзоскелет. Науката којашто се занимава со пручување и со изучување на инсектите се вика арахнологија. Денеска има околу 40 илјади вида на пајаци. Познати врсти на пајаци се : тарантули = има 900 вида ( мексиканска црвена тарантула ) ; сиднејски пајак ; бразилски пајак – скитник.
  • Сиднејски пајак е најотровниот пајак во светот.  Може да го прободе  ноктот на прстот со околу 5милиметри длабочина. Може да се користи за лекување од заболување на нервниот систем , епилепсија и мозочен удар . Се докажува дека сиднејскиот пајак содржи повеќе од 10 милиони различни биоактивни пептиди , а пептид е азотно органско соеднинение коешто е составено од амонокиселински мономерни единици.
  • Тарантулата е вид на пајак . Има околу 900 видови на тарантула . Тарантулите се застапени во деловите на : низ цела Африка , Австралија , Јужна Америка , делови од Индија и Кина , Турција , Шпанија и Португалија и делови од Мексико и Централна Америка. Е докажано дека ако тарантулата има многу малку влакненца на нејзиното тело дека има шанси да не е отровна , а ако има голем број на влакненца по најзиното тело содржи големо количеството на отров т.е токсична материја.
  • Бразилски пајак – скитник е најотровниот пајак во светот кој што е застапен во деловите на Бразил . Е наречен пајак – скитник поради тоа што го има во градовите каде што живеат луѓето и често се случува  овој пајак да се скрие во домовите , обувките и да предизвика сериозни проблеми .  Оваа врста на пајак има тенки нозе, а целото тело има нијанси на сиво со црна боја и некој нијанси на портокалова боја .
  • Скорпиите се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на пајаци. Скорпиите се застапени во вода и во копно. Постојат 44 илјади вида на скорпии. За време на периодите Силур и Девон имало водни џиновски скорпии коишто биле долги до 2 метри. Позната врста на скорпиа е малезиската шумска скорпиа.
  • Малезиска шумска скорпиа е застапена во деловите на тропските шуми на Индо – Пацификот . Имаат темно – црвена боја и содржат големо количество на отров.  Забите се остри за да можат  да го уловат и задржат пленот . Меѓутоа, за време на Силур и Девон постоеле џиновски водни скорпии долги и до 2 m.
  • Раковите се без ‘рбетни животни коишто припаѓаат во групата на членконоги животни. Раковите имаат повеќе од 4 пара нозе и имаат 2 пара антени. Познати врсти на ракови се : џиновски кокосов рак , ситни морски ракчиња, јастог, калико рак и слично.
  • Џиновски кокосов рак е застапен во тропските шуми во Палау . Долги се 1 метро и тежат околу 5 килограми . Се многу големи и имаат премногу остри заби за да го зграпчат пленот . Се исхрануваат со кокос  , но ако нема кокос тие се качуваат на некој ниски гранки на дрвјта и бараат плен за да се исхранат . Бидејќи имаат премногу остри заби можат да откинат човечки прст .
  • Топчест морски еж
    Tosia magnifica
    Стоногалката е без ‘рбетно животно коешто припаѓа во подгрупата на многуноги животни и главната група на членконоги животни . Самиот збор ,, многуноги ‘’ значи животни коишто имаат многу нозе , па така добар пример за многуногите е стоногалката.  Многуногите имаат многу нозе и имаат 2 пара антени.          
    Сплескан морски еж
    Големиот корален гребен ( североисточните делови на Квинсленд , Австралија )
    ,,ВОХ'' Медуза
    Тридакна
    Џиновски азиски мантис
    Молец атлас
    Морски сунѓер
    Внатрешниот дел на школката
    Пајакови школки
    Мексиканска црвена тарантула
    Сина морска ѕвезда ( латински : Linckia laevigata )
    Tosia neossia
    Британска морска ѕвезда
                                 
Other Languages
Afrikaans: Ongewerweldes
العربية: لافقاريات
asturianu: Invertebráu
azərbaycanca: Onurğasızlar
беларуская: Беспазваночныя
български: Безгръбначни
bosanski: Beskičmenjaci
brezhoneg: Divellkeineg
català: Invertebrat
čeština: Bezobratlí
Cymraeg: Infertebrat
Deutsch: Wirbellose
eesti: Selgrootud
Ελληνικά: Ασπόνδυλο
English: Invertebrate
español: Invertebrado
Esperanto: Senvertebruloj
euskara: Ornogabe
français: Invertébré
galego: Invertebrado
한국어: 무척추동물
Bahasa Indonesia: Avertebrata
interlingua: Invertebrato
íslenska: Hryggleysingjar
italiano: Invertebrata
Basa Jawa: Avertebrata
ಕನ್ನಡ: ಅಕಶೇರುಕ
kernowek: Divellkeynek
Kreyòl ayisyen: Envètebre
Кыргызча: Омурткасыздар
Latina: Invertebrata
lietuvių: Bestuburiai
മലയാളം: അകശേരുകികൾ
Bahasa Melayu: Invertebrata
Nederlands: Ongewervelden
日本語: 無脊椎動物
norsk nynorsk: Virvellause dyr
occitan: Invertebrata
oʻzbekcha/ўзбекча: Umurtqasizlar
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ
پنجابی: انکنگریڑے
Plattdüütsch: Warvellose Deerter
polski: Bezkręgowce
português: Invertebrados
română: Nevertebrate
संस्कृतम्: अकशेरुकाः
Simple English: Invertebrate
slovenčina: Bezstavovce
slovenščina: Nevretenčarji
српски / srpski: Бескичмењаци
srpskohrvatski / српскохрватски: Beskralježnjaci
Basa Sunda: Invertebrata
Tagalog: Imbertebrado
తెలుగు: అకశేరుకాలు
тоҷикӣ: Бемуҳраҳо
Türkçe: Omurgasızlar
українська: Безхребетні
Winaray: Inbertebrado