Астрономија

Спиралната галаксија Вртлог ( Месје 51).

Астрономијанаука која се занимава со проучување на природата и движењата на небесните тела: планети, сателити, комети, астероиди, ѕвезди и галаксии.

Историја на астрономијата

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „ Историја на астрономијата.

Љубопитноста на античките народи за денот и ноќта, Сонцето, Месечината и ѕвездите најпосле ги довела до набљудувања со кои небесните тела изгледале дека се движат по еден вообичаен терк. Ова движење се покажало од голема корист при дефинирањето на времето, локацијата и правците на Земјата. Астрономијата всушност потекнала од самите проблеми со кои се соочиле уште првите цивилизации. Античките народи имале потреба од воспоставување на вистинските периоди на садење и жнеење на житата како и за нивните ритуални и религиозни прослави. Движењето на небесните тела им помагало да го мерат времето при долгите патувања на вршење на стоковата размена. Најстарите пронајдени цртежи поврзани со небесните набљудувања датираат од пред 3000 година п.н.е. На самите цртежи кои биле нанесувани на коски, а најчесто на пештерските ѕидови, се наоѓаат претставени соѕвездија како Големата Мечка, Касиопеја онака како што тогаш изгледале.
Културата на древните Кинези датира уште од 3000 година п.н.е. кога почнува да се развива нивната астрономија. Тие уште тогаш знаеле да ги предвидат затемнувањата на Сонцето и Месечината, да ги определат рамнодневниците и горната и долната кулуминација. Времето го мереле со помош на сончеви часовници, а воедно се и првите луѓе кои почнале да зборуваат за сончевите дамки кои случјно ги откриле кога прку густиот чад на голем пожар погледнале кон Сонцето.
Од периодот од 3000 година п.н.е. се среќаваат и интересни градби меѓу кои се издвојува најстарата астрономска опсерваторија, Стоунхенџ (помеѓу 3000 и 1000 година п.н.е.). Тоа се, всушност, огромни камени блокови кружно распоредени кои се лоцирани близу Салсбург, Англија. Се смета дека за предисториските луѓе Стоунхенџ претставувал еден вид ритуален споменик. Малку се знае за неговата вистинска функција, но се верува дека неговата структура им овозможувала на неговите градители да ги предвидат положбата на Сонцето, рамнодневниците, затемнувањата и други настани од Сончевиот календар.
Месопотамците биле први од античките набљудувачи на ѕвезди кои направиле обид за уредување на деновите, односно месеците во еден постојан временски систем, односно календар. Тие ги делеле светлите тала на небото на подвижни и неподвижни ѕвезди. Петте “подвижни ѕвезди” биле Меркур, Венера, Марс, Јупитер и Сатурн. Подоцна овие тела го добиле името планети (“скитници”). Тие, заедно со Сонцето и Месечината, се движат околу ѕвездената сфера во еден тенок појас кој бил наречен Зодијак. На секое соѕвездие му бил определен период на “владеење” кој се совпаѓал со периодот за кој Сонцето привидно минувало низ тој дел од сферата. Овие соѕвездија подоцна биле именувани од Птоломеј, астроном кој живеек во вториот век од нашата ера, и тоа со следниве имиња: Овен, Бик), Близнаци), Рак, Лав, Девица, Вага, Шкорпија, Стрелец, Јарец, Водолија и Риби.
Помеѓу античките народи кај кои се сретнуваат податоци за небесните набљудувања е и цивилизацијата на Маите кои во тоа време го знаеле точното привидно движење на небесните тела. Археолозите веруваат дека Формативниот период на Маите започнал околу 1500 година п.н.е., но врвот на нивните културни достигнувања бил постигнат за време на класичниот период кој траел од 300 до 900 година н.е. Во овој временски интервал Маите имаат создадено уникатна уметност и архитектонски стилови, направено зачудувачки астрономски опсерватории и развиено систем на хиероглифи за бележење на значајните настани. Придонесите од оваа цивилизација продолжуваат да се чувтвуваат во Мексико каде многу туристи ги посетуваат руините од времето на Маите, како на пример оние од Посткласичниот град Чиченица.

Зодијак тркало:Мозаик од 6ти век
Земјата во нејзината орбита околу сонцето предизвикува сонцето да се појави на небесната сфера движејќи се над еклипсата(црвено) која е навалена на екваторот (сино).
Дедал:Кратер на месечината
Other Languages
Afrikaans: Sterrekunde
Alemannisch: Astronomie
አማርኛ: ሥነ ፈለክ
Ænglisc: Tungolcræft
العربية: علم الفلك
aragonés: Astronomía
armãneashti: Astronomie
arpetan: Astronomia
asturianu: Astronomía
Avañe'ẽ: Arakuaa
azərbaycanca: Astronomiya
تۆرکجه: آسترونومی
bamanankan: Dolokalan
Bahasa Banjar: Astronomi
Bân-lâm-gú: Thian-bûn-ha̍k
Basa Banyumasan: Astronomi
башҡортса: Астрономия
беларуская: Астраномія
беларуская (тарашкевіца)‎: Астраномія
भोजपुरी: खगोलशास्त्र
Bislama: Astronomi
български: Астрономия
Boarisch: Astronomie
bosanski: Astronomija
brezhoneg: Steredoniezh
català: Astronomia
Чӑвашла: Астрономи
Cebuano: Astronomiya
čeština: Astronomie
chiShona: Zvechadenga
corsu: Astronomia
Cymraeg: Seryddiaeth
dansk: Astronomi
Deutsch: Astronomie
ދިވެހިބަސް: ފަލަކީ އިލްމު
dolnoserbski: Astronomija
Ελληνικά: Αστρονομία
emiliàn e rumagnòl: Astronomî
English: Astronomy
español: Astronomía
Esperanto: Astronomio
estremeñu: Astronomia
euskara: Astronomia
فارسی: اخترشناسی
Fiji Hindi: Taara vigyan
føroyskt: Stjørnufrøði
français: Astronomie
furlan: Astronomie
Gàidhlig: Reul-eòlas
galego: Astronomía
贛語: 天文學
ગુજરાતી: ખગોળશાસ્ત્ર
客家語/Hak-kâ-ngî: Thiên-vùn-ho̍k
한국어: 천문학
Hawaiʻi: Kilo hōkū
hrvatski: Astronomija
Ilokano: Astronomia
Bahasa Indonesia: Astronomi
interlingua: Astronomia
Interlingue: Astronomie
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᓚᓯᐅᕐᓂᖅ
isiXhosa: IAstronomi
íslenska: Stjörnufræði
italiano: Astronomia
Basa Jawa: Astronomi
kalaallisut: Ulloriarsiorneq
Kapampangan: Astronomia
къарачай-малкъар: Астрономия
ქართული: ასტრონომია
kaszëbsczi: Astronomijô
қазақша: Астрономия
kernowek: Astronymyl
Kiswahili: Astronomia
Kreyòl ayisyen: Astwonomi
Kurdî: Stêrnasî
Кыргызча: Астрономия
Ladino: Astronomiya
Latina: Astronomia
latviešu: Astronomija
Lëtzebuergesch: Astronomie
lietuvių: Astronomija
Ligure: Astronomia
Limburgs: Starekunde
Livvinkarjala: Tiähtitiedo
la .lojban.: kesyske
lumbaart: Astronomia
Malagasy: Hainkintana
მარგალური: ასტრონომია
مصرى: فلك
Bahasa Melayu: Astronomi
Baso Minangkabau: Astronomi
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tiĕng-ùng
Mirandés: Astronomie
монгол: Одон орон
မြန်မာဘာသာ: နက္ခတ္တဗေဒ
Nederlands: Astronomie
Nedersaksies: Steernskunde
नेपाल भाषा: खगोलशास्त्र
日本語: 天文学
Napulitano: Astronumia
нохчийн: Астрономи
Nordfriisk: Stäärkunde
Norfuk / Pitkern: Estronomii
norsk: Astronomi
norsk nynorsk: Astronomi
Nouormand: Astrononmie
Novial: Astronomia
occitan: Astronomia
олык марий: Астрономий
Oromoo: Astironoomii
oʻzbekcha/ўзбекча: Astronomiya
پنجابی: تارہ پڑھت
Patois: Aschranami
ភាសាខ្មែរ: តារាសាស្ត្រ
Picard: Astrononmie
Piemontèis: Astronomìa
Tok Pisin: Estronomi
Plattdüütsch: Astronomie
polski: Astronomia
português: Astronomia
Qaraqalpaqsha: Astronomiya
română: Astronomie
Romani: Chexanipen
rumantsch: Astronomia
Runa Simi: Quyllur yachay
русиньскый: Астрономія
русский: Астрономия
саха тыла: Астрономия
Gagana Samoa: Saienisi o fetū
Sängö: Sêndâtongo
sardu: Astronomia
Scots: Astronomy
Sesotho sa Leboa: Thutanaledi
shqip: Astronomia
sicilianu: Astronumìa
Simple English: Astronomy
slovenčina: Astronómia
slovenščina: Astronomija
ślůnski: Astrōnōmijŏ
Soomaaliga: Xiddigis
српски / srpski: Астрономија
srpskohrvatski / српскохрватски: Astronomija
Basa Sunda: Astronomi
svenska: Astronomi
Tagalog: Astronomiya
தமிழ்: வானியல்
Taqbaylit: Tasnallunt
татарча/tatarça: Астрономия
tetun: Astronomia
ትግርኛ: አስትሮኖሚ
тоҷикӣ: Астрономия
Türkçe: Astronomi
Türkmençe: Astronomiýa
Thuɔŋjäŋ: Ŋiɛ̈ckanhial
українська: Астрономія
اردو: فلکیات
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاسترونومىيە
vèneto: Astronomia
Tiếng Việt: Thiên văn học
Volapük: Stelav
文言: 天文學
West-Vlams: Astronomie
Winaray: Astronomiya
吴语: 天文學
ייִדיש: אסטראנאמיע
Yorùbá: Ìtòràwọ̀
粵語: 天文
Zeêuws: Staerrekunde
žemaitėška: Astruonuomėjė
中文: 天文學