Џон Дјуи

Џон Дјуи

Џон Дјуи (20 октомври 1859 - 1 јуни 1952) е американски филозоф, психолог и реформатор на образованието, чии идеи биле влијателни во образованието и социјалните реформи. Дјуи е значаен претходник на филозофијата на прагматиката и еден од основачите на функционална психологија. Тој е главен претставник на прогресивните и прогресивно-популистички филозофии на школување во текот на првата половина на 20 век во САД.

Иако Деви е познат по неговите изданија кои се однесуваат на образованието, тој исто така пишувал за многу други теми, вклучувајќи го искуството, природата, уметноста, логиката, истражувањето, демократијата и етиката.

Во неговото толкување на демократијата, Деви ги вклучува двата основни елемента, училиштата и граѓанското општество, како главни теми на кои им е потребно внимание и реконструкција за да ги охрабри експерименталните истражувања и плурализмот. Деви тврдел дека целосната демократија треба да се оствари не само со проширување на правото за гласање, туку и со осигурување дека постои целосно формирано јавно мислење,придружено со ефикасна комуникација меѓу граѓаните,експертите и политичарите,која подоцна ќе биде земена предвид за политиката што тие ќе ја усвојат.

Живот и дела

Деви е роден во Барлингтон, Вемонт потекнува од скромно семејство. Како и неговиот постар брат, така и Давид Рич Деви студирал на универзитетот во Вермонт, каде што дипломирал во 1879 година. Еден од најзначајните професори кој Деви ги имал на универзитетот во Вермонт бил Хенри А.П.Тори кој бил зет и внук на Џозеф Тори, претседател на поранешниот универзитет во Вермонт. Деви студирал приватно со Тори меѓу неговото дипломирање во Вермонт и неговото запишување на Универзитетот Џон Хопкигс.

По две години предавање како професор во средно училиште во градот на нафтата во Пенсилванија, и една година предавање во основното училиште во малиот град во Вермонт, Деви сфатил дека е несоодветен за работа за основно или средно образование. По студирањето со Џорџ Силвестер Морис, Чарлс Сандерс Пирс, Херберт Бахтер Адамс и Г. Стенли Хал, Деви се здобил со докторско звање од школата за уметности и науки при Универзитетот Џон Хокинс. Во 1884 година тој ја прифатил професорската позиција на Универзитетот во Мичиген (1884-1888 и 1889-1894), со помош на Џорџ Силвер Морис. Неговота необјавена и сега изгубена дисертација беше насловена ”Психологијата на Кант”.

Во 1894 Деви се приклучил кон новоформираниот Универзитет во Чикаго (1894-1904) каде што тој ја развил својата теорија на знаење базирана врз емпирија , приклучувајќи се на ново- појавената филозофија на прагматиката .Времето поминато на Универзитетот во Чикаго резултираше со четири есеи насловени како „Идејата и предмет на темата“, која што била објавена со собраните дела од неговите колеги во Чикаго под колективен наслов „Студии во логичка теорија“ (1903). Во ова време Деви исто така го иницираше формирање на лабараториски училишта на Универзитетот во Чикаго за, каде што тој беше во состојба да ги актуализира своите педагошки мислења ,кои обезбедија материјал за неговото прво поголемо дело за образованието, “Училиштето и социјалниот напредок “ (1899). Несогласувањата со администрацијата на крајот доведоа до негова оставка на Универзитетот, и наскоро тој се сели блиску до Источниот брег. Во 1899, Џон Деви беше избран за претседател на Американската психолошко здружение. Од 1904 до неговото пензионирање во 1930 година тој воедно беше и професор по филозофија на Универзитетот Колумбија, како и професор на Колеџот за наставници на истиот универзитет. Во 1905 тој стана претседател на американското филозофско здружение. Тој бил долгогодишен член на Американската федерација на професори.

Заедно со историчарот Чарлс Бирд, економистите Торштајн Веблен и Џејмс Харви Робинсон, Деви е еден од основачи на ” Новото Училиште ”.Најзначајните дела на Деви се “Концепт во психологијата на рефлексниот лак “ (1896),”критика на стандардниот психолошки концепт и основата на сите негови понатамошни дела”; “Демократијата и образованието“ (1916), неговото позната дело за напредно образование; „Човечка природа и однесувањето“ ( 1922), “Студија за функционирањето на навиката во човековото однесување”, “ Јавноста и нејзините проблеми “(1927), заштита на демократијата напишана како одговор на “Фантомска јавност“ од Волтер Липман (1925); Искуство и природа (1925), “Најпознатата метафизичка изјава”; “Уметноста како искуство“ (1934), големото дело на Деви за естетиката; Заедничко верување (1934), хуманистичка студија за религија, која што беше првично пренесена преку доцентурата на Двит Х. Тери на Јеил; „Логика:Теоријата на испрашувањето“ (1938), истражување на необичната концепција за логиката на Деви; „Слобода и култура” (1939), политичко истражување за корените на фашизмот; и „Да знаеш и да бидеш познат“ (1949), книга напишана заедно со Артур Ф. Бентли која систематично го зацртува концептот на научната работа која е централна тема и на други неговите дела. Додека секое од овие дела се фокусираат на една одредена филозофска тема, Деви ја вклучува во нив својата главна преокупации во повеќето кои го објавил. Тој објавил повеќе од 700 статии во 140 списанија, и приближно 40 книги.

Деви бил женет двапати, првпат со Алиса Чипман со која имаа шест деца. Неговата втора жена беше Роберта Ловитс Грант.

Поштенската служба на Соединетите Американски Држави му оддаде признание на Деви со серијата на значајни американски поштенски марки (1965- 1978).

Other Languages
العربية: جون ديوي
asturianu: John Dewey
azərbaycanca: Con Dyui
Bân-lâm-gú: John Dewey
беларуская: Джон Дзьюі
български: Джон Дюи
bosanski: John Dewey
català: John Dewey
čeština: John Dewey
dansk: John Dewey
Deutsch: John Dewey
eesti: John Dewey
Ελληνικά: Τζον Ντιούι
English: John Dewey
español: John Dewey
Esperanto: John Dewey
euskara: John Dewey
فارسی: جان دیویی
français: John Dewey
galego: John Dewey
한국어: 존 듀이
Հայերեն: Ջոն Դյուի
हिन्दी: जॉन डिवी
hrvatski: John Dewey
Bahasa Indonesia: John Dewey
interlingua: John Dewey
íslenska: John Dewey
italiano: John Dewey
עברית: ג'ון דיואי
ქართული: ჯონ დიუი
қазақша: Джон Дьюи
Kiswahili: John Dewey
Кыргызча: Дьюи, Жон
latviešu: Džons Djūijs
lietuvių: John Dewey
magyar: John Dewey
Malagasy: John Dewey
മലയാളം: ജോൺ ഡ്യൂയി
मराठी: जॉन ड्युई
Nederlands: John Dewey
norsk: John Dewey
Piemontèis: John Dewey
polski: John Dewey
português: John Dewey
română: John Dewey
русский: Дьюи, Джон
Scots: John Dewey
shqip: John Dewey
Simple English: John Dewey
slovenčina: John Dewey
slovenščina: John Dewey
کوردی: جۆن دووی
српски / srpski: Џон Дјуи
srpskohrvatski / српскохрватски: John Dewey
suomi: John Dewey
svenska: John Dewey
தமிழ்: ஜான் டூயி
Türkçe: John Dewey
українська: Джон Дьюї
Tiếng Việt: John Dewey
Winaray: John Dewey
Yorùbá: John Dewey