Јосиф Сталин

JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg
Роден18 декември 1878
Гори, Руска империја денеска Грузија
Починал5 март 1953
Москва, СССР


Советски Сојуз
State Emblem of the Soviet Union.svg

Оваа статија е дел од серијалот:
Политика на Советскиот Сојуз



Атлас

Јосиф Висарионович Џугашвили Сталин (руски: Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли Ста́лин; грузиски: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი 18 декември 1878[1] - 5 март 1953) — лидер на Советскиот Сојуз од средината на 1920-те години, сè до неговата смрт во 1953. Тој бил четврто дете во семејството кое се родило за помалку од четири години. Првите три деца умреле, поради што мајка му се плашела дека и тој наскоро ќе умре. Оттука може да се разбере нејзината голема преокупираност со него. Името Сталин е политичко име коешто тој си го избрал на 34 години и кое во превод значи челичен човек. Од други извори пак се вели дека прекарот Сталин го добил додека бил во затвор. Од болшевичките револуционери кои учествувале во Октомвриската Социјалистичка Револуција во Русија во 1917 година, Сталин бил избран за прв Генерален Секретар на Централниот Комитет на Болшевичката Партија во 1922 година. Успешно ја консолидирал својата власт по смртта на Владимир Илич Ленин во 1924, преку проширување на овластувањата на неговата партиска функција, истовремено елиминирајќи било каква опозиција кон него во партијата. Ја држел оваа партиска функција сè до 1952 кога ја укинал, а владеењето го продолжил преку функцијата Премиер на Советскиот Сојуз, која ја држел од 1941 година, па сè до неговата смрт.

За време на сталиновото владеење, концептот за "социјализам во една држава" станал основен темел на советското општествено уредување. Сталин ја заменил Новата економска политика (НЕП) воведена од страна на Ленин во раните 1920-ти години, со високо централизирана командна економија, започнувајќи период на индустријализација и колективизација, кои резултирале со нагла трансформација на СССР од земјоделско општество во индустриска сила.[2] Но сепак, економските реформи биле пропратени со затворање на милиони луѓе во советските казнено поправни работнички логори познати како гулази,[3] како и со депортирање на милиони луѓе во далечните области на Советскиот Сојуз.[3] Ваквите нагли пресвртници во советското општествено уредување резултирале со прекинато производство на храна и придонеле за Советскиот глад од 1932-1933, познат како Гладомор во Украина, а кој резултирал со смртта на помеѓу 6 и 8 милиони луѓе, од кои 4 до 5 милиони биле Украинци.[4] Подоцна, во периодот од 1936 до 1939 година, Сталин започнал кампања против наводни непријатели на неговиот режим, уште попозната како Големата чистка, во која стотици илјадници луѓе биле погубени. Познати личности од Комунистичката Партија на Советскиот Сојуз како старите болшевици, Лав Троцки и поголем дел од главните команданти на Црвената Армија биле погубени, затворени или прогонети откако биле обвинети и осудени за учествување во заговор за отфрлување на владата на Сталин во однапред наместени судења.[5]

Во август 1939, Сталин склучил Пакт за ненапаѓање со Нацистичка Германија, со кој биле договорени сферите на влијание во источна Европа, но подоцна Нацистичка Германија го прекршила пактот со нападот врз Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941, уште попознат како Операција Барбароса. И покрај огромните загуби во територии и во човечка сила, советските вооружени сили успеале да ги спречат германските напредувања во битките за Москва и за Сталинград. Откако успешно ги поразила силите на Оската на Источниот Фронт во Втората Светска Војна, Црвената Армија го завзела Берлин во мај 1945, со што Втората Светска Војна во Европа завршила со победа на Сојузниците.[6][7] Советскиот Сојуз излегол од Втората Светска Војна како победник и како светска суперсила на исто ниво со САД.[8] На Конференцијата во Јалта и на Конференцијата во Потсдам било одобрено формирање на социјалистички влади во државите од Источниот блок кои му биле лојални на Советскиот Сојуз, што Сталин го сметал за неопходно во случај на нова војна. Исто така, Сталин одржувал блиски односи со Мао Це Тунг во Кина и со Ким Ил Сунг во Северна Кореја.

Сталин го водел Советскиот Сојуз низ неговата поствоена обнова, која меѓу другото, резултирала и со зголемување на тензиите со западниот свет, што подоцна станало познато како Студената Војна. Во овој период, Советскиот Сојуз станал втората држава во светот која успешно развила сопствено нуклеарно оружје. После сушата и гладот од 1946-1947 година, кои резултирале со смртта на 1 милион до 1.5 милиони луѓе,[9] Сталин го предложил својот Голем план за трансформација на природата со цел да се спречи нова суша и нов глад, а во овој период Сталин ги испланирал и своите Големи градежни проекти на комунизмот, кои предвидувале изградба на брани и хидроцентрали низ Советскиот Сојуз. Во годините кои следувале по неговата смрт во 1953 година, Сталин и неговиот режим биле осудувани во повеќе прилики, а најзабележително во 1956 година, кога на 20-от Конгрес на Комунистичката Партија на Советскиот Сојуз, Никита Хрушчов се одрекол од делата и постапките на Сталин за време на сталиновото владеење и започнал процес на десталинизација. До денешен ден, Јосиф Сталин останува контроверзна личност, додека многумина го сметаат за тиранин,[10] мислењата за него во денешната Руска Федерација се измешани.[11][12][13]

Other Languages
Afrikaans: Josef Stalin
Alemannisch: Josef Stalin
Ænglisc: Iosep Stalin
العربية: جوزيف ستالين
aragonés: Josef Stalin
asturianu: Yósif Stalin
Aymar aru: Iosif Stalin
azərbaycanca: İosif Stalin
تۆرکجه: ايستالین
Bân-lâm-gú: Iosif Stalin
беларуская (тарашкевіца)‎: Ёсіф Сталін
Bikol Central: Josep Stalin
Bislama: Joseph Stalin
български: Йосиф Сталин
Boarisch: Josef Stalin
bosanski: Josif Staljin
brezhoneg: Jozef Stalin
Cebuano: Joseph Stalin
Chavacano de Zamboanga: Joseph Stalin
Cymraeg: Joseff Stalin
Deutsch: Josef Stalin
dolnoserbski: Jozef Stalin
Ελληνικά: Ιωσήφ Στάλιν
emiliàn e rumagnòl: Joseph Stalin
English: Joseph Stalin
español: Iósif Stalin
Esperanto: Josif Stalin
estremeñu: Josif Stalin
euskara: Iosif Stalin
Fiji Hindi: Joseph Stalin
føroyskt: Jósef Stalin
français: Joseph Staline
Gàidhlig: Iosif Stalin
galego: Iosif Stalin
贛語: 斯大林
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Joseph Stalin
客家語/Hak-kâ-ngî: Joseph Stalin
հայերեն: Իոսիֆ Ստալին
hornjoserbsce: Józef Stalin
hrvatski: Josif Staljin
Ilokano: Joseph Stalin
Bahasa Indonesia: Josef Stalin
interlingua: Josef Stalin
isiZulu: Joseph Stalin
íslenska: Jósef Stalín
italiano: Iosif Stalin
Basa Jawa: Josef Stalin
Kabɩyɛ: Joseph Staline
kernowek: Joseph Stalin
Kiswahili: Josef Stalin
Kreyòl ayisyen: Stalin
kurdî: Josef Stalin
Кыргызча: Иосиф Сталин
لۊری شومالی: جوزف اٛستالین
latviešu: Josifs Staļins
lietuvių: Josifas Stalinas
Limburgs: Jozef Stalin
Lingua Franca Nova: Josef Stalin
Livvinkarjala: Josif Stalin
la .lojban.: stalin.
lumbaart: Josif Stalin
Malagasy: Joseph Stalin
मराठी: स्टॅलिन
მარგალური: იოსებ სტალინი
مازِرونی: ژوزف استالین
Bahasa Melayu: Joseph Stalin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Joseph Stalin
Mirandés: Josef Staline
မြန်မာဘာသာ: ဂျိုးဇတ် စတာလင်
Nederlands: Jozef Stalin
नेपाली: स्टालिन
नेपाल भाषा: जोसेफ स्टालिन
Napulitano: Stalin
norsk nynorsk: Josef Stalin
oʻzbekcha/ўзбекча: Iosif Stalin
پنجابی: جوزف سٹالن
Papiamentu: Joseph Stalin
Piemontèis: Josif Stalin
Ποντιακά: Ιωσήφ Στάλιν
português: Josef Stalin
Qaraqalpaqsha: Yosif Stalin
Runa Simi: Yosif Stalin
русиньскый: Осиф Сталін
संस्कृतम्: जोसेफ़ स्टालिन
Sesotho: Iosif Stalin
sicilianu: Giuseppi Stalin
Simple English: Joseph Stalin
ślůnski: Josif Stalin
Soomaaliga: Joseph Stalin
српски / srpski: Јосиф Стаљин
srpskohrvatski / српскохрватски: Josif Staljin
svenska: Josef Stalin
Tagalog: Joseph Stalin
татарча/tatarça: Иосиф Сталин
తెలుగు: స్టాలిన్
Türkçe: Josef Stalin
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ستالىن
Vahcuengh: Joseph Stalin
vepsän kel’: Stalin Iosif
Volapük: Iosif Stalin
walon: Staline
文言: 斯大林
Winaray: Joseph Stalin
Yorùbá: Joseph Stalin
粵語: 史太林
žemaitėška: Josips Stalėns