ພັນທຸສາດ
English: Genetics

ດີເອັນເອແມ່ນໂມເລກຸນພື້ນຖານຂອງການຖ່າຍທອດລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ. ດີເອັນເອແຕ່ລະສາຍປະກອບຂຶ້ນຈາກສາຍໂສ້ນູກະເລໂອຕິດຈັບຄູ່ກັນຮອບກຶ່ງກາງກາຍເປັນໂຄງສ້າງທີ່ເບິ່ງຄືຂັ້ນໄດເຊິ່ງບິດເປັນກຽວ.

ພັນທຸສາດ (ອັງກິດ: genetics) ແມ່ນສາຂານຶ່ງຂອງຊີວະວິທະຍາ. ສຶກສາກ່ຽວກັບແຊນ ການຖ່າຍທອດລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ ແລະຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງພັນທຸກຳຂອງສິ່ງມີຊີວິດ.

ພັນທຸສາດວ່າດ້ວຍໂຄງສ້າງທາງໂມເລກຸນແລະໜ້າທີ່ຂອງແຊນ ພຶຕິກຳຂອງແຊນໃນບໍລິບົດຂອງເຊລູນສິ່ງມີຊີວິດ (ເຊັ່ນ ຄວາມເດັ່ນແລະອີພິເຈເນຕິກ) ແບບແຜນຂອງການຖ່າຍທອດລັກສະນະຈາກລຸ້ນສູ່ລຸ້ນ ການຢາຍຂອງແຊນ ຄວາມແຕກຕ່າງທາງພັນທຸກຳແລະການປ່ຽນແປງຂອງພັນທຸກຳໃນປະຊາກອນຂອງສິ່ງມີຊີວິດ (ເຊັ່ນການສຶກສາຫາຄວາມສຳພັນຂອງແຊນຕະຫຼອດທົ່ວທັງເຊໂນມ). ເມື່ອຖືວ່າແຊນເປັນພື້ນຖານຂອງສິ່ງມີຊີວິດທັງໝົດ ພັນທຸສາດຈິ່ງແມ່ນວິຊາທີ່ນຳໄປໃຊ້ໄດ້ກັບສິ່ງມີຊີວິດທຸກຊະນິດ ທັງວີລຸດ ບັກເຕລີ ພືດຜັກ ໂຕສັດ ແລະມະນຸດ (ເວຊະພັນທຸສາດ).

ມີການສັງເກດມາແຕ່ບູຮານແລ້ວວ່າສິ່ງມີຊີວິດມີການຖ່າຍທອດລັກສະນະຈາກລຸ້ນສູ່ລຸ້ນ ເຊິ່ງແມ່ນຄວາມຮູ້ທີ່ມະນຸດໃຊ້ໃນກາປັບປຸງເຊື້ອພັນພືດແລະໂຕສັດດ້ວຍວິທີການຄັດເລືອກພັນ ຢ່າງໃດກໍດີ ຄວາມຮູ້ພັນທຸສາດສະໄໝໃໝ່ທີ່ວ່າດ້ວຍການພະຍາຍາມເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈກະບວນການການຖ່າຍທອດລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ຫາກໍເລີ່ມຕົ້ນໃນຄະລິດຕະສະຕະວັດທີ 19 ໂດຍເກເກີ ເມນເດນ ແມ່ນວ່າລາວບໍ່ສາມາດສຶກສາເຈາະເລິກໄປເຖິງກະບວນການທາງກາຍະພາບຂອງການຖ່າຍທອດລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ ແຕ່ກໍຄົ້ນພົບວ່າລັກສະນະທີ່ຖ່າຍທອດນັ້ນແມ່ນມີແບບແຜນຈຳເພາະ ກຳໜົດໄດ້ດ້ວຍໜ່ວຢພັນທຸກຳ ເຊິ່ງຕໍ່ມາຖືກເອີ້ນວ່າ ແຊນ.

ແຊນແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງສາຍດີເອັນເອເຊິ່ງເປັນໂມເລກຸນທີ່ປະກອບດ້ວຍນູກະເລໂອຕິດສີ່ຊະນິດເຊື່ອມຕໍ່ກັນເປັນສາຍຍາວ. ລຳດັບນູກະເລໂອຕິດສີ່ຊະນິດນີ້ແມ່ນຂໍ້ມູນທາງພັນທຸກຳທີ່ຖືກເກັບແລະມີການຖ່າຍທອດໃນສິ່ງມີຊີວິດ. ດີເອັນເອຕາມທຳມະຊາດຢູ່ໃນຮູບກຽວຄູ່ ໂດຍນູກະເລໂອຕິດເທິງແຕ່ລະສາຍຈະເປັນຄູ່ສົມເຊິ່ງກັນແລະກັນກັບນູກະເລໂອຕິດເທິງສາຍດີເອັນເອອີກສາຍນຶ່ງ ແຕ່ລະສາຍທຳໜ້າທີ່ເປັນແມ່ແບບໃນການສ້າງສາຍຄູ່ຂຶ້ນມາໄດ້ໃໝ່ ແມ່ນກະບວນການທາງກາຍະພາບທີ່ເຮັດໃຫ້ແຊນສາມາດຈຳລອງໂຕເອງ ແລະຖ່າຍທອດໄປຍັງລຸ້ນລູກໄດ້.

ລຳດັບຂອງນູກະເລໂອຕິດໃນແຊນຈະຖືກແປອອກມາເປັນສາຍຂອງກົດອະມິໂນ ປະກອບກັນເປັນປະໂລເຕອິນ ເຊິ່ງລຳດັບຂອງກົດອະມິໂນທີ່ມາປະກອບກັນເປັນປະໂລເຕອິນນັ້ນແມ່ນຖ່າຍທອດອອກມາຈາກລຳດັບຂອງນູກະເລໂອຕິດເທິງດີເອັນເອ ຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງລຳດັບຂອງນູກະເລໂອຕິດແລະລຳດັບຂອງກົດອະມິໂນນີ້ເອີ້ນວ່າລະຫັດພັນທຸກຳ ກົດອະມິໂນແຕ່ລະຊະນິດທີ່ປະກອບຂຶ້ນມາເປັນປະໂລເຕອິນຊ່ອຍກຳໜົດວ່າສາຍໂສ້ຂອງກົດອະມິໂນນັ້ນຈະພັບມ້ວນເກີດເປັນໂຄງສ້າງສາມມິຕິຢ່າງໃດ ໂຄງສ້າງສາມມິຕິນີ້ກຳໜົດໜ້າທີ່ຂອງປະໂລເຕອິນນັ້ນ ໆ ເຊິ່ງປະໂລເຕອິນມີໜ້າທີ່ໃນກະບວນການເກືອບທັງໝົດຂອງເຊລູນສິ່ງມີຊີວິດ. ການປ່ຽນແປງທີ່ເກີດກັບດີເອັນເອໃນແຊນແຊນນຶ່ງ ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງລຳດັບກົດອະມິໂນໃນປະໂລເຕອິນ ປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂລເຕອິນ ປ່ຽນການເຮັດໜ້າທີ່ຂອງປະໂລເຕອິນ ເຊິ່ງອາດສົ່ງຜົນຕໍ່ເຊລູນແລະສິ່ງມີຊີວິດນັ້ນ ໆ ໄດ້ຫຼາຍ.

ແມ່ນວ່າພັນທຸກຳຂອງສິ່ງມີຊີວິດຈະມີບົດບາດຫຼາຍໃນການກຳໜົດລັກສະນະແລະພຶຕິກຳຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ແຕ່ຜົນສຸດທ້າຍແລ້ວໂຕຕົນຂອງສິ່ງມີຊີວິດນຶ່ງ ໆ ແມ່ນຜົນທີ່ໄດ້ຈາກການປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງພັນທຸກຳແລະສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ສິ່ງມີຊີວິດນັ້ນ ໆ ປະສົບ ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ຂະໜາດຂອງສິ່ງມີຊີວິດບໍ່ໄດ້ຖືກກຳໜົດໂດຍແຊນພຽງຢ່າງດຽວ ແຕ່ໄດ້ຮັບຜົນຈາກອາຫານແລະສຸຂະພາບຂອງສິ່ງມີຊີວິດນັ້ນ ໆ ດ້ວຍ ເປັນຕົ້ນ.

ອ້າງອີງ


Other Languages
Afrikaans: Genetika
Alemannisch: Genetik
አማርኛ: ሥነ ባህርይ
aragonés: Chenetica
العربية: علم الوراثة
asturianu: Xenética
azərbaycanca: Genetika
башҡортса: Генетика
беларуская: Генетыка
беларуская (тарашкевіца)‎: Генэтыка
български: Генетика
brezhoneg: Genetik
bosanski: Genetika
català: Genètica
čeština: Genetika
Cymraeg: Geneteg
dansk: Genetik
Deutsch: Genetik
Zazaki: Cênetik
Ελληνικά: Γενετική
English: Genetics
Esperanto: Genetiko
español: Genética
eesti: Geneetika
euskara: Genetika
estremeñu: Genética
فارسی: ژنتیک
français: Génétique
kriyòl gwiyannen: Jénétik
Gàidhlig: Gintinneachd
galego: Xenética
עברית: גנטיקה
हिन्दी: आनुवंशिकी
hrvatski: Genetika
Kreyòl ayisyen: Jenetik
magyar: Genetika
հայերեն: Գենետիկա
interlingua: Genetica
Bahasa Indonesia: Genetika
íslenska: Erfðafræði
italiano: Genetica
日本語: 遺伝学
Patois: Jinetix
la .lojban.: ginske
Jawa: Genetika
ქართული: გენეტიკა
қазақша: Генетика
ភាសាខ្មែរ: ពន្ធុវិទ្យា
한국어: 유전학
kurdî: Genetîk
Кыргызча: Генетика
Latina: Genetica
Lëtzebuergesch: Genetik
Lingua Franca Nova: Jenetica
lietuvių: Genetika
latviešu: Ģenētika
македонски: Генетика
монгол: Генетик
Bahasa Melayu: Genetik
မြန်မာဘာသာ: မျိုးရိုးဗီဇပညာ
Nederlands: Genetica
norsk nynorsk: Genetikk
norsk: Genetikk
Novial: Genetike
occitan: Genetica
polski: Genetyka
پنجابی: جینیٹکس
português: Genética
Runa Simi: Hinitika
română: Genetică
русский: Генетика
русиньскый: Генетика
саха тыла: Генетика
Scots: Genetics
srpskohrvatski / српскохрватски: Genetika
Simple English: Genetics
slovenčina: Genetika
slovenščina: Genetika
shqip: Gjenetika
српски / srpski: Генетика
Sunda: Génétika
svenska: Genetik
Kiswahili: Jenetikia
தமிழ்: மரபியல்
тоҷикӣ: Генетика
Tagalog: Henetika
Türkçe: Genetik
татарча/tatarça: Генетика
тыва дыл: Генетика
українська: Генетика
اردو: جینیات
oʻzbekcha/ўзбекча: Genetika
Tiếng Việt: Di truyền học
Winaray: Henetika
吴语: 遗传学
ייִדיש: גענעטיק
中文: 遗传学
Bân-lâm-gú: Ûi-thoân-ha̍k
粵語: 遺傳學