ຈັກກະວັດໂລມັນ

ຈັກກະວັດໂລມັນ ຫຼື ຈັກກະວັດລົມ (ລາແຕັງ: Imperivm Romanvm; ແມ່ແບບ:Lang-grc; ອັງກິດ: Roman Empire) ແມ່ນຊ່ວງໄລຍະເວລາໜຶ່ງຂອງອາລະຍະທຳລົມບູຮານເຊິ່ງປົກຄອງໂດຍຮູບແບບອັດຕາທິປະໄຕ. ຈັກກະວັດໂລມັນໄດ້ສືບຕໍ່ການປົກຄອງມາຈາກສາທາລະນະລັດລົມ (510 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ - ສະຕະວັດທີ 1 ກ່ອນຄະລິດຕະການ) ເຊິ່ງໄດ້ອ່ອນແອລົງຫຼັງຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງໄກອຸດ ມາລິອຸດແລະຊຸນລາ ແລະສົງຄາມກາງເມືອງລະຫວ່າງຈູລຽດ ຊີຊາແລະປົມປີໃນຊ່ວງໄລຍະການຕໍ່ສູ້ນີ້ ສະມາຊິກສະພາຊີເນດໄດ້ລົ້ມຕາຍລົງໄປນັບຮ້ອຍຄົນ ສະພາຊີເນດ ຈຶ່ງໄດ້ບັນຈຸຜູ້ທີ່ພັກດີໃນຂໍ້ຕົກລົງໄຕພັນທະມິດຄັ້ງທຳອິດແລະຂໍ້ຕົກລົງໄຕພັນທະມິດຄັ້ງທີສອງເພີ່ມ ມີຫຼາຍມື້ທີ່ໄດ້ຖືກສະເໜີໃຫ້ເປັນເສັ້ນແບ່ງຂອງການປ່ຽນແປງລະຫວ່າງສາທາລະນະລັດແລະຈັກກະວັດ ໄດ້ແກ່

  • ມື້ທີ່ຈູລຽດ ຊີຊາປະກາດໂຕເປັນຜູ້ຜະເດັດການ (44 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ)
  • ໄຊຊະນະຂອງອົກເຕວຽນໃນຍຸດທະການອັກຕິອຸມ (2 ກັນຍາ, 31 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ)
  • ມື້ທີ່ສະພາຊີເນດປະກາດຍົກຍ້ອງອົກເຕວຽນໃຫ້ເປັນໂອກຸສະຕຸດ (16 ມັງກອນ, 27 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ)

ຈັກກະວັດໂລມັນເຄີຍມີດິນແດນຢູ່ໃນການຄອບຄອງຫຼວງຫຼາຍ ແມ່ນ ອັງກິດແລະການ ເອີລົບສ່ວນຫຼາຍ (ຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳແລັງແລະທາງໃຕ້ຂອງເທືອກເຂົາອານ) ຊາຍຝັ່ງຂອງອາຟະລິກເໜືອ ບໍລິເວນມົນທົນໃກ້ຄຽງຂອງເອຊິບ ແຖບບານຄານ ທະເລດຳ ອາຊີມິເນີ ແລະສ່ວນໃຫຍ່ຂອງບໍລິເວນເລີວັງ ເຊິ່ງດິນແດນທັງໝົດນີ້ ຈາກຕາເວັນຕົກເຖິງຕາເວັນອອກໃນປັດຈຸບັນ ແມ່ນ ປອກຕຸຍການ ແອສະປາຍ ອັງກິດ ຝະລັ່ງ ອິຕາລີ ອານບານີແລະກະເລັດ ແຖບບານຄານ ຕວກກີ ພາກຕາເວັນອອກແລະພາກຕາເວັນຕົກຂອງອາລາມາຍ ທາງພາກໃຕ້ຈັກກະວັດໂລມັນໄດ້ຮວບຮວມຕາເວັນອອກກາງໄວ້ ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນກໍ ແມ່ນ ຊີລີ ເລີບັງ ອິສະລາເອນ ຊອກດານີ ຈາກນັ້ນໃນພາກຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ຈັກກະວັດໄດ້ຮວບຮວມເອຊິບບູຮານໄວ້ທັງໝົດ ແລະໄດ້ເຮັດການຍຶດຄອງຕໍ່ໄປທາງຕາເວັນຕົກເຊິ່ງແມ່ນບໍລິເວນຊາຍຝັ່ງທະເລເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນ ແມ່ນ ປະເທດລີບີ ຕູນີຊີ ອານເຊລີແລະມາລົກ ຈົນຮອດຕາເວັນຕົກຂອງຊີບະລານຕາ. ປະຊາຊົນທົ່ວໄປທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຈັກກະວັດໂລມັນເອີ້ນວ່າຊາວໂລມັນ ແລະດຳເນີນຊີວິດພາຍໃຕ້ກົດໝາຍໂລມັນ. ການຂະຫຍາຍອຳນາດຂອງໂລມັນໄດ້ເລີ່ມມາດົນຕັ້ງແຕ່ກ່ອນທີ່ຈະປ່ຽນແປງການປົກຄອງເປັນລະບົບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ແລະເຮືອງອຳນາດສູງສຸດໃນສະໄໝຈັກກະພັດຕະລາຊັງ ດ້ວຍໄຊຊະນະເໜືອດາຊີ (ປັດຈຸບັນແມ່ນປະເທດໂລມານີແລະໂມນດາວີ ແລະສ່ວນໜຶ່ງຂອງປະເທດຮົງກະລີ ບູນກາລີແລະອູກະລາອິນ) ໃນປີ ຄ.ສ. 106 ແລະເມໂຊໂປຕາມີໃນປີ ຄ.ສ. 116 (ເຊິ່ງພາຍຫຼັງສູນເສຍດິນແດນນີ້ໄປໃນສະໄໝຈັກກະພັດອາດະລຽນ) ຮອດຈຸດນີ້ ຈັກກະວັດໂລມັນໄດ້ຄອບຄອງແຜ່ນດິນປະມານ 5,900,000 ຕລ.ກມ. (2,300,000 ຕລ.ໄມ) ແລະຫ້ອມລ້ອມທະເລເມດີແຕກລາເນ ເຊິ່ງຊາວໂລມັນເອີ້ນທະເລນີ້ວ່າ mare nostrum "ທະເລຂອງເຮົາ". ອິດທິພົນຂອງໂລມັນໄດ້ສົ່ງຜົນຕໍ່ການພັດທະນາທາງດ້ານພາສາ ສາສະໜາ ສະຖາປັດະຍະກຳ ປັດຍາ ກົດໝາຍແລະລະບົບການເມືອງມາຈົນຮອດທຸກມື້ນີ້.

  • ອ້າງອີງ

ອ້າງອີງ

Other Languages
Afrikaans: Romeinse Ryk
aragonés: Imperio Román
asturianu: Imperiu romanu
azərbaycanca: Roma İmperiyası
башҡортса: Рим империяһы
žemaitėška: Ruomas imperėjė
беларуская: Рымская імперыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Рымская імпэрыя
български: Римска империя
bosanski: Rimsko carstvo
català: Imperi Romà
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lò̤-mā Dá̤-guók
qırımtatarca: Roma İmperiyası
dansk: Romerriget
dolnoserbski: Romski imperium
English: Roman Empire
Esperanto: Romia Imperio
español: Imperio romano
estremeñu: Empériu romanu
Na Vosa Vakaviti: Na Matanitu ki Roma
føroyskt: Rómverjaríkið
français: Empire romain
贛語: 羅馬帝國
客家語/Hak-kâ-ngî: Lò-mâ Ti-koet
Fiji Hindi: Roman Samrajya
hrvatski: Rimsko Carstvo
hornjoserbsce: Romski imperij
Kreyòl ayisyen: Anpi Women
interlingua: Imperio Roman
Bahasa Indonesia: Kekaisaran Romawi
italiano: Impero romano
日本語: ローマ帝国
la .lojban.: latmo sosygugje'a
ភាសាខ្មែរ: ចក្រភព រ៉ូម
한국어: 로마 제국
Lëtzebuergesch: Réimescht Räich
Lingua Franca Nova: Impero Roman
Limburgs: Romeins Riek
Ligure: Impêo Roman
lumbaart: Impero Roman
lietuvių: Romos imperija
latviešu: Romas impērija
Malagasy: Empira Romana
македонски: Римско Царство
Bahasa Melayu: Empayar Rom
Mirandés: Ampério Romano
မြန်မာဘာသာ: ရောမအင်ပါယာ
Napulitano: Impero Rumano
Nedersaksies: Romeinse Riek
नेपाल भाषा: रोमन साम्राज्य
norsk nynorsk: Romarriket
occitan: Empèri Roman
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ
Papiamentu: Imperio romano
Piemontèis: Imperi Roman
پنجابی: رومی سلطنت
português: Império Romano
română: Imperiul Roman
русиньскый: Римска империя
саха тыла: Рим империята
sicilianu: Mpèriu rumanu
srpskohrvatski / српскохрватски: Rimsko Carstvo
Simple English: Roman Empire
slovenčina: Rímske cisárstvo
slovenščina: Rimski imperij
Gagana Samoa: Emepaea o Roma
српски / srpski: Римско царство
Seeltersk: Roomske Riek
Basa Sunda: Kakaisaran Romawi
Kiswahili: Dola la Roma
Türkmençe: Rim imperiýasy
татарча/tatarça: Рим империясе
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: رىم ئىمپېرىيىسى
українська: Римська імперія
vèneto: Inpero Roman
vepsän kel’: Rimalaine imperii
Tiếng Việt: Đế quốc La Mã
West-Vlams: Romeins Ryk
吴语: 罗马帝国
Vahcuengh: Lozmaj Daeqgoz
中文: 羅馬帝國
Bân-lâm-gú: Lô-má Tè-kok
粵語: 羅馬帝國