Sicilia
English: Sicily

Lumbaart ucidentaalCheest artícul al è scrivüü in Bergamàsc, urtugrafìa del Dücat semplificada.


La Sicilia ésta dal satèlite; sé èt l'Etna 'n erusiù 'n del 2002

La Sicilia (Sikelía in grech; Sicile in frances) l'è l'ìsola piö granda del Mar Mediteraneo e l'è pò a' öna regiù a statüt ispeciàl de la Repüblica italiana. El President a l'è Nello Musumeci.

Trinacria

La Sicilia l'éra ciamada Trinacria che l'è ü nòm gréch che l' völ dì trè pónte e l' nas da la furma de la Sicilia che l'è pròpe ü triàngol in mès al mar.I trè pónte i è ol capo Peloro a matina (est) apröf a Mesina, ol capo Boeo o Lilibeo di bande de Marsala a sira (ovest) e 'l capo Passero di bande de Portopalo a mesdé (sud).

De èt

Esèmpe de baròch sicilià

I rèscc archeològich gréch, specialmènt la Al di Templi a Agrigento, che l'è Patrimòne de l'Ümanità de l'Unesco.

I méla testimonianse del baròch sicilià che i è 'mpó despertöt in Sicilia e specialmènt a Noto.

L'Etna co i sò 3.000 mèter, la lava e la nif.

I ótre belèse de la natüra e suèrtöt ol mar.

Storia

La Sicilia l'è stacia abitada da i Fenici e da i Cartaginés suertöt ol tòch a sira (est) de l'isola e da i Greci suertöt ol tòch a matina (ovèst) de l'ìsola.

Ol tèmpio grèco de Segesta

Dòpo i guère tra Roma e Cartagine la Sicilia l'è pasada sóta 'l contròl de Roma fina a che i è riàcc i barbari. Gh'è riacc pò i Arabi che i restàc in Sicilia fina al 1060 quando i Normani i à casàcc vià.

Per sücesìù dinastega la Sicilia l'è finida a Federico II, suernominàt stupor mundi, imperadùr del Sacro Romà Germànech Impér che l's'è stabilìt pròpe 'n Sicilia.Ol sò s-cèt Manfredi in del 1266 l'è stacc isconfìt dal Carlo d'Angiò e isé pò la Sicilia l'è dientada angioina e dopo i Angiò gh'è riàcc i Aragonés e i Spagnöi.

In del 1713 la Siclia l'è pasada a i Savoia, pò in del 1718 a l'Austria e in del 1734 ü cadèt da la famèa di Burbù che la regnàa 'n Ispagna, ol Don Carlos, l' conquistà la Sicilia e töt ol süd italia.

A l'època del Napoleù la Sicilia l'è töt chèl che ghe rèsta a i Burbù, desà che 'l süd italia l'è gornàt dal Gioachino Murat.

La dinastia di Burbù la fenès quando in del 1860 l'isbarca in Sicilia ol Garibaldi, i sò mèla e tace óter melér de soldàc piemontés, dòpo che i gh'à dacc öna bèla mà la flòta 'nglésa a sbarcà. Se dis che ol Garibaldi l' sìes stacc ötàcc pò da la Mafia.

Da alùra la Sicilia l'è restada sóta ol Règn e pò la Repüblica Italiana.

Va regordàt che la Sicilia l'à mai soportàt ontéra i dominasiù straniére, basta regordà i Vespri, i méla riólte contra i Burbù, desà che Palermo la ölìa mia stà sóta Napoli, i riólte e la quase guera civìl che gh'è stacc in del 1946 quando col Finocchiaro Aprile e 'l bandìt Giuliano la Sicilia l'à sircàt amò öna ólta de dientà autonoma e 'ndipendenta, ma l'à portàt a cà dóma o' Statüt Ispeciàl.


Etna

In sicilia l' se tróa 'l vulcà piö ólt de töta l'Eüròpa, l'Etna che l'è in Pruinsa de Catania.

Mafia

La Mafia, ciamada pò Cosa Nostra, l'è öna orgnaisasiù de criminai nasida 'n Sicilia e de lé l'è riada 'n töt ol mónt e l'è 'l probléma piö grand de la Sicilia.

Sità de la Sicilia

I pruinse de la Sicilia
Flag of Italy.svgRegion d'ItaliaFlag of Italy.svg
AbruzzBasilicadaCalabriaCampaniaEmilia-RomagnaFriul-Venezia GiuliaLazziLiguriaLombardiaMarchMolisPiemontPugliaSiciliaToscanaTrentin-Sud TiroeuUmbriaVal d'AòstaVeneto
Other Languages
Afrikaans: Sisilië
አማርኛ: ሲኪልያ
aragonés: Secilia
Ænglisc: Sicilia
العربية: صقلية
ܐܪܡܝܐ: ܣܩܠܝܐ
مصرى: سيسيليا
asturianu: Sicilia
azərbaycanca: Siciliya
تۆرکجه: سیسیل
Boarisch: Sizilien
Bikol Central: Sicily
беларуская: Сіцылія
беларуская (тарашкевіца)‎: Сыцылія
български: Сицилия
বাংলা: সিসিলি
བོད་ཡིག: སི་ཅི་ལི་ཡ།
brezhoneg: Sikilia
bosanski: Sicilija
català: Sicília
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sicily
нохчийн: Сицили
Cebuano: Sicilia
کوردی: سیسیلیا
corsu: Sicilia
čeština: Sicílie
Чӑвашла: Сицили
Cymraeg: Sisili
dansk: Sicilien
Zazaki: Sicilya
dolnoserbski: Siciliska
Ελληνικά: Σικελία
emiliàn e rumagnòl: Sizégglia
English: Sicily
Esperanto: Sicilio
español: Sicilia
euskara: Sizilia
estremeñu: Sicília
فارسی: سیسیل
føroyskt: Sisilia
français: Sicile
arpetan: Secila
Nordfriisk: Siziilien
furlan: Sicilie
Frysk: Sisylje
Gaeilge: An tSicil
Gàidhlig: Sicilia
galego: Sicilia
Hausa: Sisiliya
客家語/Hak-kâ-ngî: Sicilia
עברית: סיציליה
हिन्दी: सिसिली
hrvatski: Sicilija
hornjoserbsce: Sicilska
magyar: Szicília
interlingua: Sicilia
Bahasa Indonesia: Sisilia
Interlingue: Sicilia
Ilokano: Sicilia
Ido: Sicilia
íslenska: Sikiley
italiano: Sicilia
日本語: シチリア
Jawa: Sisilia
ქართული: სიცილია
қазақша: Сицилия
한국어: 시칠리아
kurdî: Sîcîlya
kernowek: Sisili
Кыргызча: Сицилия
Ladino: Sisilia
Lëtzebuergesch: Sizilien
Lingua Franca Nova: Sisilia
Limburgs: Sicilië
Ligure: Siçillia
لۊری شومالی: سیسیل
lietuvių: Sicilija
latviešu: Sicīlija
македонски: Сицилија
മലയാളം: സിസിലി
मराठी: सिचिल्या
Bahasa Melayu: Sicilia
Malti: Sqallija
مازِرونی: سیسیل
Napulitano: Sicilia
Plattdüütsch: Sizilien
Nederlands: Sicilië
norsk nynorsk: Sicilia
norsk: Sicilia
Nouormand: Sicile
occitan: Sicília
Ирон: Сицили
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਿਚੀਲੀਆ
Kapampangan: Sicily
Picard: Sicile
Norfuk / Pitkern: Sicilii
polski: Sycylia
Piemontèis: Sicilia
پنجابی: سسلی
português: Sicília
Runa Simi: Sicilia
română: Sicilia
tarandíne: Sicilie
русский: Сицилия
саха тыла: Сициилийэ
sardu: Sitzìlia
sicilianu: Sicilia
Scots: Sicily
davvisámegiella: Sicilia
srpskohrvatski / српскохрватски: Sicilija
Simple English: Sicily
slovenščina: Sicilija
Soomaaliga: Sasiiliya
shqip: Siçilia
српски / srpski: Сицилија
svenska: Sicilien
Kiswahili: Sisilia
ślůnski: Sycylijo
தமிழ்: சிசிலி
తెలుగు: సిసిలీ
Tagalog: Sicilia
Türkçe: Sicilya
Xitsonga: Sicily
татарча/tatarça: Сицилия (төбәк)
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سىتسىلىيە
українська: Сицилія
اردو: صقلیہ
vèneto: Siciłia
Tiếng Việt: Sicilia
West-Vlams: Sicilië
Winaray: Sicilia
吴语: 西西里岛
მარგალური: სიცილია
ייִדיש: סיציליע
Yorùbá: Sicily
中文: 西西里岛
Bân-lâm-gú: Sicilia
粵語: 西西里