Plantae

Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàdaLombard oriental


Plantae
Diversity of plants image version 5.png
Classifigazion sientífiga
Domini:Eukaryota
Regn:Plantae
diviziù

Plantae (régn de autótrofi multicelulàr)

  • Algas multicelulares
  • Plantas terrestres

Plantae (clado de encorporasiù primària dei cloroplàst) ciamat apò Primoplantae o Archaeplastida

  • Glaucophyta (Glaucophyta)
  • Àlghe róse (Rhodophyta)
  • Piànte vérde (Viridiplantae)
    • Àlghe vérde (Chlorophyta)
    • Streptophyta
      • Ótre àlghe vérde mìa cloròfite
      • Piànte terèstri (Embryophyta)
        • "Bryophyta en sènso larch" (grupo parafilético)
          • Hepáticas (Marchantiophyta)
          • Antoceros (Anthocerophyta)
          • Musgos (Bryophyta en sènso strèt)
        • Plantas vasculares (Tracheophyta, Cormophyta)
          • "Pteridophyta" (grùpo parafilético che 'l corespónt a Lycopodiophyta e Monilophyta)
          • Lycopodiophyta o Lycophyta
          • Euphyllophyta

Plantae (del latì: "plantae", piànte) l'è 'l nòm de 'n tàxon colocàt al ranch tasonòmich de régn.

Endèla circuscrisiù piö làrga el cuincìt col ogèt de stüde de la scènsa de la Botànica, e 'l töl dét divèrsi clàdi de organìsmi, emparentàcc a la lontàna, che i pöl véser ragrupàcc en cianobatéri, fóns, àlghe e piànte terèstre, organìsmi che quaze i g'ha nisü caràter en cümü föra che de ìga cloroplàst (o de véser el progenitùr de 'n cloroplàst, endèl càzo dei cianobatéri) o de mìa ìga mobilità (endèl càzo dei fóns).

Endèla sò circuscrisiù piö abitüàla (endèla clasificasiù de 5 régn de Whittaker, 1969[1]), i cianobatéri, i fóns e le àlghe piö sèmpe i è stacc ragrupàcc en óter régn. En chèsta clasificasiù, el régn Plantae el se referés ai organìsmi multicelular con cèlule de tipo eucariòta en con parét celulàr (chèl che vergü i ciàma cèlula vegetàl, definìda come 'l tipo de cèlula dei vegetài), organizàde 'n maniéra che le cèlule le g'hape alméno 'n sèrto leèl de specializasiù funsiunàla. Le piànte, definìde 'n chèsta maniéra le oté l'energìa de la lùce del Sul, che le rìa a catürà per mès de la clorofìla cuntignìda 'ndèi cloroplàst de le cèlule piö o méno specializade per chèsto còmpet, e con chèla energìa lé e per mès del procès de la fotosìntezi le trasfùrme 'l diósido de carbònio e l'àiva 'n söcher, che le dopèra come fónt de energìa chìmica per realizà töte le sò atività. Se le defenés per chèsta rizù dei organìsmi autòtrof. En piö le esplòra l'ambiènte entùren (de sòlet pèr mès de òrgani specializàcc compàgn de le raìs) per sorbéser sö óter nütrièncc esensiài dopràcc per fa sö le proteíne e le ótre molécole che le g'ha de bezògn per scampà.

Gh'è de mèter en evidènsa che la circuscrisiù de Whittaker la làsa fò del régn de le Plantae le àlghe che le g'ha multicelularità condèn mìnimo de diviziù dei còmpecc. Gràsie a le conoscènse che se g'ha al dé d'encö sùra la filogenia, se sà che la circuscrisiù del Whittaker la reönés endèl régn Plantae apò a organìsmi emparentàcc entrà de lùr a la lontàna fés. Endèl ambiènt scentìfich, i taxon ütii i è chèi che i g'hape 'n progenitùr en cümü. Le anàlizi molecolàre del DNA che gh'è stat fat endèi öltem agn, che le g'ha desgarbiàt en lìnee generài, l'àlber filogenétich de la vìta, le ìndica che töte chèle che conosóm come "piànte terèstri" (taxon Embryophyta), "àlghe vérde" (che 'nsèma co le embriòfite le ciàpa 'l nòm de Viridiplantae), àlghe róse (taxón Rhodophyta), e 'n taxon picinì ciamàt Glaucophyta, le g'ha 'n progenitùr cümü, che l'è stat el prìm organìsmo eucariòta a 'ncorporà en cianobatério endèla sò cèlula e isé a furmà 'l prim cloroplàst.

Al dé d'encö l'è chèsto ragrupamènt de organìsmi chèl che vé recunusìt come Plantae endèi ambièncc scentìfich (a le ólte ciamàt "clado Plantae", per vìa che i sò organìsmi i g'ha 'n antenàt cümü, per diferensiàl del "régn Plantae" de la circuscrisiù del Whittaker, circuscrisiù amò doperàda de spès endèi lìber de tèst.).

Divèrsi organìsmi che g'ha i cloroplàst (per ezèmpe le àlghe maròn) i rèsta föra del taxon, perchè i è mìa discendèncc dirècc de chèi che g'ha 'ncorporàt el prim cloroplàst, ma i ha aquizìcc de maniéra segondària, quan che i g'ha 'ncorporàt 'na àlga vérda o 'na àlga rósa 'ndèla sò cèlula, e al dé d'encö isé i è colocàcc endèn quach óter taxon, aisebé che i sàpe eucarioti multicelulàr con cloroplàst.

I nòm alternatìf per el "clado Plantae", che i è Archaeplastida e Primoplantae, i fà riferimènt al fat che 'l sò antenàt l'è stada la prìma piànta sùra la tèra. Per conclùder, a le ólte se ciàma "piànta" töcc i eucariòti coi cloroplàscc, sènsa destènguer se i l'ha encorporàt de maniéra primària o segondària, gnè se i è uni o multicelulàr (per ezèmpe l'è fàcil véder doprà chèsta definisiù de piànta endèi tèsti che tràta de cloroplàsti).

Le piànte le g'ha 3 série de DNA, giü 'ndèl núcleo, giü 'ndèl mitocondrio e giü 'ndèi cloroplast. Le 3 séri de DNA i è stàde dopràde endèla botánica sistemática per ipotizà relasiù de parentéla 'ntra le piànte.

Album

Other Languages
Аҧсшәа: Аҵиаақәа
Acèh: Peunula
Afrikaans: Plant
Alemannisch: Pflanzen
አማርኛ: አትክልት
aragonés: Plantae
Ænglisc: Plante
العربية: نبات
مصرى: نبات
অসমীয়া: উদ্ভিদ
asturianu: Plantae
Aymar aru: Ali
azərbaycanca: Bitkilər
تۆرکجه: بیتکی
башҡортса: Үҫемлектәр
Boarisch: Pflanzna
žemaitėška: Augalā
беларуская: Расліны
беларуская (тарашкевіца)‎: Расьліны
български: Растения
भोजपुरी: पौधा
Bahasa Banjar: Tumbuhan
বাংলা: উদ্ভিদ
brezhoneg: Plant
bosanski: Biljke
буряад: Ургамал
català: Plantes
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sĭk-ŭk
нохчийн: Ораматаш
Cebuano: Tanom
ᏣᎳᎩ: ᎦᎪᏘ
کوردی: ڕوەک
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐅᐲᑭᒋᑳᓇ
čeština: Rostliny
Чӑвашла: Ӳсентăран
Cymraeg: Planhigyn
dansk: Planter
Deutsch: Pflanze
Zazaki: Nebat
dolnoserbski: Rostliny
डोटेली: वनस्पति
ދިވެހިބަސް: ގަސް
Ελληνικά: Φυτό
English: Plant
Esperanto: Plantoj
español: Plantae
eesti: Taimed
euskara: Landare
estremeñu: Plantae
فارسی: گیاه
suomi: Kasvit
Võro: Kasv
føroyskt: Plantur
français: Plante
arpetan: Planta
Nordfriisk: Plaanten
furlan: Plantis
Frysk: Planten
Gaeilge: Planda
贛語: 植物
Gàidhlig: Lus
galego: Planta
Avañe'ẽ: Ka'avo
Gaelg: Lus
Hausa: Shuka
客家語/Hak-kâ-ngî: Chhṳ̍t-vu̍t
עברית: צומח
हिन्दी: पादप
hrvatski: Biljke
hornjoserbsce: Rostliny
Kreyòl ayisyen: Plant
magyar: Növények
հայերեն: Բույսեր
interlingua: Planta
Bahasa Indonesia: Tumbuhan
Igbo: Osisi
Ilokano: Mula
ГӀалгӀай: БаьцовгӀаш
Ido: Planto
íslenska: Jurt
italiano: Plantae
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐱᕈᖅᑐᖅ
日本語: 植物
la .lojban.: spati
Basa Jawa: Tetuwuhan
ქართული: მცენარეები
Qaraqalpaqsha: O'simlikler
Адыгэбзэ: КъэкӀыгъэхэр
Kabɩyɛ: Suu
Gĩkũyũ: Mĩmera
қазақша: Өсімдіктер
kalaallisut: Naasut
ಕನ್ನಡ: ಸಸ್ಯ
한국어: 식물
Перем Коми: Быдмас
kurdî: Riwek
kernowek: Plans
Кыргызча: Өсүмдүк
Latina: Plantae
Lëtzebuergesch: Planzeräich
лакку: Ххяххия
лезги: Набатат
Lingua Franca Nova: Planta
Luganda: Ebimera
Limburgs: Plante
Ligure: Plantae
lingála: Etɔɛlɛ
lietuvių: Augalai
latgaļu: Auguoji
latviešu: Augi
मैथिली: वनस्पति
Basa Banyumasan: Tanduran
Malagasy: Zavamaniry
олык марий: Кушкыл
Baso Minangkabau: Tumbuahan
македонски: Растенија
മലയാളം: സസ്യം
монгол: Ургамал
मराठी: वनस्पती
кырык мары: Кушкыш
Bahasa Melayu: Tumbuhan
Mirandés: Planta
မြန်မာဘာသာ: အပင်
эрзянь: Касыкст
Nāhuatl: Tlanelhuayotl
Napulitano: Plantæ
Plattdüütsch: Planten
Nedersaksies: Plaanten
नेपाली: वनस्पति
नेपाल भाषा: मा (बोट्यानी)
Nederlands: Planten
norsk nynorsk: Plantar
norsk: Planter
Nouormand: Pliante
Chi-Chewa: Zomera
occitan: Plantae
ଓଡ଼ିଆ: ଉଦ୍ଭିଦ
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੂਟਾ
Kapampangan: Tanaman
Picard: Plante
Norfuk / Pitkern: Plaant
polski: Rośliny
پنجابی: بوٹے
پښتو: بوټی
português: Plantae
Runa Simi: Yura
română: Plantă
armãneashti: Plantâ
tarandíne: Regnum Plantae
русский: Растения
русиньскый: Рослины
Kinyarwanda: Ikimera
संस्कृतम्: ओषधयः
саха тыла: Үүнээйилэр
sicilianu: Plantae
Scots: Plant
سنڌي: ٻوٽا
srpskohrvatski / српскохрватски: Biljke
සිංහල: ශාක
Simple English: Plant
slovenčina: Rastliny
slovenščina: Rastline
chiShona: Madzinde
Soomaaliga: Dhir
shqip: Bimët
српски / srpski: Биљке
Sesotho: Dimela
Seeltersk: Plonten
Basa Sunda: Tutuwuhan
svenska: Växt
Kiswahili: Mmea
ślůnski: Źeliny
தமிழ்: தாவரம்
తెలుగు: మొక్క
тоҷикӣ: Рустанӣ
ไทย: พืช
Türkmençe: Ösümlikler
Tagalog: Halaman
lea faka-Tonga: ʻakau
Tok Pisin: Sayor
Türkçe: Bitki
татарча/tatarça: Үсемлекләр
chiTumbuka: Vyakumela
удмурт: Будос
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۆسۈملۈك
українська: Рослини
اردو: نباتات
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻsimliklar
Tshivenda: Tshimela
vèneto: Piante
vepsän kel’: Kazmused
Tiếng Việt: Thực vật
West-Vlams: Plantn
walon: Plante
Winaray: Tanaman
Wolof: Gàncax
吴语: 植物
isiXhosa: Isityalo
მარგალური: ჩანარეფი
ייִדיש: פלאנץ
Yorùbá: Ọ̀gbìn
Vahcuengh: Doenghgo
Zeêuws: Plant'n
中文: 植物
文言: 植物
Bân-lâm-gú: Si̍t-bu̍t
粵語: 植物