Zeventiende iew

zestiende iew -- zeventiende iew -- achtiende iew

De zeventienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 1601 t/m 1700. Dezen iew maak deil oet vaan de Vreugmodernen Tied. D'n iersten hèlf vaan d'n iew woort gekinmerk door hel religieus oorloge in Europa, 't gevolg vaan oontwikkelinge in d'n iew daoveur. Aon d'n aandere kant waor 't d'n tied tot in Europa de kunste en wetensjappe ziech hel oontwikkelde ( barok) en boe-in de kolonisatie vaan de Nuie Wereld doorgóng. In Nederland kint me dezen tied es de gouwen iew, veural door de zier groete bleuj vaan Nederlandse kuns, wetensjap en militair mach in deen tied.

Groete gebäörtenisse

Kèrkrewien in Jamestown, de ierste geslaogde Ingelse kolonie in Amerika.
Nederlandse en Spaonse oonderhandelere teikene hun deil vaan de Vrei vaan Munster. Sjèlderij vaan Gerard Terborch.
Oonderhandelinge veur de Vrei vaan Karlowitz, die de mach vaan 't Osmaans Riek sterk trökdroong.
Zuug ouch: Tachtegjaoregen Oorlog
  • 1602: Opriechting vaan de V.O.C., die in naom vaan de Rippubliek in Oos-Indië maag handel drieve en oorlog veure.
  • 1603: Keuning Zjaak VI vaan Sjotland weurt ouch keuning vaan Ingeland. De personeel unie zal definitief blieke.
  • 1603: Tokugawa Ieyasu weurt tot shogun beneump. De Tokugawa-dynastie zal Japan twie'nhaven iew regere (zoegeneumden Edotied).
  • 1607: Mèt Jamestown stiech Ingeland zien ierste blievende neerzètting in de Nuie Wereld. De kolonie geit Virginia hete.
  • 1609-1621: Twelfjaoreg bestand in d'n Tachtegjaoregen Oorlog.
  • 1618: De Boheemsen adel kump in opstand tege de keizer vaan 't Heileg Roems Riek; begin Daartegjaoregen Oorlog.
  • 1621: De W.I.C. weurt opgeriech veur de Nederlandsen handel in Amerika. Veurnaamste bronne vaan verdeenste weure de slavehandel en de sokkerbouw.
  • 1624: Stiechting vaan Nui-Nederland, boe-oet ouch Nui-Amsterdam zal voortkoume.
  • 1630: De W.I.C. pak noordelek Brazilië vaan de Portugeze. Nederlands-Brazilië zal tot 1654 blieve bestoon.
  • 1632: Frederik Hendrik vaan Oranje vereuvert achterein Venlo, Remund, Zittert en Mestreech. De lèste stad kump definitief in Staotse han.
  • 1634: De Hollenders pakke Curaçao vaan de Spanjole. 't Eiland kump daomèt definitief oonder Nederlands bestuur.
  • 1641: De Japanse regering wijs 't eilendsje Dejima es handelspos aon de V.O.C. touw. De koumende 200 jaor mage allein de Hollenders mèt Japan handele.
  • 1644: Keizer Chongzhen vaan China pleeg zelfmaord en beïndeg zoe de Mingdynastie. Dao-op woort de minderjaorege Mantsjoe-prins Fulin geïnstalleerd es keizer Shunzhi, de stiechter vaan de Qingdynastie.
  • 1648: De Vrei vaan Munster weurt geslote.
    • Spaanje erkint de Rippubliek es soeverein euver de Noordeleke Nederlen. Deze staot trejt daomèt ouch formeel oet 't Heileg Roems Riek.
    • Protestantse en kathelieke voorstedomme in 't Riek beslete tot vreizaam coëxistentie.
    • 't Zwitsers Eidgenoetsjap stap oet 't Heileg Roems Riek.
  • 1649: Keuning Sjarel I weurt oonthoof. Lord Oliver Cromwell nump es 'Lord Protector' de mach euver.
  • 1652: Jan van Riebeeck stiech de Kaapkolonie, de groondslaag veur 't later Zuid-Afrika.
  • 1656: De V.O.C. vereuvert Colombo en heet daomèt Ceylon vaan de Portugeze gepak.
  • 1660: De monarchie in Ingeland weurt herstèld: Sjarel II kump op d'n troen.
  • 1664: De Ingelse pakke Nui-Nederland. De hoofstad zal later weure umgeduip tot New York.
  • 1667: De Rippubliek pak Suriname vaan Ingeland.
  • 1672: Ingeland, Fraankriek, Kölle en Munster valle de Rippubliek aon ( Rampjaor).
  • 1674: De Vrei vaan Nimwege beïndeg d'n oorlog tösse de Rippubliek en zien aonvallers. Fraankriek annexeert e deil vaan Vlaondere.
  • 1683: De Osmaanse Turke belègke Wene veur d'n twiede kier. Ze weure euvertuigend verslage.
  • 1699: Vrei vaan Karlowitz: 't Osmaans Riek moot Kroatië en Hongarije aon de Habsbörgers aofstoon, de Peloponnesus aon Venetië en Azov aon Rusland.
Other Languages
Afrikaans: 17de eeu
Alemannisch: 17. Jahrhundert
aragonés: Sieglo XVII
العربية: القرن 17
asturianu: Sieglu XVII
azərbaycanca: XVII əsr
تۆرکجه: ۱۷. یوز ایل
башҡортса: XVII быуат
žemaitėška: XVII omžios
беларуская: XVII стагоддзе
беларуская (тарашкевіца)‎: 17 стагодзьдзе
български: 17 век
brezhoneg: XVIIvet kantved
bosanski: 17. vijek
català: Segle XVII
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: 17 sié-gī
нохчийн: XVII бӀешо
čeština: 17. století
Чӑвашла: XVII ĕмĕр
Cymraeg: 17eg ganrif
Ελληνικά: 17ος αιώνας
emiliàn e rumagnòl: XVII sécol
English: 17th century
Esperanto: 17-a jarcento
español: Siglo XVII
eesti: 17. sajand
euskara: XVII. mendea
estremeñu: Sigru XVII
suomi: 1600-luku
føroyskt: 17. øld
français: XVIIe siècle
Nordfriisk: 17. juarhunert
Frysk: 17e iuw
Gaeilge: 17ú haois
贛語: 17世紀
Gàidhlig: 17mh Linn
galego: Século XVII
Gaelg: 17oo eash
עברית: המאה ה-17
Fiji Hindi: 17th century
hrvatski: 17. stoljeće
magyar: 17. század
Հայերեն: 17-րդ դար
interlingua: Seculo 17
Bahasa Indonesia: Abad ke-17
íslenska: 17. öldin
italiano: XVII secolo
日本語: 17世紀
Basa Jawa: Abad ping 17
ქართული: XVII საუკუნე
қазақша: XVII ғасыр
한국어: 17세기
Latina: Saeculum 17
Lëtzebuergesch: 17. Joerhonnert
лезги: XVII виш йис
Ligure: XVII secolo
lumbaart: Sécul XVII
lietuvių: XVII amžius
latviešu: 17. gadsimts
Basa Banyumasan: Abad kaping-17
олык марий: XVII курым
Māori: Rautau 17
македонски: 17 век
монгол: 17-р зуун
Bahasa Melayu: Abad ke-17
Malti: Seklu XVII
မြန်မာဘာသာ: ၁၇ ရာစုနှစ်
эрзянь: XVII пинге
Napulitano: XVII seculo
Plattdüütsch: 17. Johrhunnert
Nedersaksies: 17e eeuw
Nederlands: 17e eeuw
norsk nynorsk: 1600-talet
Novial: 17esmi sekle
Nouormand: XVIIe s.
Sesotho sa Leboa: Ngwagakgolo 17
occitan: Sègle XVII
Ирон: XVII æнус
polski: XVII wiek
português: Século XVII
русский: XVII век
саха тыла: XVII үйэ
sicilianu: Sèculu XVII
davvisámegiella: 1600-lohku (jahkečuohti)
srpskohrvatski / српскохрватски: 17. vijek
Simple English: 17th century
slovenčina: 17. storočie
slovenščina: 17. stoletje
српски / srpski: 17. век
Seeltersk: 17. Jierhunnert
Basa Sunda: Abad ka-17
svenska: 1600-talet
Kiswahili: Karne ya 17
Türkmençe: 17-nji asyr
Türkçe: 17. yüzyıl
татарча/tatarça: XVII гасыр
українська: XVII століття
oʻzbekcha/ўзбекча: XVII asr
vèneto: XVII secoło
Tiếng Việt: Thế kỷ 17
მარგალური: XVII ოშწანურა
ייִדיש: 17טער י"ה
中文: 17世纪
Bân-lâm-gú: 17 sè-kí
粵語: 17世紀