Jozef Stalin

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Stalin in 1943, op de Teheranconferentie.

Jozef Wissarionovitsj Stalin (Rössisch Иосиф Виссарионович Сталин), gebore Joseb Jughasjvili (Georgisch იოსებ ჯუღაშვილი) (Gori, Georgië, 18 december 1879 - Moskou, 5 miert 1953) waor 'ne Russische revolutionair en diktator. Nao Lenins doed in 1924 had heer 't bewind euver de USSR en gaof häör gedorende mie es 25 jaor häör vaste vörm. Heer waor in d'n Twiede Wereldoorlog betrokke bij de strijd aon de kant vaan de geallieerde en woort mèt Winston Churchill en Franklin Delano Roosevelt tot de "Groete Drei" gerekend; ouch stoont heer aon de weeg vaan de Kawwen Oorlog. Heer waor beröch um zien niksoontzeende vreedhede, ingegeve door 'ne milde vörm vaan paranoia, die neet minder es 8 tot 20 mieljoen lui 't leve kosde. Ziene polletiek waor evels succesvoller es die vaan Mao Ze Dong. Zien ideologie weurt 't stalinisme geneump.

Leve

Stalin woort gebore es Joseb Jughasjvili in Georgië. Recent oonderzeuk heet gesuggereerd tot heet einege maond ieder gebore is. Heer waor de zoon vaan twie ex- liefeigene; in 1888 leet ziene vaajer zien femilie achter um allein in Tiflis wèrk te zeuke. In zien tienerjaore had heer groete interesse veur de Georgische natie en góng nao 't seminarie. Dao kaom heer, wie oonverwach ouch, mèt communistische ideeë in aonraking.

In 1899 woort heer vaan sjaol gesjik vaanwege te frequent wegblieve. In de jaore dao-op begós heer 'n ummer greujende rol te speule in 't verzèt; iers in de Kaukasus, later mie centraol in Rusland. Dit kaom häöm mie es eine kier op arrestaties te stoon en eine kier op verbanning nao Siberië. In 1913 naom heer de naom Stalin "maan vaan staol", aon; heer begós ziech te zjenere veur ziene Kaukasische achtergroond. In de maonde veur de revolutie vaan 1917 redigeerde heer de Pravda veur Lenin, dee verbanne waor.

In de eigeleke Oktoberrevolutie späölde Stalin gein veurnaom rol; later zouw heer die rol ummer sterker euverdrieve veur propagandadoele. In 1922 wis heer evels secretaris-generaal vaan de partij te weure, en nao Lenins doed in 1924 smeide heer coalities mèt aander veurnaom lui, veur de gemaotegde Nikolaj Boecharin en de radicaole Leo Trotski boete te slete, wat häöm woonderwel lökde: Trotski vlöchde nao 't boeteland en Boecharin woort terechgesteld. Nao ummer mie manoeuvres verkraog heer bij de Groete Zuvering vaan 1936 de absolute mach. In de jaore daarteg begós 'nen absurde cultus vaan persoensverhierleking roontelum häöm.

In 1939 had heer mèt Hitler e tractaat geslote wat de verdeiling vaan Pole in twie stökker regelde. Ouch vereuverde heer de Baltische Staote. Heer geluifde neet tot Nazi-Duitsland häöm zouw wèlle aonvalle. Wie in 1941 Hitler 't akkoord verbraok avvenceerde dee aonvenkelek snel, ouch al umtot tijdens de "Zuvering" hiel väöl hoeg officiere umgebrach waore. Hitler sjikde drei legers nao Rusland: ei nao Leningrad, ei nao Moskou en ei nao Stalingrad. De invallende winter brach ze alledrei evels tot stèlstand: de Russische soldaote waore beter tege de kaw bestendeg es de Pruse. Vaanoet Moskou begóste ze de Duitsers zelfs al trök te drieve ( Slaag bij Moskou) en de Slaag bij Stalingrad in 1942 beteikende de definitieven ummekier in d'n oorlog te gunste vaan de geallieerde.

Naotot heer in 1945 op de Conferentie vaan Jalta had bedonge tot de Rössische legers 't oostelek deil vaan Europa mochte bezètte, begós heer in al die len communistische regeringe op te zètte en mèt militair middele de len vaan 't weste aof te zundere. In eige land woort heer ummer oonredeleker en kraog zie beleid antisemitische trèkke. Zienen doed in 1953 verhinderde de oetveuring vaan nog erger planne. Volges Vjacheslav Molotov is Stalin door Lawrenty Berija umgebrach. In 1956 begós oonder Nikita Chroesjtsjov de destalinisatie.

Other Languages
Afrikaans: Josef Stalin
Alemannisch: Josef Stalin
aragonés: Josef Stalin
Ænglisc: Iosep Stalin
العربية: جوزيف ستالين
asturianu: Yósif Stalin
Aymar aru: Iosif Stalin
azərbaycanca: İosif Stalin
تۆرکجه: ايستالین
Boarisch: Josef Stalin
žemaitėška: Josips Stalėns
Bikol Central: Josep Stalin
беларуская (тарашкевіца)‎: Ёсіф Сталін
български: Йосиф Сталин
Bislama: Joseph Stalin
brezhoneg: Jozef Stalin
bosanski: Josif Staljin
Chavacano de Zamboanga: Joseph Stalin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Joseph Stalin
Cebuano: Joseph Stalin
Cymraeg: Joseff Stalin
Deutsch: Josef Stalin
dolnoserbski: Jozef Stalin
Ελληνικά: Ιωσήφ Στάλιν
emiliàn e rumagnòl: Joseph Stalin
English: Joseph Stalin
Esperanto: Josif Stalin
español: Iósif Stalin
euskara: Iosif Stalin
estremeñu: Josif Stalin
føroyskt: Jósef Stalin
français: Joseph Staline
贛語: 斯大林
Gàidhlig: Iosif Stalin
galego: Iosif Stalin
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Joseph Stalin
客家語/Hak-kâ-ngî: Joseph Stalin
Fiji Hindi: Joseph Stalin
hrvatski: Josif Staljin
hornjoserbsce: Józef Stalin
Kreyòl ayisyen: Stalin
հայերեն: Իոսիֆ Ստալին
interlingua: Josef Stalin
Bahasa Indonesia: Josef Stalin
Ilokano: Joseph Stalin
íslenska: Jósef Stalín
italiano: Iosif Stalin
la .lojban.: stalin.
Basa Jawa: Josef Stalin
Qaraqalpaqsha: Yosif Stalin
Kabɩyɛ: Joseph Staline
kurdî: Josef Stalin
kernowek: Joseph Stalin
Кыргызча: Иосиф Сталин
Lingua Franca Nova: Josef Stalin
lumbaart: Josif Stalin
لۊری شومالی: جوزف اٛستالین
lietuvių: Josifas Stalinas
latviešu: Josifs Staļins
Malagasy: Joseph Stalin
македонски: Јосиф Сталин
मराठी: स्टॅलिन
Bahasa Melayu: Joseph Stalin
Mirandés: Josef Staline
မြန်မာဘာသာ: ဂျိုးဇတ် စတာလင်
مازِرونی: ژوزف استالین
Napulitano: Stalin
नेपाली: स्टालिन
नेपाल भाषा: जोसेफ स्टालिन
Nederlands: Jozef Stalin
norsk nynorsk: Josef Stalin
Livvinkarjala: Josif Stalin
Papiamentu: Joseph Stalin
Piemontèis: Josif Stalin
پنجابی: جوزف سٹالن
Ποντιακά: Ιωσήφ Στάλιν
português: Josef Stalin
Runa Simi: Yosif Stalin
русиньскый: Осиф Сталін
संस्कृतम्: जोसेफ़ स्टालिन
sicilianu: Giuseppi Stalin
srpskohrvatski / српскохрватски: Josif Staljin
Simple English: Joseph Stalin
Soomaaliga: Joseph Stalin
српски / srpski: Јосиф Стаљин
Sesotho: Iosif Stalin
svenska: Josef Stalin
Kiswahili: Josef Stalin
ślůnski: Josif Stalin
తెలుగు: స్టాలిన్
Tagalog: Joseph Stalin
Türkçe: Josef Stalin
татарча/tatarça: Иосиф Сталин
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ستالىن
oʻzbekcha/ўзбекча: Iosif Stalin
vepsän kel’: Stalin Iosif
Volapük: Iosif Stalin
walon: Staline
Winaray: Joseph Stalin
მარგალური: იოსებ სტალინი
Yorùbá: Joseph Stalin
Vahcuengh: Joseph Stalin
文言: 斯大林
Bân-lâm-gú: Iosif Stalin
粵語: 史太林
isiZulu: Joseph Stalin