Insekte

Dit artikel is begós in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Zès insekte oet versjèllende ordes.

De Insekte (singulair: insek, Insecta (Linnaeus 1758); Latien veur 'ingesnoojene') zien 'n klasse vaan de gelidpoetege. Wie de aander gelidpoetege zien ze vrij klein (miestens in de orde vaan gruutde vaan millimeters of centimeters) en bestoon ze oet segminte, die in hun geval zien samegevalle in de drei deile kop, thorax en achterlief (abdomen). Ze höbbe zès pu, veulspriete, extern kake, samegestèlde ouge, dèks ein of twie paar vleugele, aoseme door loker in 't lief en zien eierlègkend. Sommege soorte leve sociaol (in kolonie); insekte die solitair leve lègke miestal väöl (hoonderde of doezende) eier en breuje neet. 'n Aontal soorte vertuint holometabolisme: de larve liekene neet op de volwasse bieste en verpóppe ziech.

De insekte vörme de veurnaomste gróp bieste vaan de ganse wereld: 925.000 soorte zien bekind [1] en in zoe good wie edere biotoop speule ze 'n rol. Vaan die hoonderdoezende bekinde soorte besteit 't mierendeil oet kevers. Edersjaor weure doezende nui soorte besjreve. Ze zien zeker al vaanaof 't vreug Devoon bekind en dominere al sinds 't Carboon versjèllende niches. Massa-oetstervinge kaome ze ummer relatief gemekelek door. 't Deil vaan de biologie wat ziech mèt de insekte apaart bezeghèlt is de entomologie.

Taxonomie

De insekte hure (nao traditioneel inziechte; de lèste jaore is me dao-aon goon twievele) binne de gelidpoetege tot d'n oonderstam Zèspoetege (Hexapoda), boe ouch de klasse Enotgnatha ( springstertsjes en verwante) bijhure. Me verdeilt ze vaanajds in de volgende ordes:

  • Rotsspringers (Archaeognatha)
  • Zèlvervèskes (Thysanura)
  • Monura†
  • Eindaagsvlege (Ephemeroptera)
  • Sjiere (Odonata)
  • Kakkerlakke (Blattodea)
  • Kevers of Sjèldvleugelege (Coleoptera)
  • Oerwörm (Dermaptera)
  • Twievleugele (Diptera), boe ouch de vlege bijhure
  • Geweefspinners (Embioptera)
  • Haafvleugelege (Hemiptera)
  • Velvleugelege (Hymenoptera)
  • Kapelle of Sjöbvleugelege (Lepidoptera)
  • Beisprinkhaone (Mantodea)
  • Sjorpioenvleegechtege (Mecoptera)
  • Groetvleugelege (Megaloptera)
  • Nètvleugelege (Neuroptera)
  • Notoptera
  • Kriekele en sprinkhaone of Rechvleugelege (Orthoptera)
  • Wandelende tek en blaojer (Phasmatodea)
  • Luis (Phthiraptera)
  • Steinvlege (Plecoptera)
  • Stöbluis (Psocoptera)
  • Kemelhalsvlege (Raphidioptera)
  • Vlu (Siphonaptera)
  • Wejjervleugelege (Strepsiptera)
  • Doonderwörmkes (Thysanoptera)
  • Sjeetmotte (Trichoptera)
  • Groondluis (Zoraptera)

Aofhenkelek vaan 't systeem rekent me de ierste drei ordes tot de Apertygota, of me heet veur de rotsspringers 'n apaarte oonderklasse Monocondylia. De eindaagsvlege en sjiere hure bij de gróp Palaeoptera, alle ordes die tenao weure geneump zien deil vaan de Neoptera.

Other Languages
Afrikaans: Insek
Alemannisch: Insekten
አማርኛ: ሦስት አጽቄ
aragonés: Insecta
Ænglisc: Ceorfdēor
العربية: حشرة
ܐܪܡܝܐ: ܪܚܫܐ
অসমীয়া: পতংগ
asturianu: Inseutu
Aymar aru: Ch'iwi
azərbaycanca: Həşəratlar
تۆرکجه: حشراتلار
башҡортса: Бөжәктәр
žemaitėška: Vabzdē
беларуская: Насякомыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Вусякі
български: Насекоми
Bislama: Insek
বাংলা: কীট
brezhoneg: Amprevan
bosanski: Insekti
català: Insectes
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tè̤ng-ngiê
Cebuano: Insekto
Tsetsêhestâhese: Meškêso
کوردی: مێروو
čeština: Hmyz
Cymraeg: Pryf
dansk: Insekter
Deutsch: Insekten
Ελληνικά: Έντομα
English: Insect
Esperanto: Insektoj
español: Insecta
eesti: Putukad
euskara: Intsektu
estremeñu: Insecta
فارسی: حشره
Võro: Mutuk
føroyskt: Skordýr
français: Insecte
Nordfriisk: Insekten
Frysk: Ynsekten
Gaeilge: Feithid
galego: Insectos
Avañe'ẽ: Tymbachu'i
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐌹𐌽𐍄𐍉𐌼𐍉𐌽
Gaelg: Insecta
客家語/Hak-kâ-ngî: Khûn-chhùng
עברית: חרקים
हिन्दी: कीट
Fiji Hindi: Kirwa
hrvatski: Kukci
Kreyòl ayisyen: Ensèk
magyar: Rovarok
Հայերեն: Միջատներ
interlingua: Insecta
Bahasa Indonesia: Serangga
Ilokano: Insekto
Ido: Insekto
íslenska: Skordýr
italiano: Insecta
日本語: 昆虫
Patois: Insek
ქართული: მწერები
Qaraqalpaqsha: Shıbın-shirkeyler
Адыгэбзэ: ХьэпӀацӀэхэр
қазақша: Жәндіктер
ಕನ್ನಡ: ಕೀಟ
한국어: 곤충
कॉशुर / کٲشُر: کیوٚم
kernowek: Hweskeren
Кыргызча: Курт-кумурска
Latina: Insecta
Lëtzebuergesch: Insekten
лакку: Ущущулгъи
лезги: Пепеяр
Lingua Franca Nova: Inseto
lingála: Nyama ekɛ́
lietuvių: Vabzdžiai
latviešu: Kukaiņi
Basa Banyumasan: Srangga
олык марий: Шыҥа-копшаҥге
македонски: Инсекти
മലയാളം: പ്രാണി
монгол: Шавж
मराठी: कीटक
кырык мары: Капшангы
Bahasa Melayu: Serangga
مازِرونی: بئو
Nāhuatl: Yolcatzin
Napulitano: Inzetto
Plattdüütsch: Insekten
Nedersaksies: Insekt
नेपाली: किरा
नेपाल भाषा: की
Nederlands: Insecten
norsk nynorsk: Insekt
norsk: Insekter
occitan: Insecta
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੀਟ
Kapampangan: Insectu
Pälzisch: Insekte
polski: Owady
پنجابی: کیڑے
پښتو: خوځندکې
português: Insetos
Runa Simi: Palama
română: Insectă
armãneashti: Insectâ
русский: Насекомые
русиньскый: Хробач
Kinyarwanda: Inigwahabiri
संस्कृतम्: जन्तुः
саха тыла: Үөн-көйүүр
sardu: Babbalottu
sicilianu: Nzettu
Scots: Insect
srpskohrvatski / српскохрватски: Insekt
සිංහල: කෘමියෝ
Simple English: Insect
slovenčina: Hmyz
slovenščina: Žuželke
Soomaaliga: Xasharaad
shqip: Kandrra
српски / srpski: Инсекти
Seeltersk: Insekte
Basa Sunda: Gegeremet
svenska: Insekter
Kiswahili: Wadudu
தமிழ்: பூச்சி
తెలుగు: కీటకము
тоҷикӣ: Ҳашарот
ไทย: แมลง
ትግርኛ: ሓሽራ
Tagalog: Kulisap
lea faka-Tonga: ʻinisēkite
Türkçe: Böcek
татарча/tatarça: Бөҗәкләр
українська: Комахи
اردو: حشرات
oʻzbekcha/ўзбекча: Hasharotlar
vèneto: Bai
vepsän kel’: Gavedid
Tiếng Việt: Côn trùng
West-Vlams: Insektn
walon: Inseke
Winaray: Insektó
Wolof: Gunóor
吴语: 昆虫
хальмг: Хорха
მარგალური: ჭანდეფი (Insecta)
ייִדיש: אינסעקט
Yorùbá: Kòkòrò
Vahcuengh: Non
中文: 昆虫
Bân-lâm-gú: Khun-thiông
粵語: 昆蟲