Уй

Уй.

Уй - сүт эмүүчүлөрдүн көңдөй мүйүздүүлөр тукумундагы кепшөөчү үй жаныбары (бодо).

Азыркы Уйдун түпкү теги - тур. Краниология белгилерине карата Уйлар 4 түргө бөлүнөт:

  1. талаа жана түзөң зонада асыралуучу Европа Уйлары - узун (шаа) мүйүздүү (холмогор, ярославль, Tama, голанд, абердин-ангус, украина кашка ую ж. б. породадагы Уйлар);
  2. тоо жана талаа зонасында асыралуучу Европа Уйлары - кыска (мукур) мүйүздүү ( кострома, швиц, жерси, ангельн ж. б. породадагы Уйлар);
  3. Борбордук Азия Уйлары (калмак, моңгол, кыргыз, казак уйлары ж. б.);
  4. Түштүк Азия менен Түндүк Африкада асыралуучу өркөчтүү Уй (зебу).

Уйдун экстерьери (сырткы түзүлүшү) андан алынуучу азыкка жараша болот. Сүт багытындагы Уйдун дене түзүлүшү узун, териси жука жана жумшак, моюну узун, желини чоңураак келет. Эт багытындагы Уйдун дене түзүлүшү болук, буту менен моюну кыска, желини анча чоң эмес, булчуңдуу, териси калың. Уйдун инектери 20 жылдай, букасы 15-20 жыл жашайт. Саан Уйлар 9-12 жыл сүт берет. Уй физиол. жактан 5 жашка (кеч жетилүүчү породадагылары 6-7 жашка) чейин жетилет. Кунажындар 16-20, букачалар 15-18 айлыгында куутка кошулат. Инектер музоону орт. эсеп менен 285 күн көтөрөт. Уй адатта жалкы тууйт. Эгиз туугандары сейрек учурайт. Жаңы туулган музоонун салмагы 18-45 кг, кээси 60 кгга жетет. Эркек музоонун салм. ургаачысына караганда 1-3 кгга оор болот. Жетилген инектин тирүүлөй салм. 250-300 кг (эң чону 1000 кг), букалары 300-400 кг (эң чоңу 1600 кг).

Уй сүт жана эт алуу үчүн багылат. Сүт багытындагы Уйдун ар биринен орт. эсеп менен жылына 35004000 кг сүт саалат. Эт породасындагы Уйлар сүттү аз берет. Алардан жылына 100-1500 кг сүт саалат. Атайын чыгарылган эт багытындагы Уйлар этти көп берет. Алар тез семирип, жакшы бордолот, эти сапаттуу болот. 1,5-2 жаштагы кунан торпоктордун салм. 400-550 кгга жетет. Орт. семиздиктеги чоң Уйдан 60% сулп эт, 10% май, 17% сөөк чыгат. Уйдан сүт менен эттен тышкары тери сырьесу алынат, сөөгүнөн тоюттук сөөк уну даярдалат ж. б. Уй дүйнөнүн бардык өлкөлөрүндө өстүрүлөт. Кыргызстанда негизинен ала-тоо, олуя-ата уйлары асыралат. Уйдун негизги ылаңдары: бруцеллёз, туберкулёз, сибирь кулганасы, шарп, селейме, лептоспироз, листериоз, туляремия, чума, финноз, фасцилез ж. б.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

  • «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Other Languages
Acèh: Leumo
Afrikaans: Bees
Alemannisch: Hausrind
አማርኛ: ላም
aragonés: Bos taurus
Ænglisc: Hriðer
العربية: بقرة
অসমীয়া: গৰু
Atikamekw: Toro
авар: ГӀака
azərbaycanca: İnək
تۆرکجه: اینک
башҡортса: Һыйыр
žemaitėška: Karvė
Bikol Central: Baka
беларуская: Карова
беларуская (тарашкевіца)‎: Карова
български: Домашно говедо
भोजपुरी: गाइ
Bahasa Banjar: Sapi
bamanankan: Misi
বাংলা: গরু
བོད་ཡིག: གླང་གོག་
brezhoneg: Bos taurus
bosanski: Domaće govedo
буряад: Үхэр
català: Bou
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngù
нохчийн: Етт
Cebuano: Bos taurus
ᏣᎳᎩ: ᏩᎧ
کوردی: مانگا
corsu: Vacca
čeština: Tur domácí
Cymraeg: Buwch
dansk: Tamkvæg
Deutsch: Hausrind
Thuɔŋjäŋ: Ɣɔ̈k
Zazaki: Naxır
डोटेली: गाई
Ελληνικά: Βους ο ταύρος
emiliàn e rumagnòl:
English: Cattle
Esperanto: Bovo
eesti: Veis
euskara: Behi
estremeñu: Bos taurus
فارسی: گاو
suomi: Nauta
Võro: Tõbras
føroyskt: Neyt
français: Bos taurus
Nordfriisk: Beest
Gaeilge:
Gàidhlig:
galego: Vaca
گیلکی: گاب
Bahasa Hulontalo: Sapi
עברית: בקר הבית
hrvatski: Domaće govedo
hornjoserbsce: Howjado
Kreyòl ayisyen: Vach
magyar: Szarvasmarha
հայերեն: Կով
Bahasa Indonesia: Sapi
Iñupiak: Immulivik
Ilokano: Baka
ГӀалгӀай: Етт
Ido: Bovo
íslenska: Nautgripur
italiano: Bos taurus
日本語: ウシ
Patois: Kiakl
Basa Jawa: Sapi
қазақша: Сиыр
ಕನ್ನಡ: ದನ
한국어:
kernowek: Bugh
Latina: Bos taurus
Lëtzebuergesch: Rand
лакку: Оьл
лезги: Кал
Lingua Franca Nova: Bove
Limburgs: Kooj
Ligure: Bos Taurus
lumbaart: Bos taurus
ລາວ: ງົວ
lietuvių: Naminis jautis
latviešu: Liellops
мокшень: Тракс
македонски: Домашно говедо
മലയാളം: പശു
मराठी: गाय
кырык мары: Ышкал
Bahasa Melayu: Lembu
Mirandés: Baca
မြန်မာဘာသာ: နွား
Nāhuatl: Cuacuahueh
Plattdüütsch: Rindveeh
नेपाली: गाई
नेपाल भाषा: सा (प्राणी)
Nederlands: Rund
norsk nynorsk: Storfe
norsk: Storfe
Nouormand: Bœu
Diné bizaad: Béégashii
occitan: Bos taurus
ଓଡ଼ିଆ: ଗାଈ
Deitsch: Kuh
پنجابی: گاں
português: Bos taurus
Runa Simi: Waaka
română: Vacă
armãneashti: Vacâ
tarandíne: Uéve
русский: Корова
русиньскый: Корова
Kinyarwanda: Inka
संस्कृतम्: गौः
саха тыла: Ынах
sardu: Bàca
Scots: Kye
سنڌي: ڳئون
srpskohrvatski / српскохрватски: Domaće govedo
සිංහල: ගවයා
Simple English: Cattle
slovenčina: Tur domáci
slovenščina: Domače govedo
chiShona: Mhou (yemombe)
Soomaaliga: Lo'
shqip: Lopa
српски / srpski: Domaće govedo
Sranantongo: Kawmeti
Basa Sunda: Sapi
svenska: Nötkreatur
Kiswahili: Ng'ombe
தமிழ்: மாடு
ತುಳು: ಪೆತ್ತ
తెలుగు: పశువు
тоҷикӣ: Гов
ไทย: วัว
Tagalog: Baka
Türkçe: Sığır
татарча/tatarça: Сыер
chiTumbuka: Ng’ombe
українська: Корова
اردو: گائے
oʻzbekcha/ўзбекча: Sigir
vèneto: Vaca
vepsän kel’: Lehm
Tiếng Việt: Bò nhà
West-Vlams: Runders
Winaray: Bos taurus
吴语: 家牛
isiXhosa: Yenkomo
ייִדיש: אקס
Vahcuengh: Cwz
中文: 家牛
Bân-lâm-gú: Au-chiu gû
粵語: