Татаал гүлдүүлөр тукуму

Symphyotrichum novi-belgii.

Татаал гүлдүүлөр тукуму (лат. Asteraceae, Compositae) – өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классынын тукуму. Бир, эки же көп жылдык, бадал, бадалча, дарак, липалар суу жана саз өсүмдүктөрү. Жалбырактары ар түркүн формада, сабакка кезектешип, тушташ же тегерек жайгашкан. Топ гүлү – себетче. Себетчесинин сырты бир же бир нече катар түрпүчөдөй, жалбырактай ороочтуу, көп учурда бир нече себетче чогулуп чачыктай, шыпыргыдай, калемчедей, тоголок, чатырчадай, чачыктай, калканчадай, чатырчадай жана башка топ гүлдү түзүшөт. Туура түзүлүштүү гүлүнүн желекчелери түтүкчөдөй, туура эмес түзүлүштүүлөрүнүкү тилчедей же эки эриндүү гүлдөн турат. Көп учурда себетчедеги четки кырка гүлдөрү тилчедей, ал эми ортоңкулары түтүкчөдөй гүлдөн (мисалы, күн карама) турат. Чөйчөкчөсү жок, анын ордуна кылкандай көкүл же кабык сымал тилке өөрчүгөн. Аталыгы 5, энелиги бирөө, ал бир уялуу, астыңкы мөмөлүктүү. Мөмөсү – урукча. Айрым учурда Т. г. бир үйлүү, эки үйлүү, бир жыныстуу, негизинен эки жыныстуу. Жер жүзүндө Арктикадан башка жерлердин бардыгында кездешет. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн эң көп түрү ушул Т. г. тукумуна кирет. Кыргызстанда эң көп түрдү камтыган (580 дөн ашуун) тукум.

Түндүк жарым шарында формасынын түрүнүн көптүгү боюнча Т. г., биринчи орунда турат. Кыргызстанда 580ден ашык түрлөрү, бардык аймакта – өрөөндөн тартып тоо мөңгүсүнүн этегине чейин таралган. Эки үлүштүүлөрдүн ичинен Т. г. чаңдашууга, таралууга, көбөйүүгө өтө ылайыкташкан. Т. г. май (күн карама), жашылча (шыраалжын, цикорий), тоют (шыбак), дары-дармек (карындыз, өлбөс гүл), каучук (кой текей – тоо сагыз), алынуучу түрлөрү бар, о.эле кооздук (георгин, баркыт гүл, астра, айчык гүл жана башка) үчүн да өстүрүлөт. Айрымдары зыяндуу отоо чөптөр -кекире, сүт тикен, маңкоо жана башка Т. г. тукуму татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн эволюциялык өөрчүшүндөгү эң жашы, акыркы эрада гана өөрчүп калыптанган.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Asteraceae
العربية: نجمية
asturianu: Asteraceae
беларуская: Астравыя
български: Сложноцветни
bosanski: Asteraceae
català: Asteràcies
Cebuano: Asteraceae
čeština: Hvězdnicovité
Cymraeg: Asteraceae
Deutsch: Korbblütler
dolnoserbski: Kóšowe kwětarje
Ελληνικά: Σύνθετα
English: Asteraceae
Esperanto: Asteracoj
español: Asteraceae
euskara: Asteraceae
فارسی: کاسنیان
français: Asteraceae
Nordfriisk: Kurewbloosen
Gaeilge: Asteraceae
galego: Asteraceae
עברית: מורכבים
हिन्दी: ऐस्टरेसिए
hrvatski: Glavočike
hornjoserbsce: Zestajenkowe rostliny
Bahasa Indonesia: Asteraceae
íslenska: Körfublómaætt
italiano: Asteraceae
日本語: キク科
Basa Jawa: Asteraceae
한국어: 국화과
Перем Коми: Астра котыр
Latina: Asteraceae
lumbaart: Asteraceae
lietuvių: Astriniai
македонски: Главоцветни
кырык мары: Астра йишвлӓ
မြန်မာဘာသာ: အက်စတာပင်
Nederlands: Composietenfamilie
norsk nynorsk: Korgplantefamilien
occitan: Asteraceae
polski: Astrowate
پنجابی: تارہ پھل
português: Asteraceae
română: Asteraceae
русский: Астровые
sicilianu: Asteraceae
Scots: Asteraceae
srpskohrvatski / српскохрватски: Glavočike
Simple English: Asteraceae
slovenčina: Astrovité
slovenščina: Nebinovke
српски / srpski: Asteraceae
Basa Sunda: Asteraceae
తెలుగు: ఆస్టరేసి
Tagalog: Butonsilyo
Türkçe: Papatyagiller
українська: Айстрові
Tiếng Việt: Họ Cúc
West-Vlams: Asterachtign
Winaray: Asteraceae
吴语: 菊科
中文: 菊科
Bân-lâm-gú: Kiok-kho
粵語: 菊科