Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу

Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу
ССР Союзу / ССРС / Советтер Союзу

Бирдиктүү мамлекет
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg
 
Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919–1929).svg
 
Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svg
 
Flag of Transcaucasian SFSR.svg
30 декабрь 1922 — 26 декабрь 1991


Flag of the Soviet Union.svgCoat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg
Желек ССРСГерб ССРС
Ураан
Бардык өлкөлөрдүн пролетарлары, бириккиле!
Гимн
Интернационал (гимн) (1922—1944)

ССРС мамлекеттик гимни (1944—1991)
Flag-map of the Soviet Union (version).svg
ССРC дин 1945-жылдан кийинки картасы
Борбор калааМосква
Ири шаарларыМосква, Ленинград, Киев
Ташкент,Баку,Харьков,Минск,
Горький,Новосибирск,
Свердловск,Тбилиси
ТилОрус тили (де-факто)[1]
Акча бирдигиССРС рублю
Убакыт аралыгы+2…+12[2]
Аянт22 402 200 км²[3]
Калк293 047 571 ад.[4]
Башкаруу формасыБирпартиялуу Советтик республика (1922—1936), Бирпартиялуу (1989-жылга чейин) парламенттик республика (1936—1991)
Мамлекет башкаруучулары
 - 1922—1924Владимир Ильич Ленин
 - 1924—1953Иосиф Виссарионович Сталин
 - 1953Георгий Максимилианович Маленков
 - 1953—1964Никита Сергеевич Хрущёв
 - 1964—1982Леонид Ильич Брежнев
 - 1982—1984Юрий Владимирович Андропов
 - 1984—1985Константин Устинович Черненко
 - 1985—1991Михаил Сергеевич Горбачёв
Интернет-домен.su
Телефон коду+7
Түзүүчү мамлекеттер:
мамлекеттер[5]
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svgОрусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы
Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919–1929).svgУкраина Советтик Социалисттик Республикасы
Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svgБелорусь Советтик Социалисттик Республикасы
Flag of Transcaucasian SFSR.svgЗакавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы
АзербайжанFlag of Azerbaijan.svg
АрменияFlag of Armenia.svg
БелоруссияFlag of Belarus (1918, 1991–1995).svg
ГрузияFlag of Georgia (1990–2004).svg
КазакстанFlag of Kazakhstan.svg
КыргызстанFlag of Kyrgyzstan.svg
ЛатвияFlag of Latvia.svg
ЛитваFlag of Lithuania (1988-2004).svg
МолдоваFlag of Moldova.svg
ОрусияFlag of Russia (1991–1993).svg
ТажикстанFlag of Tajikistan.svg
ТуркменистанFlag of Turkmenistan.svg
ӨзбекстанFlag of Uzbekistan.svg
УкраинаFlag of Ukraine.svg
ЭстонияFlag of Estonia.svg
Орусия Орусиянын тарыхы
Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg
Чыгыш славяндары, русь эли
Байыркы орус мамлекети (IX—XIII кк.)
Удельдүү Русь (XII—XVI кк.); (бириктирүү)

Новгород республикасы (11361478)

Владимир Княздыгы (11571389)

Литва жана Орус Княздыгы (12361795)

Москва Княздыгы (12631547)

Орусия Падышалыгы (15471721)
Орусия Империясы (1721—1917)
Орусия Республикасы (1917)
Орусия Падышалыгы (19181920)
Советтик Орусия (1917—1922)
ССРС (1922—1991)
Орусия Федерациясы (1991-жылдан тарта)

Аталыштар | Башкаруучулар | Хронология | Экспансия
Портал «Орусия»

Советтик Социалисттик Республикалар Союзу[6],ошондой эле ССРС жана Советтер Союзу (орус. Союз Советских Социалистических Республик) — 1922-жылдан тартып 1991-жылга чейин Чыгыш Европа, Түндүк, Борбордук жана Чыгыш Азиянын кээ бир бөлүктөрүндө жайгашып, жашап келген мамлекет.ССРС кургактыктын 1/6 бөлүгүнө жакын чоңдукту ээлеп[7], кулоо учурунда аянты боюнча дүйнөдөгү эң чоң мамлекет болгон. ССРС 1917-жылга карата Орусия империясы (Финляндиясыз, Польша Падышалыгынын айрым бөлүктөрүсүз жана кээ бир башка аймактарсыз) ээлеп турган жеринде түзүлгөн.

ССРСтин 1977-жылкы Конститутциясына ылайык ССРС көп улуттуу[8],социалисттик[9]союздук мамлекет катары жарыяланган.

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин ССРС Афганистан, Венгрия, Иран, Кытай, КЭДР (1948-жылдын 9-сентябрынан тарта), Монголия, Норвегия, Польша, Румыния, Түркия, Финляндия, Чехословакия менен кургактыкта жана АКШ, Швеция жана Жапония менен сууда чек-арасы болгон.

ССРС 1922-жылы 30-декабрьда Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасын, Украина Советтик Социалисттик Республикасын, Белорусь Советтик Социалисттик Республикасын жана Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасын, борбору Москва шаарында[10] жайгашкан, аткаруучулук[11] жана соттук[12] бийликтери менен, мыйзам чыгаруучу[13] жана укуктук[14] системалары менен бирбийликтүү бирдиктүү мамлекетке бириктирүү аркылуу түзүлгөн.

Республика Конститутция боюнча суверенитеттүү мамлекет[15] болгон союздук республикалардан (ар башка жылдары 4-16 республикадан) турган. Ар бир союздук республикада Союздан эркин чыгуу укугу[16] болгон. Союздук республикалар чет-өлкөлүк мамлекеттер менен мамиле куруу,алар менен келишимдерди түзүү, дипломат жана консульдуктар менен алмашуу, эл-аралык уюмдардын иштерине катышуу[17] мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болушчу. БУУнун 50 түзүүчү-мамлекеттеринин катарында ССРСтен тышкары анын эки союздук республикалары Украина ССРи жана Белорусь ССРи болгон.

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин ССРС, АКШ сымал улуу державалардан[18] болгон. Советтер Союзу дүйнөлүк социализм ситемасынын үстүндө үстөмдүк кылып турган. Ошондой эле ССРС БУУ Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөсү болгон.

ССРСтин кулашы эки бийликтин, борбордук союздук бийликтин жана жер-жерлерде жаңы шайланып алынган бийликтин өкүлдөрүнүн ортосундагы (Жогорку Кеңештегилер, союздук республикалардын президенттери) тирешүүсү менен мүнөздөлөт. 1989-1990-жылдары Суверенитеттер парады башталган. 1991-жылы 17 мартта ССРСтин 15-республикасынын ичинен тогузунда, шайлоочулардын 2/3ү жаңыланган союзду сактап калууга добуш берген ССРСти сактап калуу тууралуу Бүткүлсоюздук референдум өткөрүлөт. Бирок союздук бийликтегилер ахыбалды туруктуулукка алып келе алышпай калат. Өзгөчө Абалдар боюнча Мамлекеттик Комитеттин (ӨАМК) ишке ашпай калган төңкөрүшүнөн кийин прибалтикалык республикалардын көзкарандысыздыгын расмий тааный баштады. Калкынын көпчүлүгү Украинанын көзкарандысыз мамлекет болушуна добуш берген Бүткүл Украина референдумунан кийин ССРСти мамлекет катары сактап калууга мүмкүнчүлүк калбай калат. Бул жөнүндө 1991-жылы 8-декабрьда үч союздуу республикалардын өкмөт башчылары: ОССФРден (Орусия Федерациясы) Ельцин, Борис Николаевич, УССрден (Украина) Кравчук, Леонид Макарович жана БССРден (Беларуссия) Шушкевич, Станислав Станиславович Көзкарандысыз Мамлекеттеринин Шериктештигин түзүү тууралуу келишимге[19] кол коюулуп жатканда айтылган. Расмий түрдө ССРС 1991-жылы 26-декабрьда өзүнүн жашоосун токтотот. 1991-жылдын аягында Орусия Федерациясы ССР Союзунун эл аралык-укуктук[20] карым катнаштарда түздөн-түз улантуучу-мамлекет[21] катары таанылып, жана БУУ Коопсуздук Кеңешинде ССРСтин[22] ордун ээлеген.

Мазмуну

Other Languages
Аҧсшәа: СССР
Acèh: Uni Soviet
Afrikaans: Sowjetunie
Alemannisch: Sowjetunion
অসমীয়া: ছ'ভিয়েট সংঘ
авар: СССР
تۆرکجه: شوروی
Boarisch: Sowjetunion
žemaitėška: Tarību Sājonga
беларуская (тарашкевіца)‎: Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
bosanski: Sovjetski Savez
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sŭ-lièng
Cebuano: Unyong Sobyet
čeština: Sovětský svaz
Deutsch: Sowjetunion
dolnoserbski: Sowjetski zwězk
English: Soviet Union
Esperanto: Sovetunio
estremeñu: Unión Soviética
føroyskt: Sovjetsamveldið
Nordfriisk: Sowjetunion
Frysk: Sovjet-Uny
贛語: 蘇聯
گیلکی: شؤروي
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌲𐌲𐌲𐌸
客家語/Hak-kâ-ngî: Sû-lièn
हिन्दी: सोवियत संघ
hrvatski: Sovjetski Savez
hornjoserbsce: Sowjetski zwjazk
magyar: Szovjetunió
interlingua: Union Sovietic
Bahasa Indonesia: Uni Soviet
Interlingue: Soviet-Union
íslenska: Sovétríkin
la .lojban.: sofygu'e
Basa Jawa: Uni Sovyèt
ភាសាខ្មែរ: សហភាពសូវៀត
한국어: 소련
कॉशुर / کٲشُر: صؤوِت اِتِفاق
kernowek: URSS
Lëtzebuergesch: Sowjetunioun
Limburgs: Sovjet-Unie
lietuvių: Tarybų Sąjunga
مازِرونی: شوروی
Napulitano: Aunione Sovieteca
Plattdüütsch: Sowjetunion
Nedersaksies: Sovjet-Unie
नेपाली: सोभियत संघ
Nederlands: Sovjet-Unie
norsk nynorsk: Sovjetunionen
Papiamentu: Union Sovietiko
پنجابی: سویت یونین
português: União Soviética
rumantsch: Uniun sovietica
русиньскый: СССР
davvisámegiella: Sovjetlihttu
srpskohrvatski / српскохрватски: Sovjetski Savez
Simple English: Soviet Union
slovenčina: Sovietsky zväz
slovenščina: Sovjetska zveza
Soomaaliga: Midowga Sofiyet
Seeltersk: Sowjetunion
Basa Sunda: Uni Soviét
svenska: Sovjetunionen
Tagalog: Unyong Sobyet
тыва дыл: ССРЭ
Tiếng Việt: Liên Xô
West-Vlams: Sovjet-Unie
walon: URSS
吴语: 苏联
Vahcuengh: Suhlienz
中文: 苏联
文言: 蘇聯
Bân-lâm-gú: So͘-liân
粵語: 蘇聯