Сидерикалык мезгил

Сидерикалык мезгил (sideral) – планетанын Күндү толук бир айлануу мезгили.

Ал мезгил жылдыздык же сидерикалык айлануу мезгили деп аталат. Сидерикалык мезгил Айдыкына окшош синоддук кыймылдын теңдемеси бонча аныкталат. Планетанын төмөнкү (Күнгө жакын орбитада) абалдагысы:
1/S = 1/T – 1/E,
жогорку (Жерден кийинки орбитада) абалдагысы:
1/S = 1/E –1/T
формуласы бонча туюнтулат.

Мында Е – жылдыздык же сидерикалык жыл, S – планеталардын эки бирдей конфигурациясынын (карама-каршы туруу мезгилдеринин) ортосундагы убакыт аралыгы, бул планетанын синодикалык айлануу мезгили болот.

Сидерикалык ай

Сидерикалык ай – Айдын Жерди толук бир айланууга кеткен убакыты. Бул 27,32 суткага барабар. Сидерикалык ай жылдыздык ай деп да аталат. Айдын Жерди бир айланууга кеткен убакыты анын өз огунун айланасында бир айланганга кеткен убакытка барабар. Ошондуктан Айдын Жерге карата бир жак капталы дайыма көрүнүп турат. Алгач Ай өз огунун айланасында азыркыга караганда тез айланган деп болжолдонот. Жерге Айдын бир жак бети эмес кезеги менен бардык капталдары көрүнгөн. Массивдүү Жерге жакын Айдын катуу телосунда ташкын толкуну пайда болгон. Ал тез айланган Айга таасир тийгизип, Айда токтотмо процесс Жерге бир капталы дайыма көрүнүп турган абалга чейин уланган. Мындан Айдын аркы бети жана көрүнгөн бети деген түшүнүк келип чыккан. Кыскасы Жерден Айдын 59% бети көрүнөт.

Other Languages
Alemannisch: Umlaufzeit
العربية: دور مداري
asturianu: Periodu orbital
беларуская: Сідэрычны перыяд
беларуская (тарашкевіца)‎: Сыдэрычны пэрыяд
čeština: Doba oběhu
Deutsch: Umlaufzeit
Esperanto: Orbita periodo
suomi: Kiertoaika
עברית: זמן הקפה
hrvatski: Ophodno vrijeme
Bahasa Indonesia: Periode orbit
日本語: 公転周期
한국어: 공전 주기
Lëtzebuergesch: Ëmlafzäit
македонски: Орбитален период
Bahasa Melayu: Tempoh orbit
Plattdüütsch: Ümlooptiet
norsk nynorsk: Baneperiode
norsk: Omløpstid
português: Período orbital
srpskohrvatski / српскохрватски: Orbitalni period
Simple English: Orbital period
slovenščina: Orbitalna perioda
српски / srpski: Орбитални период
Tiếng Việt: Chu kỳ quỹ đạo
中文: 轨道周期