Селен

Селен.

Селен (лат. Selenium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VIА группа элементи; к.н. 34 ат. м. 78,96. Жаратылышта 6 туруктуу: 74Se; 76Se; 77Se; 80Se; 81Se; 82Se изотоптору аралашмасынан турат. Жасалма ыкма менен да көптөгөн изотоптору алынган. Негизгиси 75Se (Т1/2 =121күн). С. 1817-ж. Я.Берцелиус тарабынан ачылган жана Жер жандоочусу Айдын урматына “selenium” деп аталган. Жер кыртышынын (м. б-ча) 6 ×10-5 % түзөт. С. аз өлчөмдө галенитте, темир, жез, цинк колчеданында кездешет. Минералдары: науманит - Ag2Se, клаусталит - PbSe, тиманит - HgSe, берцелианит - Cu2Se, онофрит - Hg(Se,S), халькоменит - CuSeO3×2H2O. С. - күңүрт боз металл. Бир канча полиморфтуу модификациясы бар, алардын ичинен гексагоналдык (боз) С. кадимки температурада туруктуу; балкып эрүү температурасы 220о ; кайноо температурасы 688 о ; тыгызд. 4,82 г/см3 . С. типтүү жарым өткөргүч. химимялык  бирикмелерде II, IV жана VI валенттүү. Кадимки шартта абада туруктуу, суюлтулган күкүрт к-тасы, кычкылтек жана суу менен аракеттенбейт. Азот к-тасында жана падыша арагында жакшы эрийт. Кычкылтекте же абада ысытканда оксиддери пайда болот. С. белгилүү бирикмелери: оксиддери - SeO 2, Se2O3 ; галогениддери -SeF 4, SeF6, SeCl4, SeBr2, SeBr4, Se2Br2, Se2Cl2 ; оксигалогениддери - SeOF 2, SeOCl2, SeOBr2 ; көмүртек селениди CSe 2, селен нитриди - SeN; фосфиддер – P4Se3, P2Se3, P2Se5 ; селен гидриди - H 2Se; С. к-талары – H2SeO3, H2SeO4 . С. түстүү металлдар калдыгын кайра иштетүүдөн, целлюлоза - кагаз өндүрүшүнүн таштандыларынан, жез электролиттик шламдан алынат. Жарым өткөргүч катары электро-, радиотехникада жана фотоэлементтерди даярдоодо колдонулат. Айнек өндүрүшүндө, боек түрүндө, резинаны вулканизациялоодо, болоттун сапатын арттырууда, гидрогенизация процессинде катализатор катары пайдаланылат.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Seleen
አማርኛ: ሴሊኒየም
aragonés: Selenio
العربية: سيلينيوم
asturianu: Seleniu
azərbaycanca: Selen
беларуская: Селен
беларуская (тарашкевіца)‎: Сэлен
български: Селен
भोजपुरी: सेलीनियम
བོད་ཡིག: སེ་ལེ་ནིམ།
brezhoneg: Seleniom
bosanski: Selen
català: Seleni
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Să̤ (gó-tā̤)
Cebuano: Selenio
کوردی: سیلینیۆم
corsu: Seleniu
čeština: Selen
Чӑвашла: Селен
Cymraeg: Seleniwm
dansk: Selen
Deutsch: Selen
ދިވެހިބަސް: ސެލެނިއަމް
Ελληνικά: Σελήνιο
English: Selenium
Esperanto: Seleno
español: Selenio
eesti: Seleen
euskara: Selenio
estremeñu: Seleniu
فارسی: سلنیم
suomi: Seleeni
føroyskt: Selen
français: Sélénium
Nordfriisk: Selen
furlan: Seleni
Gaeilge: Seiléiniam
贛語:
Gàidhlig: Selenium
galego: Selenio
ગુજરાતી: સેલિનીયમ
客家語/Hak-kâ-ngî: Selenium
עברית: סלניום
हिन्दी: सेलेनियम
Fiji Hindi: Selenium
hrvatski: Selenij
Kreyòl ayisyen: Selenyòm
magyar: Szelén
Հայերեն: Սելեն
interlingua: Selenium
Bahasa Indonesia: Selenium
Ido: Selenio
íslenska: Selen
italiano: Selenio
日本語: セレン
la .lojban.: lurcmu
Basa Jawa: Selenium
ქართული: სელენიუმი
Kabɩyɛ: Sɛlɩnɩyɔm
қазақша: Селен
한국어: 셀레늄
коми: Селен
Latina: Selenium
Lëtzebuergesch: Selen
Limburgs: Seleen
Ligure: Selenio
lumbaart: Selenio
lietuvių: Selenas
latviešu: Selēns
македонски: Селен
മലയാളം: സെലീനിയം
монгол: Селени
मराठी: सेलेनियम
кырык мары: Селен
Bahasa Melayu: Selenium
မြန်မာဘာသာ: ဆီလီနီယမ်
эрзянь: Селен
Plattdüütsch: Selen
नेपाली: सेलेनियम
नेपाल भाषा: सेलेनियम
Nederlands: Seleen
norsk nynorsk: Selen
norsk: Selen
occitan: Selèni
Livvinkarjala: Selen
ଓଡ଼ିଆ: ସେଲେନିଅମ
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਿਲੀਨੀਅਮ
polski: Selen
Piemontèis: Seleni
پنجابی: سلینیم
português: Selênio
Runa Simi: Silinyu
română: Seleniu
armãneashti: Seleniu
русский: Селен
संस्कृतम्: सेलेनियम
sicilianu: Sileniu
Scots: Selenium
srpskohrvatski / српскохрватски: Selen
Simple English: Selenium
slovenčina: Selén
slovenščina: Selen
Soomaaliga: Seleniyaam
shqip: Seleni
српски / srpski: Селен
Seeltersk: Selen
Basa Sunda: Sélénium
svenska: Selen
Kiswahili: Seleni
తెలుగు: సెలీనియం
тоҷикӣ: Селен
Tagalog: Selenyo
Türkçe: Selenyum
татарча/tatarça: Селен
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سېلېن
українська: Селен
oʻzbekcha/ўзбекча: Selen
vepsän kel’: Selen
Tiếng Việt: Selen
Winaray: Selenyo
хальмг: Селен
ייִדיש: סעלעניום
Yorùbá: Selenium
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Selenium
粵語: