Поэзия

Поэзия (гр.- жаратамын, чыгарамын).
1. Байыркы заманда жалпы эле көркөм адабият, сөз өнөрү поэзия деп аталат. Көркөм кара сөз (проза) түзүлгөндөн кийин, поэзия деген термин ыр м-н жазылган чыгармаларды гана билгизип калды.
2. Көркөм адабияттын прозалык чыгармалардан айырмаланып, ыр түзүлүшүнө негизделип жазылган түрү. Элдик эпос, лирика, ыр түрүндөгү драмалык чыгармалардын баары поэзияга кирет. Кыргыз элинин поэзиясы өтө узак мезгилдерден бери эпосто, поэмада, ырда өнүгүп келген. Ырга мүнөздүү көрүнүштөр ыргак, муун, муунак, уйкаштык, строфа – поэзия чыгармаларын жаратуунун негизги касиети.\1 Поэзия2 Эне тилибизде массалык маалымат каражаттарын (көбүнчө газета-журналдардын), туруктуу иштеген китеп басмасынын , дагы башка саясий ,маданий, таалим-тарбия очокторунун ачылышы кыргыз поэзиясынын кадыресе фдфбий формада үзгүлтүксүз өрчүй башташын шарттады.3 Улуттук басма сөзүбүздүн туңгучтары “Эркин тоо”,”Ленинчил жаш”газеталары , “Коммунист”, “Дыйкан”,”Жаны маданият жолунда” журналдары биринчи сандарынан баштап ыр түрүндөгү материалдарды көп жарыялаган ,алардын дээрлик баары,айрыкча газеталары анда-санда гана бир ыры жок чыкпаса , калган учурларда ырдан өксүгөн эмес .1925-1929чу жылдар аралыгында биздин прессада жарыяланган ар кыл ырлардын жалпы көлөмү чоң эки томго барабар.Ал эми “Жаны маданият жолунда” журналынын 1928-1929чу жылдары чыккан 9-санында 43 ыр, 4 ырлар цикли жарыяланган . “Эркин –Тоонун” чыгышы менен гана акындык өнөргө умтулгандардын , ал газетанын алгачкы сандарына ырлары жарыяланган жаштардын арасынын көп өтпөй. А.Токомбаев (1904-1988), М.Токомбаев(1905-1971), М.Элебаев(1905-1944), Ж.Жагырчиев(1906-1944), Б.Кененсариев(1896-1964) алдыга сурулуп чыккан.Булардан бир аз кийинчерээк мезгилдүү басма сөз беттеринде жаңы калемгерлердин дагы бир тобу көрүнө баштаган .алардын чыгаандары Жоомарт Бөкөнбаев (1910-1944), Жусуп Турусбеков (1910-1943), Кубанычбек Маликов(1911-1978) болгон .4 1925-1929чу жылдары жаңыдан өнүгө баштаган басма поэзиябыздын чыгармаларынын төрт гана жыйнак жарык көргөн: “Камым ырларынын жыйнагы”(1925), “Кызыл гүл”(1927), “Аял айнеги” (1929).5 Бул мезгилде жаралган поэзиялык чыгармалар бүт бойдон ошо кездеги мезгилдүү басма сөздө жарыяланган .Демек ,алар газета-журналдардын күндөлүк муктажытарына , талаптарына ылайыкталып жазылган . Ошон үчүн алардын басымдуу көпчүлүгү Совет бийлиги жыл сайын белгилй ьаштаган майрамдарга жана башка атактуу даталарга ,Советтер Союзундагы жана чет өлкөлөрдөгү маанилүү саясий окуяларга , республиканын коомдук турмушунда оркоюп көрүнгөн фактыларга жана көрүнүштөргө арналган. Натыйжада ал ырлар газеиа-журналдык башка материалдардан мазмундук элементтери жагынан анча айрымаланган эмес, тактап айтканда , поэзия формасындагы публицистикалык чакан макалдар же кабарлар ,учурдагы саясаттын тикелей жаңырыктары ,актуалдуу өкмөттүк ураандардын ырга салынып айтылган түрлөрү сыяктуу эле болгон.6 Согуш мезгилинде көп улутту совет адабиятынын башкы темасы –согуш темасы болду .Кыргыз жазуучулардын чакан ырлардан тартып поэмаларга ,очерк ,публисцистикаларга чейин үзгүлтүксүз жазышып, жоокерлерди эрдикке, ар-намыстуулукка . тылдагы эмгекчилерди эмгекке , чыдамдуулука үндөштү. А.Токомбаевдин “Алкоо”. М.Элебаевдин “Улуу марш”, К.Маликовдун “Канга кан”, Ж.Бөкөнбаевдин “Кагылайын тууган жер”,”Чабуул”ыр китепчелери жазылган.7 Согуш мезгилинде жазылган айрым поэмалардан байкалган дагы бир нерсе –бул алардын элдик оозеки поэзиянын салтыны өтө жакын болгондогу: Т.Умөталиев “Эң кыйын кимиси?”, Ж.Бөкөнбаев “Чептен эодин күчү бек” атту чакан поэмаларын элдик сюжеттерин негизинде жазышып , душманга каршы күрөшүү үчүн темирдей бек ынтымакиын , биримдиктин зарыл экендигин көркөм элес аркылуу жеткирүүгө аракеттеништи.8 Согуш мезгилиндеги ырлар жалпы жонунан үгүт-насаат ,чакырык, үндөө түрүндө жараган. Ошентип , согуштан кийинки он-он беш жылда кыргыз поэзиясы өзунчө бир тарыхый , саясий идеологиялык маданий шарттарга жараша өнүгүп отурд у .Бул жолдо жоготтулар да, табылгалар да болду.Улуттук поэзиябыздын тажрыйбасы байыды , салттарына жаңы салттар кошулду

Other Languages
Afrikaans: Poësie
Alemannisch: Poesie
አማርኛ: ቅኔ
aragonés: Poesía
العربية: شعر (أدب)
অসমীয়া: কবিতা
asturianu: Poesía
Aymar aru: Jarawi
azərbaycanca: Poeziya
تۆرکجه: شعر
башҡортса: Шиғриәт
žemaitėška: Puoezėjė
Bikol Central: Rawitdawit
беларуская: Паэзія
беларуская (тарашкевіца)‎: Паэзія
български: Поезия
भोजपुरी: कबिता
বাংলা: কবিতা
བོད་ཡིག: སྙན་ངག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: কবিতা
brezhoneg: Barzhoniezh
bosanski: Poezija
буряад: Уран шүлэг
català: Poesia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄:
нохчийн: Поэзи
Cebuano: Balak
کوردی: شیعر
corsu: Puesia
čeština: Poezie
Cymraeg: Barddoniaeth
dansk: Digt
Deutsch: Poesie
Ελληνικά: Ποίηση
English: Poetry
Esperanto: Poezio
español: Poesía
eesti: Luule
euskara: Olerkigintza
estremeñu: Poesia
فارسی: شعر
suomi: Runous
français: Poésie
Frysk: Poëzy
Gaeilge: Filíocht
贛語:
Gàidhlig: Bàrdachd
galego: Poesía
Avañe'ẽ: Ñe'ẽpapa
Gaelg: Feeleeaght
עברית: שירה
हिन्दी: काव्य
Fiji Hindi: Poetry
hrvatski: Poezija
Kreyòl ayisyen: Pwezi
magyar: Költészet
հայերեն: Պոեզիա
interlingua: Poesia
Bahasa Indonesia: Puisi
Interlingue: Poesie
Igbo: Ábu
Ilokano: Dandaniw
Ido: Poezio
íslenska: Ljóðlist
italiano: Poesia
日本語:
Patois: Puoychri
la .lojban.: pemci
Basa Jawa: Geguritan
ქართული: პოეზია
Qaraqalpaqsha: Poeziya
қазақша: Поэзия
ಕನ್ನಡ: ಕವನ
한국어: 시 (문학)
къарачай-малкъар: Поэзия
kurdî: Helbest
Latina: Poësis
Ladino: Poeziya
Lingua Franca Nova: Poesia
Limburgs: Poëzie
lumbaart: Puesia
lietuvių: Poezija
latviešu: Dzeja
मैथिली: काव्य
олык марий: Мурпаша
македонски: Поезија
മലയാളം: കവിത
монгол: Шүлэг
मराठी: कविता
Bahasa Melayu: Puisi
Malti: Poeżija
Nāhuatl: Xochicuicatl
नेपाली: कविता
नेपाल भाषा: चिनाखँ
Nederlands: Poëzie
norsk nynorsk: Dikt
norsk: Poesi
Nouormand: Pouésie
occitan: Poesia
Livvinkarjala: Runohus
Ирон: Поэзи
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਵਿਤਾ
Papiamentu: Poesia
Picard: Poésie
polski: Poezja
Piemontèis: Poesìa
پنجابی: شاعری
Ποντιακά: Ποιητικήν
پښتو: شعر
português: Poesia
Runa Simi: Harawi
română: Poezie
русский: Поэзия
русиньскый: Поезія
संस्कृतम्: काव्यम्
Scots: Poetry
سنڌي: نظم
srpskohrvatski / српскохрватски: Poezija
සිංහල: කාව්‍යය
Simple English: Poetry
slovenčina: Poézia
slovenščina: Pesništvo
Soomaaliga: Gabay
shqip: Poezia
српски / srpski: Поезија
SiSwati: Bunkondlo
Seeltersk: Dichtenge
svenska: Poesi
Kiswahili: Ushairi
தமிழ்: கவிதை
తెలుగు: కవి
тоҷикӣ: Назм
Tagalog: Panulaan
Setswana: Poko
Türkçe: Şiir
татарча/tatarça: Шигърият
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: شېئىر
українська: Поезія
اردو: شاعری
oʻzbekcha/ўзбекча: Sheʼriyat
vepsän kel’: Runoišt
Tiếng Việt: Thơ
West-Vlams: Dichtkunste
Volapük: Poedav
walon: Powezeye
Winaray: Siday
吴语:
მარგალური: პოეტი
ייִדיש: דיכטונג
Yorùbá: Ewì
Vahcuengh: Sei
中文: 诗歌
Bân-lâm-gú: Koa-si
粵語: