Никель

Никель.

Никель (латын тилинен Nicelum) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 4-мезгилинин VIIIВ группа элементи, к. н. 28, ат. м. 58,71. Таза металл түрүндөгү Н. 1804-ж. И.Рихтер алган, бирок Н. деп атоону ага чейин эле 1751-ж. швед окумуштуусу К.Кронштедт (жалган жез) деп сунуш кылган. Жаратылышта Н. 5 туруктуу изотоп аралашмасынан турат: 58Ni (67,76 %), 60Ni (26,16 %), 61Ni (1,25 %), 62Ni (3,66 %), 64Ni (1,16%). Жасалма изотоп эң туруктуусу - 59Ni. Н. жер кыртышынын м. боюнча 8×10-3 % түзөт. Иондошуу энергиясы: Ni0® Ni +® Ni 2+® Ni 3+ 7; 6,3; 18,15; 35,16 (эВ м-н). Н. жаратылышта сары Н. колчеданы – NiS, кызыл Н. колчеданы – NiAs (никелин), брейтауптит – NiSb, Н. кольчеданы – NiАs2, геродоффит – NiAsS, ульмарнит – NiSbS, гарниерит – (Ni,Mg)SiO3 түрүндө кездешет. Жез-никель сульфид кендери да эң баалуу полиметаллдык сырьё болуп саналат. Алардын курамында Н. менен бирге Cu, Co, Au, Ag, Pt металлдары болот. Н. күмүш түстүү ак металл, иштетүүгө ийкемдүү, созулгуч, ферромагниттүү касиетке ээ Н. a-Ni жана b-Ni деген эки модификацияны пайда кылат. a-Ni – гексагоналдуу торчону (а=2,65, с=4,32), ал эми b-Ni кубдук торчону (а=3,5236) түзөт. a ® bга өтүү 250-300оС ысытууда ишке ашат. Н. тыгызд. 8,9 (200С) г/см3, ат. радиусу: 1,24; иондук радиустары: Ni2+ =0,79, Ni3+ =0,72, балкып эрүү температурасы 14530 ; кайноо температурасы 3000 оС); салыштырмалуу жылуулук сыйымдуулугу: 0,105 ккал/г×град (20оС). Н. кенден бөлүп алуу татаал, ошондуктан аны кендеги башка металлдды (Co, Fe, Cu) бөлүп алган соң, Al, CO же Н2 менен анын оксиддеринен (NiO, Ni3O4, Ni2O3) калыбына келтирүү менен алышат:

3NiO + 2Al = 3Ni + Al2O3

Алынган таза эмес Н. электролиз ыкмасы менен же Н. тетракарбонилин термикалык ажыратуу аркылуу тазалашат.

Ni(CO)4 ® Ni + 4CO­

Н. көбүнчө башка металлдан жасалган буюмдун бетин кооздоо, коррозиядан сактоо үчүн анын туздарынын суудагы эритмелерин электролиздөө менен капташат:

Ni2+ + 2e- = Ni0

Н. кычкылтек менен 500оС жогору температурада гана аракеттене баштайт. Практикалык жактан NiO маанилүү бирикме жана ал сууда эрибегендиктен кыйыр ыкма менен гана алынат. Галогендер менен NiХ2, күкүрт менен – Ni3S2 селен менен – NiSe жана NiSe2, теллур менен – NiTe жана NiTe2, мышьяк менен – Ni3As2, көмүртек менен – Ni3C ж.б. стехиометриялык эмес бирикмелерди пайда кылат. Н. +2 жана + 3 окистенүү даражаларын көрсөтөт. Н. к-тада эриткенде жашыл түстөгү эки валенттүү Н. туздары пайда болот. Алар эритмеден кристаллогидраттар түрүндө бөлүнүп чыгат: NiCl2×nH2O (n=2, 4, 6, 7). Металл түрүндөгү Н. хлордогондо NiCl2 кургак алтын сымал кристаллдары алынат. Н. сульфаты NISO4×7H2O жана Н. нитраты Ni(NO2)2×6H2O жашыл, ромб түрүндөгү кристаллдар. Туздарга щелочту таасир этүү менен жашыл түстөгү быштак сымал Н. гидроксидин Ni(OH)2 алууга болот. Үч валенттүү Н. туздары эки валенттүү туздарына караганда туруксузураак. Н. щелочтуу чөйрөдө диметилглиоксим [CH 3CNOH]2 менен (А.А.Чугаев реакциясы) аныкташат. Н. ысыкка чыдамдуу, коррозияга туруктуу, механикалык жактан бекем, магниттик жана электрдик касиеттерге ээ. Атайын болот жана башка куймаларды (мисалы, хромникелдүү дат баспас болот, электротехникалык куймалар – константин, манганин, нихром, никелин, хромель) өндүрүүдө колдонулат. химимялык  өнөр жайда Н. химимялык  атайын аппараттар жасоодо, агрессивдүү чөйрөдө иштөөчү бөлүктөрүн каптоочу материал катары жана көпчүлүк процесстер катализаторлору катары кызмат кылат.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Nikkel
Alemannisch: Nickel
አማርኛ: ኒኬል
aragonés: Níquel
العربية: نيكل
asturianu: Níquel
azərbaycanca: Nikel
беларуская: Нікель
беларуская (тарашкевіца)‎: Нікель
български: Никел
भोजपुरी: निकेल
বাংলা: নিকেল
བོད་ཡིག: དང་གཤའ་དཀར།
brezhoneg: Nikel
bosanski: Nikl
català: Níquel
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngiĕk
Cebuano: Nikil
کوردی: نیکڵ
corsu: Nichele
čeština: Nikl
Чӑвашла: Никĕль
Cymraeg: Nicel
dansk: Nikkel
Deutsch: Nickel
ދިވެހިބަސް: ނިކަލް
Ελληνικά: Νικέλιο
English: Nickel
Esperanto: Nikelo
español: Níquel
eesti: Nikkel
euskara: Nikel
فارسی: نیکل
suomi: Nikkeli
français: Nickel
Nordfriisk: Nikel
furlan: Nichel
Gaeilge: Nicil
Gàidhlig: Niceal
galego: Níquel
ગુજરાતી: નિકલ
Gaelg: Nickyl
客家語/Hak-kâ-ngî: Nickel
עברית: ניקל
हिन्दी: निकल
Fiji Hindi: Nickel
hrvatski: Nikal
Kreyòl ayisyen: Nikèl
magyar: Nikkel
հայերեն: Նիկել
interlingua: Nickel
Bahasa Indonesia: Nikel
Ido: Nikelo
íslenska: Nikkel
italiano: Nichel
日本語: ニッケル
la .lojban.: nikle
Basa Jawa: Nikel
ქართული: ნიკელი
Kabɩyɛ: Nɩkɛlɩ
қазақша: Никель
ಕನ್ನಡ: ನಿಕಲ್
한국어: 니켈
kurdî: Nîkel
коми: Никель
Latina: Niccolum
Lëtzebuergesch: Néckel
Limburgs: Nikkel
Ligure: Nichel
lumbaart: Nìchel
lietuvių: Nikelis
latviešu: Niķelis
Māori: Konukōreko
македонски: Никел
മലയാളം: നിക്കൽ
монгол: Никель
मराठी: निकेल
кырык мары: Никель
Bahasa Melayu: Nikel
မြန်မာဘာသာ: နီကယ်
Nāhuatl: Iztāctepoztli
Plattdüütsch: Nickel (Metall)
नेपाली: निकेल
नेपाल भाषा: निकेल
Nederlands: Nikkel
norsk nynorsk: Nikkel
norsk: Nikkel
occitan: Niquèl
Livvinkarjala: Nikeli
ଓଡ଼ିଆ: ନିକେଲ
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਿਕਲ
पालि: निकेल
polski: Nikiel
Piemontèis: Nìchel
پنجابی: نکل
português: Níquel
Runa Simi: Nikil
română: Nichel
armãneashti: Nichelu
русский: Никель
संस्कृतम्: निकेल
sardu: Nichel
sicilianu: Nichel
Scots: Nickel
srpskohrvatski / српскохрватски: Nikl
Simple English: Nickel
slovenčina: Nikel
slovenščina: Nikelj
Soomaaliga: Nikel
shqip: Nikeli
српски / srpski: Никл
Seeltersk: Nikkel
Basa Sunda: Nikel
svenska: Nickel
Kiswahili: Nikeli
தமிழ்: நிக்கல்
తెలుగు: నికెలు
тоҷикӣ: Никел
Tagalog: Nickel
Türkçe: Nikel
татарча/tatarça: Никель
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: نىكېل
українська: Нікель
اردو: نکل
oʻzbekcha/ўзбекча: Nikel
vepsän kel’: Nikel'
Tiếng Việt: Niken
Winaray: Nikel
吴语:
хальмг: Никелион
ייִדיש: ניקל
Yorùbá: Nickel
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Ni-ké-luh
粵語: