Литий

Литий.

Литий (лат. Lithium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 2-мезгилинин IА группа элементи, к.н. 3; ат. м. 6,639. Л. 1817-ж. швед химиги А. Арфведсон ачкан. 1855-ж. Р.Бунзен, С.Матиссендер Л. Хлориди эритмесин электролиздөө ыкмасы менен таза Л. алган:

2 Li+ + 2Cl- = 2 Li + Cl2

Жер кыртышынын (м. б-ча) 3,2×10- % түзөт. Л. гр. сөзү «литос» – «таш» дегенди билдирет. Анткени ал паталит, сподумен – [LiAl(SO 4)2 ] жана лепидолит – {[Li 2 KAl[Si 4O10(F, OH)2]} минералдары курмынан табылган. Л. күмүш түстүү, эң жеңил, щелочтуу металлдарга кирет. Туруктуу эки: 6Li жана 7Li изотобу бар. Ат. радиусу 1,57; иондук радиусу Li+ 0,68. Балкып эрүү темп-расы 179оС; кайноо темп-расы 1317оС;. Л. бирикмелерде +1 окистенүү даражасын көрсөтөт. Абада Л. кычкылтек жана азот менен аракеттенип Л. оксидин жана нитридин пайда кылат. Башка щелочтуу металлдарга караганда суу менен реакцияга жай кирет. Анын гидроксиди күчтүү щелочь Галогендер менен галогенид LiГ, күкүрт менен сульфид Li2S, суутек менен гидрид LiH, көмүртек менен карбид берет. Ал эң көп орг. бирикмелер жана көп куйманын курамына кирет. Анын спектри жалынды кызыл түскө боейт. Ядролук энергетикада чоң мааниге ээ. Л. изотобу тритийди алууда колдонулат:

63Li + 10H = 31H + 42He

Л. ат. реактордо ядролук реакциянын жүрүшүн жөнгө салуучу стерженди жасоодо, уран реакторлорунда жылуулук алып жүрүүчү катарында, түстүү жана кара металлургияда, хим. ө. ж-ларда литий орг. бирикмелерди алууда, ал эми анын бирикмелери силикат ө.ж-да, анын ичинде туздары медицинада кеңири колдонулат. О. эле Л. гидриди газ абалындагы суутекти тез алуу үчүн колдонулат.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Litium
አማርኛ: ሊቲየም
aragonés: Litio
العربية: ليثيوم
asturianu: Litiu
azərbaycanca: Litium
تۆرکجه: لیتیوم
беларуская: Літый
беларуская (тарашкевіца)‎: Літ
български: Литий
भोजपुरी: लिथियम
বাংলা: লিথিয়াম
བོད་ཡིག: རྡོ་རྫས།
brezhoneg: Litiom
bosanski: Litij
català: Liti
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lī (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Litio
ᏣᎳᎩ: ᎵᏘᎥᎻ
کوردی: لیتیۆم
corsu: Litiu
čeština: Lithium
Чӑвашла: Лити
Cymraeg: Lithiwm
dansk: Lithium
Deutsch: Lithium
Ελληνικά: Λίθιο
English: Lithium
Esperanto: Litio
español: Litio
eesti: Liitium
euskara: Litio
فارسی: لیتیم
suomi: Litium
føroyskt: Lithium
français: Lithium
Nordfriisk: Liitsium
furlan: Liti
Frysk: Litium
Gaeilge: Litiam
贛語:
Gàidhlig: Litium
galego: Litio
Avañe'ẽ: Litio
ગુજરાતી: લિથિયમ
Gaelg: Litçhey
客家語/Hak-kâ-ngî: Lithium
Hawaiʻi: Likiuma
עברית: ליתיום
हिन्दी: लिथियम
Fiji Hindi: Lithium
hrvatski: Litij
hornjoserbsce: Litium
Kreyòl ayisyen: Lityòm
magyar: Lítium
հայերեն: Լիթիում
interlingua: Lithium
Bahasa Indonesia: Litium
Ido: Litio
íslenska: Litín
italiano: Litio
日本語: リチウム
la .lojban.: roksodna
Basa Jawa: Litium
ქართული: ლითიუმი
Kabɩyɛ: Lɩtɩyɔm
Gĩkũyũ: Lithium
қазақша: Литий
ភាសាខ្មែរ: លីចូម
ಕನ್ನಡ: ಲಿಥಿಯಮ್
한국어: 리튬
Ripoarisch: Lithium
kurdî: Lîtyûm
коми: Литий
Latina: Lithium
Lëtzebuergesch: Lithium
Limburgs: Lithium
Ligure: Littio
lumbaart: Litio
lingála: Litu
lietuvių: Litis
latviešu: Litijs
македонски: Литиум
മലയാളം: ലിഥിയം
монгол: Лити
मराठी: लिथियम
кырык мары: Литий
Bahasa Melayu: Litium
မြန်မာဘာသာ: လီသီယမ်
Plattdüütsch: Lithium
नेपाली: लिथियम
नेपाल भाषा: लिथियम
Nederlands: Lithium (element)
norsk nynorsk: Litium
norsk: Litium
occitan: Liti
Livvinkarjala: Litium
ଓଡ଼ିଆ: ଲିଥିୟମ
ਪੰਜਾਬੀ: ਲਿਥੀਅਮ
Papiamentu: Lithium
पालि: लिथियम
polski: Lit
Piemontèis: Litio
پنجابی: لیتھیم
Ποντιακά: Λίθιον
português: Lítio
Runa Simi: Lityu
română: Litiu
armãneashti: Lithiu
русский: Литий
संस्कृतम्: लीथियम्
саха тыла: Литиум
Scots: Lithium
srpskohrvatski / српскохрватски: Litij
සිංහල: ලිතියම්
Simple English: Lithium
slovenčina: Lítium
slovenščina: Litij
chiShona: Lithium
Soomaaliga: Liithiyaam
shqip: Litiumi
српски / srpski: Литијум
Seeltersk: Lithium
Basa Sunda: Litium
svenska: Litium
Kiswahili: Lithi
తెలుగు: లిథియం
Tagalog: Lityo
Türkçe: Lityum
татарча/tatarça: Литий
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لىتىي
українська: Літій
اردو: لتھیم
oʻzbekcha/ўзбекча: Litiy
vepsän kel’: Litii
Tiếng Việt: Liti
walon: Litiom
Winaray: Lityo
吴语:
хальмг: Литион
ייִדיש: ליטיום
Yorùbá: Lítíọ̀mù
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Lithium
粵語: