Кобальт
English: Cobalt

Кобальт.

Кобальт (лат. Cobaltum) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 4-мезгилинин VIIIВ группа элементи, к.н. 27, ат. м. 58,9332. К. биринчи ыкма 1735-ж. швед химиги Г.Брандт ачкан. Жаратылыштагы К. туруктуу бир изотоп 5927Cо турат. Белгилүү атом катарында болгон жарым ажыроо мезгили Т1/2 =5,24 жыл жасалма ыкма менен алынган радиоактивдүү изотоп 6027Cо колдонулат. Окистенүү даражасы +2 жана +3, кээде +1, +4, +5 да көрсөтөт; иондошуу энергиясы: Со0® Со+® Со2+ – 7,86 жана 17,31 (эв м-н) барабар. Ат. радиусу 0,125нм; иондук радиусу Со+2 – 0,78, Со+3 – 0,64; балкып эрүү темп-расы 1493оС; кайноо темп-расы 2277оС; тыгызд. – 8,9 г/см3. К. мүнөздүү металлдык жалтырактык касиетке ээ, көгүш түстө; жеңил иштетилет, серпилгич, темирге окшош, болоттон да катуу, темир сыяктуу магниттик касиетке ээ, бирок ал касиетин 1121оС жогорку темп-радан баштап жоготот. Жер кыртышында 3×10-3 % жакын, сейрек таралган металл. Жерден атырылып чыккан минералдык булакта, көпчүлүк тоотек-инде, деңиз суусунда кездешет. Топуракта, өсүмдүк менен жаныбар ткандарында да бар. К. төмөндөгү минералдар: карролит – CuCо2S4 ; линнеит – CoS; мышьяк менен кобальт жаркырагы – CoAs, кобальтит – CoAsS, арсенит – CoAs 2 ж.б. түрүндө кездешет. Анын кендери Уралда, Кола жарым аралында жана Сибирде таралаган. Жөнөкөй хим. бирикмелеринде кобальт II валенттүү, ал эми комплекстик бирикмелеринде - III валенттүү. К. сууда жана абада туруктуу. 3000С оксиддик жука кабык (жашыл түстөгү СоО) менен капталат. Суюлтулган HCl, H2SO4, HNO3 к-таларында акырындык менен эрийт. Галогендер менен (F2 башкасы) бөлмө темп-расында, S, P,N2, Si, As менен 300-5000С аракеттенет. К. Со3О4 калыбына келтирүүдөн, кобальт хлоридин (CoCl2), кобальт сульфатын (CoSO4) электролиздөөдөн, никелдик, жез-никелдик, жез-кобальттык, мышьяк-кобальттык рудалардан алынат. Күкүрт жана туз к-таларында К. суутекти бөлүп чыгаруу менен эрип, кызыл түстөгү кристаллогидрат түрүндөгү туздар пайда кылат: CoSO4×7H2O, CoCl2×2H2O. К. азот к-тасы менен аракеттенгенде азот оксидине чейин калыбына келет. Кристаллдык К. нитраты – кызыл түстөгү кристаллогидрат: Co(NO3)2×6H2 O. К. ар түрдүү комплекстик иондор м-н, [Co(NH 3)6]3+ , [Co(NH 3)5×H2O]3+ , [Co(NO 2)6]3- ж.б. көп сандаган комплекстик бирикмелерди пайда кылат. Мис., натрий тетрародано-кобальты – Na[Co(CSN) 4 ] жана натрий тетрахлоро-кобальты – Na[CoCl 4]. Көк түстөгү бул эритмелер экөө тең К. фотометр ыкмасы менен аныктоодо колдонулат. К. жогорку темп-рага туруктуу материалды даярдоодо колдонулуучу куймалар алууда, коррозияга туруктуу материалдар компоненти катарында, курамында К. бар катализаторду даярдоодо, мед-да, тех-да колдонулат. Радиоактивдүү изотоп 6027 Со c-нурлануу булагы катары радиациялык хим-да, медицинада, c-дефектоскопияда, тыгыздыкты өлчөөдө кеңири пайдаланылат. О. эле рак оорусуна каршы күрөшүүдө «К. пушкасы» деген ат менен колдонулат. Ал эми анемия оорусуна каршы колдонулуучу белгилүү В12 витамининин курамында да К. болот. Андан сырткары К. ар түрдүү боёктор, эмалдар даярдалат.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Kobalt
አማርኛ: ኮባልት
aragonés: Cobol
العربية: كوبالت
asturianu: Cobaltu
azərbaycanca: Kobalt
تۆرکجه: کوبالت
беларуская: Кобальт
беларуская (тарашкевіца)‎: Кобальт
български: Кобалт
भोजपुरी: कोबाल्ट
বাংলা: কোবাল্ট
བོད་ཡིག: གོ་བྰལ་
brezhoneg: Kobalt
bosanski: Kobalt
català: Cobalt
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gū (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Kobalto
کوردی: کۆبالت
corsu: Cobaltu
čeština: Kobalt
Чӑвашла: Кобальт
Cymraeg: Cobalt
dansk: Kobolt
Deutsch: Cobalt
ދިވެހިބަސް: ކޮބާލްޓް
Ελληνικά: Κοβάλτιο
English: Cobalt
Esperanto: Kobalto
español: Cobalto
eesti: Koobalt
euskara: Kobalto
فارسی: کبالت
suomi: Koboltti
français: Cobalt
Nordfriisk: Koobalt
furlan: Cobalt
Gaeilge: Cóbalt
Gàidhlig: Còbalt
galego: Cobalto
ગુજરાતી: કોબાલ્ટ
Gaelg: Cobalt
客家語/Hak-kâ-ngî: Cobalt
עברית: קובלט
हिन्दी: कोबाल्ट
Fiji Hindi: Cobalt
hrvatski: Kobalt
magyar: Kobalt
հայերեն: Կոբալտ
Արեւմտահայերէն: Կոբաղդ
interlingua: Cobalt
Bahasa Indonesia: Kobalt
Ido: Kobalto
íslenska: Kóbolt
italiano: Cobalto
日本語: コバルト
la .lojban.: ridjinme
Jawa: Kobalt
ქართული: კობალტი
Kabɩyɛ: Kobalti
қазақша: Кобальт
ಕನ್ನಡ: ಕೋಬಾಲ್ಟ್
한국어: 코발트
kurdî: Kobalt
коми: Кобальт
Latina: Cobaltum
Lëtzebuergesch: Kobalt
Limburgs: Kobalt
Ligure: Cobalto
lumbaart: Cobalto
lietuvių: Kobaltas
latviešu: Kobalts
македонски: Кобалт
മലയാളം: കൊബാൾട്ട്
монгол: Кобальт
मराठी: कोबाल्ट
кырык мары: Кобальт
Bahasa Melayu: Kobalt
မြန်မာဘာသာ: ကိုဘော့ (ဒြပ်စင်)
эрзянь: Кобальт
Plattdüütsch: Kobalt
नेपाली: कोबाल्ट
नेपाल भाषा: कोबाल्ट
Nederlands: Kobalt
norsk nynorsk: Kobolt
norsk: Kobolt
Diné bizaad: Béésh łibáhí
occitan: Cobalt
Livvinkarjala: Kobal’tu
ଓଡ଼ିଆ: କୋବାଲ୍‌ଟ
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੋਬਾਲਟ
पालि: कोबाल्ट
polski: Kobalt
Piemontèis: Cobalt
پنجابی: کوبالٹ
português: Cobalto
Runa Simi: Kubaltu
română: Cobalt
armãneashti: Cobaltu
русский: Кобальт
संस्कृतम्: कोबाल्ट
sicilianu: Cobbaltu
Scots: Cobaut
srpskohrvatski / српскохрватски: Kobalt
සිංහල: කොබෝල්ට්
Simple English: Cobalt
slovenčina: Kobalt
slovenščina: Kobalt
Soomaaliga: Kobalti
shqip: Kobalti
српски / srpski: Кобалт
Seeltersk: Cobalt
Sunda: Kobalt
svenska: Kobolt
Kiswahili: Kobalti
తెలుగు: కోబాల్ట్
тоҷикӣ: Кобалт
Tagalog: Kobalto
Türkçe: Kobalt
татарча/tatarça: Кобальт
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كوبالت
українська: Кобальт
اردو: کوبالٹ
oʻzbekcha/ўзбекча: Kobalt
vepsän kel’: Kobal't (himine element)
Tiếng Việt: Coban
walon: Cobalt
Winaray: Cobalto
吴语:
хальмг: Кобалтион
ייִדיש: קאבאלט
Yorùbá: Cobalt
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Cobalt
粵語: