Климат

Климат.

Климат – белгилүү бир аймакка мүнөздүү болгон аба ырайынын көп жылдык режими.

Байыркы гректер Жер шарынын климаты негизинен күн нурунун жер бетине кыйгач тийишине байланыштуу экендигин билишкен; мис., ысык алкактарда күн нуру жер бетине тик, мелүүн алкактарда бир кыйла кыйгыч түшөт, ал эми Түндүк жана Түштүк уюлдарда Күн бир нече ай бою көрүнбөй дакалат (к. Уюлдук түн макаласын). Ошого байланыштуу «климат» деген түшүнүк пайда болгон (грекче «клима» – жантайуу деген маанини берет).

Климатты пайда кылуучу жалпы процесстерге жылуулук жана нымдуулуктун алмашуусу, атмосфера циркуляциясы жана башка кирет. Климаттын негизги мүнөзү белгилүү бир жердин аба ырайына көп жылдык байкоо жүргүзүүнүн негизинде аныкталат.

Климаттын ар кандай болушу географиялык шарттарга байланыштуу. Жердин климаты геологиялык доорлордо дайыма өзгөрүп келген. Азыркы учурда жер бетинин климаты географиялык кеңдиктерге ылайык экватордук, 2 субэкватордук, 2 тропиктик, 2 субтропиктик, 2 мелүүн, субарктикалык, субантрактикалык, арктикалык, антарктикалык климаттык алкактарга бөлүнөт. Ээлеген аймагы бооюнча макроклимат, мезоклимат, микроклимат, аба ырайынын мүнөзүнө карай ысык, мелүүн, суук, континенттик, деңиздик, тоо, уюлдук жана башка климаттарга ажыратылат. Климат табияттын бир компоненти болуу менен ал суу режимине, топуракка, өсүмдүк жана жаныбарлар дүйнөсүнө, ошондой эле адамдын ден соолугуна, турмуш тиричилигине жана чарбасына таасирин тийгизет.

Кыргызстандын аймагы мелүүн климаттык алкактын чөл зонасынан орун алган; жалпысынан континенттик климат үстөмдүк кылат; Кыргызстан тоолуу болгондуктан ага климаттык бийиктик боюнча өзгөрүүсү да мүнөздүү.

  • Адабият

Адабият

Other Languages
Afrikaans: Klimaat
Alemannisch: Klima
aragonés: Clima
Ænglisc: Medumweder
العربية: مناخ
অসমীয়া: জলবায়ু
asturianu: Clima
azərbaycanca: İqlim
башҡортса: Климат
Boarisch: Klima
žemaitėška: Klimats
беларуская: Клімат
беларуская (тарашкевіца)‎: Клімат
български: Климат
भोजपुरी: जलवायु
বাংলা: জলবায়ু
brezhoneg: Hin
bosanski: Klima
català: Clima
нохчийн: Климат
Cebuano: Klima
کوردی: ئاووھەوا
čeština: Podnebí
Cymraeg: Hinsawdd
dansk: Klima
Deutsch: Klima
Zazaki: İklım
Ελληνικά: Κλίμα
English: Climate
Esperanto: Klimato
español: Clima
eesti: Kliima
euskara: Klima
estremeñu: Climi
فارسی: اقلیم
suomi: Ilmasto
Võro: Kliima
français: Climat
Nordfriisk: Kliima
Frysk: Klimaat
Gaeilge: Aeráid
Gàidhlig: Gnàth-shìde
galego: Clima
Avañe'ẽ: Ararova
עברית: אקלים
हिन्दी: जलवायु
hrvatski: Klima
Kreyòl ayisyen: Klima
magyar: Éghajlat
հայերեն: Կլիմա
interlingua: Climate
Bahasa Indonesia: Iklim
Ilokano: Klima
Ido: Klimato
íslenska: Loftslag
italiano: Clima
日本語: 気候
Patois: Klaimit
Basa Jawa: Iklim
ქართული: კლიმატი
Qaraqalpaqsha: Klimat
қазақша: Климат
ಕನ್ನಡ: ವಾಯುಗುಣ
한국어: 기후
къарачай-малкъар: Климат
kurdî: Avhewa
Latina: Clima
Lëtzebuergesch: Klima
Limburgs: Klimaat
lietuvių: Klimatas
latviešu: Klimats
Malagasy: Toe-tany
македонски: Клима
монгол: Уур амьсгал
Bahasa Melayu: Iklim
Mirandés: Clima
မြန်မာဘာသာ: ရာသီဥတု
Plattdüütsch: Klima
नेपाल भाषा: लःफय्
Nederlands: Klimaat
norsk nynorsk: Klima
norsk: Klima
occitan: Clima
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੌਣਪਾਣੀ
Papiamentu: Klima
polski: Klimat
پنجابی: کلائمیٹ
português: Clima
română: Climat
armãneashti: Climâ
русский: Климат
русиньскый: Клімат
sardu: Clima
sicilianu: Clima
Scots: Climate
سنڌي: آبھوا
srpskohrvatski / српскохрватски: Klima
සිංහල: දේශගුණය
Simple English: Climate
slovenčina: Podnebie (klíma)
slovenščina: Podnebje
Soomaaliga: Cimilo
shqip: Klima
српски / srpski: Клима
Seeltersk: Klima
Basa Sunda: Iklim
svenska: Klimat
Kiswahili: Tabianchi
тоҷикӣ: Иқлим
Tagalog: Klima
Türkçe: İklim
Xitsonga: Tinguva
татарча/tatarça: Климат
українська: Клімат
اردو: آب و ہوا
oʻzbekcha/ўзбекча: Iqlim
vèneto: Clima
Tiếng Việt: Khí hậu
Winaray: Klema
吴语: 氣候
მარგალური: კლიმატი
ייִדיש: קלימאט
Vahcuengh: Heiqhaeuh
中文: 氣候
Bân-lâm-gú: Khì-hāu
粵語: 氣候