Кембрий мезгили

Pikaia gracilens.

Кембрий мезгили (системасы) – палеозой заманынын башталышындагы мезгил. 1835-жылы англиялык геолог А. Сэжвик өзүнчө мезгилге бөлгөн. Улуу Британиядагы Уэльс аймагынын латынча эски аты (Камбрия) менен атаган. Мезгил мындан 570 млн жыл мурда, венд комплексинен кийин башталып, ордовик мезгилине чейин созулган (70 млн жыл). Тоо тек катмары астынкы, ортоңку, үстүнкү болуп, 3 бөлүмдөн турат.

Кембрийдин башталышында жер бетинин көпчүлүк бөлүгүн деңиз суусу каптап, фаунага бай чөкмөлөр (акиташ) калың катмарга айланган. Кызыл түстү терригендүү акиташтар, туздар орун алган. Мезгилдин орто ченинде жана аягында суу тартылып, лагуна чөкмөлөрү пайда болгон. Мурдагы тектоникалык түзүлүштөр (байыркы платформалар, байкал бүктөлүү циклинен келип чыккан геосинклиналдуу аймактар) мезгилдин ортосунда өзгөрүүгө дуушар болгон. Геосинклиналдуу аймактардан чөкмө тектер, эффузивдер, интрузиялар, платформалардан анчалык чоң эмес диабаздар орун алган. Мезгилдин башталышында скелеттүү организмдер: археоциаттар, гастроподдор, радиолярийлер, былпылдыктар, брахиоподдор, хиолиттер, кийинчерээк трилобиттер, остракодалар, пелециподдор бардык жерге тараган. Мезгилдин аягында трилобиттер, балырлар басымдуулук кылган. Кембрийдеги тоо тектер дүйнө жүзүнүн бардык бөлүгүндө (Урал, Кавказ, Казакстан, Орто Азия жана башка) кеңири тараган. Фосфорит (Казакстан, Моңголия, Кытай), туз (Сибирь платформасы, Индия), нефть (Иркут облусу Балтика бою), коргошун (Түндүк Африка), марганец (Кузнецк Ала-Тоосу), ванадий (Кыргызстан, Казакстан) кендери кездешет.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Kambrium
Alemannisch: Kambrium
asturianu: Cambrianu
беларуская: Кембрыйскі перыяд
беларуская (тарашкевіца)‎: Кембр
български: Камбрий
Bahasa Banjar: Kambrium
brezhoneg: Kambrian
català: Cambrià
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cambrian
čeština: Kambrium
Cymraeg: Cambriaidd
dansk: Kambrium
Deutsch: Kambrium
English: Cambrian
Esperanto: Kambrio
español: Cámbrico
eesti: Kambrium
euskara: Kanbriar
فارسی: کامبرین
français: Cambrien
Nordfriisk: Kambrium
Gaeilge: Caimbriach
galego: Cámbrico
עברית: קמבריון
hrvatski: Kambrij
magyar: Kambrium
Bahasa Indonesia: Kambrium
italiano: Cambriano
Basa Jawa: Kambriyum
한국어: 캄브리아기
Latina: Cambrium
Lëtzebuergesch: Kambrium
Limburgs: Cambrium
lietuvių: Kambras
latviešu: Kembrijs
македонски: Камбриум
Bahasa Melayu: Kambria
مازِرونی: کامبرین
Nederlands: Cambrium
norsk nynorsk: Kambrium
norsk: Kambrium
occitan: Cambrian
polski: Kambr
Piemontèis: Cambrian
پنجابی: کیمبرین
português: Cambriano
română: Cambrian
саха тыла: Кембрий
Scots: Cambrian
srpskohrvatski / српскохрватски: Kambrij
Simple English: Cambrian
slovenčina: Kambrium
slovenščina: Kambrij
српски / srpski: Камбријум
svenska: Kambrium
Tagalog: Cambrian
oʻzbekcha/ўзбекча: Kembriy sistemasi
Tiếng Việt: Kỷ Cambri
Volapük: Kambrium
Winaray: Cambrian
中文: 寒武纪
文言: 寒武紀
Bân-lâm-gú: Cambria-kí
粵語: 寒武紀