Калий

Калий.

Калий (лат. Kalium), 19 K[Ar]4s 139,102 – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IА группа элементи. Щелочтуу металлдар тобуна кирет; к.н. 19; ат. м. 39,102. Жаратылышта К. 3 изотоптон турат: 39К (93,08%), 40К (0,0119%) жана 41К (6,76%). К. изотопторунун бири 40К нур бөлүп чыгарганда атомунун 88% 40Са, 12 % 40Ar пайда болот. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү 42К (Т1/2 =12,52 жыл); ал индикатор катары химияда, биол. жана мед-да кеңири колдонулат. К. 1807-ж. Г.Деви КОН электролиздөө менен алган:

4KOH = 4K+ +4OH-

4K+ + 4e- ® 4K катоддо:

4OH-- 4e- ® O2 + 2H2O аноддо:

К. – күмүш түстүү, жумшак ак металл; эрүү темп-расы 63оС, к. темп-расы 776оС; электр тогун жакшы өткөрөт. К. жаратылышта жер кыртышынын (м. б-ча) 2,6 % түзөт. Негизги минералдары – сильвинит – nNaCl×nKCl; карналлит – KCl×MgCl2×6H2O; каинит – KCl×MgSO4×3H2O. К. өтө активдүү элемент. Абада тез окистенет, ошондуктан керосин же бензинде сакталат. К. дайыма I валенттүү. Кычкылтек менен оксид жана пероксид - K2O, K2O2 пайда кылат. Суу менен КОН, суутекти өзүнө сиңирип КН берет. Галогендер жана к-талар менен активдүү аракеттенип туздарды: (KF, KCl, KBr, KI, K2CO3, K2SO4) ж.б. пайда кылат. К. күкүрт, көмүртек менен ысытканда сульфидди – K2S, карбидди – KC8, KC16, K2C2 жана КНС2 берет. К. жардамы менен оксидди (B2О3, Al2O3 жана SiO2) калыбына келтирүүгө болот. К. спирттер менен орг. бирикмелери болгон алкоголяттар, ацетилен, этилен менен карбиддер пайда кылат. К. алуу орун алмашуу реакциясына негизделген:

KCl + Na ® K + NaCl;

6KCl + 2 Al + 4CaO ® 6K + 3CaCl2 + +CaO + Al2O3;

К2СО3 + 2С ® 2К + 3СО

Бул реакциялар вакуумда жана жогорку темп-рада жүргүзүлөт. Негизги бирикмелеринен KCl, K2SO4 – жер семирткич, K2S, KMnO4 – мед-да жана ветеринарияда, KBr сүрөт ишинде, KF – металлургияда, K2CO3 самын жана айнек жасоодо, К2Р2О7 жана К5Р3О10 кир кетирүүчү каражаттарды алууда, KClO3 ширенке жасоодо, K2SiF6 – лантаноиддерди алууда, K4 [Fe(CN) 6]×3H2O – кездеме боёдоо жана сүрөт ишинде KCN алтын, күмүш алууда, K2Cr2O7 – тери хромдоодо колдонулат.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

Other Languages
Afrikaans: Kalium
አማርኛ: ፖታሺየም
aragonés: Potasio
العربية: بوتاسيوم
asturianu: Potasiu
azərbaycanca: Kalium
تۆرکجه: پوتاسیوم
башҡортса: Калий
беларуская: Калій
беларуская (тарашкевіца)‎: Каль
български: Калий
भोजपुरी: पोटैशियम
བོད་ཡིག: དུག་སེལ།
brezhoneg: Potasiom
bosanski: Kalij
català: Potassi
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gák (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Potasio
ᏣᎳᎩ: ᏉᏔᏏᎥᎻ
کوردی: پۆتاسیۆم
corsu: Potassiu
čeština: Draslík
Чӑвашла: Кали
Cymraeg: Potasiwm
dansk: Kalium
Deutsch: Kalium
ދިވެހިބަސް: ޕޮޓޭސިއަމް
Ελληνικά: Κάλιο
English: Potassium
Esperanto: Kalio
español: Potasio
eesti: Kaalium
euskara: Potasio
فارسی: پتاسیم
suomi: Kalium
føroyskt: Kalium
français: Potassium
Nordfriisk: Kaalium
furlan: Potassi
Gaeilge: Potaisiam
贛語:
Gàidhlig: Potasium
galego: Potasio
ગુજરાતી: પોટેશિયમ
Gaelg: Potashum
客家語/Hak-kâ-ngî: Kap
Hawaiʻi: Potasiuma
עברית: אשלגן
हिन्दी: पोटैशियम
Fiji Hindi: Potassium
hrvatski: Kalij
Kreyòl ayisyen: Potasyòm
magyar: Kálium
հայերեն: Կալիում
interlingua: Potassium
Bahasa Indonesia: Kalium
Ido: Kalio
íslenska: Kalín
italiano: Potassio
日本語: カリウム
la .lojban.: sodnrkali
Basa Jawa: Kaliyum
ქართული: კალიუმი
Kabɩyɛ: Pɔtasɩyɔm
Gĩkũyũ: Potasium
қазақша: Калий
한국어: 칼륨
kurdî: Qelye
коми: Калий
Latina: Kalium
Lëtzebuergesch: Kalium
Limburgs: Kalium
Ligure: Potascio
lumbaart: Potasio
lingála: Potasu
lietuvių: Kalis
latviešu: Kālijs
Māori: Konurehu
македонски: Калиум
മലയാളം: പൊട്ടാസ്യം
монгол: Кали
मराठी: पलाश
кырык мары: Калий
Bahasa Melayu: Kalium
မြန်မာဘာသာ: ပိုတက်ဆီယမ်
Plattdüütsch: Kalium
नेपाली: पोटाशियम
नेपाल भाषा: पोटासियम
Nederlands: Kalium
norsk nynorsk: Kalium
norsk: Kalium
Novial: Kalium
occitan: Potassi
Livvinkarjala: Kalii
ଓଡ଼ିଆ: ପୋଟାସିଅମ
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ
polski: Potas
Piemontèis: Potassi
پنجابی: پوٹاشیم
português: Potássio
Runa Simi: Kalyu
română: Potasiu
armãneashti: Kaliu
русский: Калий
संस्कृतम्: पोटासियम्
саха тыла: Калиум
sicilianu: Putàssiu
Scots: Potassium
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalij
Simple English: Potassium
slovenčina: Draslík
slovenščina: Kalij
Soomaaliga: Botashiyaam
shqip: Kaliumi
српски / srpski: Калијум
Seeltersk: Kalium
Basa Sunda: Kalium
svenska: Kalium
Kiswahili: Kali
తెలుగు: పొటాషియం
тоҷикӣ: Калий
Tagalog: Potasyo
Türkçe: Potasyum
татарча/tatarça: Калий
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كالىي
українська: Калій
oʻzbekcha/ўзбекча: Kaliy
vepsän kel’: Kalii
Tiếng Việt: Kali
West-Vlams: Kalium
walon: Potassiom
Winaray: Potasyo
吴语:
хальмг: Калион
ייִדיש: קאליום
Vahcuengh: Gyaz
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Kalium
粵語: