Иерусалим

Шаар
Иерусалим
евр. ירושלים
араб. القدس‎‎
ЖелекГерб
ЖелекГерб
ӨлкөИзраиль
Координаттар31°47′0″N 35°14′0″E / 31°47′0″N 35°14′0″E / 31.78333; 35.23333
МэрНир Баркат
Негизделген күнү4-миң жылдык б. з. ч.
Биринчи белгиленгенXIX-XX к. б. з. ч.
Мурунку аталышыШалем, Иевус, Сион (Цион), Ир Давид, Элия Капитолина, Эл-Кудс
Аймагы125,156 км²
Борборунун бийиктиги754 м
Климатынын тибижер ортолук деңиздик
Калкы829 863 адам (2013)
Улуттук курамыарабдар, жөөттөр ж. б.
Этнохоронимкудустук, кудустуктар
Убакыт аралыгыUTC+2, жайында UTC+3
Телефон коду+972 2
Иерусалим (Жер)
Locator Dot2.gif

Иерусалим - (байыркы еврейче Иерушалаим, ар. Аль Кудс) Израилдеги шаар. Административдик жактан аты окшош округду түзөт. Жер Ортолук деңизден 60 км чыгышта, Жансыз деңизден 30 км батышта, бөксө тоолуу чөлдө, деңиз деңгээлинен 740 м бийиктикте жайгашкан. Иудейлердин, христиандардын, мусулмандардын диний («ыйык») борбору. Калкы 743,5 миң (2007); калкынын саны боюнча өлкөдөгү ири шаар. Темир жана автомобиль жолдор тоому. Аэропорту бар. Шаар эки (эски жана жаңы) бөлүктөн турат. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү (эмгекке жарамдуу калктын 87% и) түзөт. Иерусалим заманбап жогорку техника өндүрүшүнүн борборлорунун бири. Эл аралык жана израилдик ири концерндер (анын ичинде «Intel» жана «Motorola» (компьютерлер үчүн электрондук схемаларды чыгарат), «AVK Izrael» (мобилдик байланыштар үчүн микросхема)), тиричилик электр-техникалары, фармацевтика, текстиль, булгаары бут кийим, жыгаччылык (анын ичинде эмерек), курулуш материалдар, ишканалары жана салттуу полигр., тамак-аш өнөр жай иштейт. Зер буюмдарды жасоо (алмаз иштетилет, кырдалат) өнүккөн. Алгач б. з. ч. 2-кылымдын ортосунан эскерилет. Кийинчерээк Иудей падышалыгы, Александр Македонский державасы, Байыркы Рим, Византия, Селевки мамлекети, Араб халифаты, Айюбилер жана мамлюктардын башкаруусунда болгон. 16-кылымдын башынан Осмон империясынын башкаруусуна өткөн. 1917-ж. декабрда англиялык аскерлер басып алган. 1920-48-ж. Англиянын мандаты менен башкарылуучу Палестинанын административдик борбору. Палестинада Англиянын бийлиги жоюлган соң БУУнун Генералдык Ассамблеясынын чечими боюнча 1947-жылдын 29-ноябрынан БУУнун башкаруусу менен өз алдынча административдик бирдик болууга тийиш эле, бирок 194849-ж-дагы араб-израил согушунан кийин Иерусалимдин чыгышы Иорданияга, батышы Израилге тийген. 1950-ж. январда Израил өкмөтү БУУнун Генералдык Ассамблеясынын чечимин тоотпой Иерусалимди Израилдин борбору деп жарыялаган. Улуу Британия, СССР, АКШ, Франция ж. б. мамлекеттер Израилдин бул чечимин тааныган эмес. 1967-ж. июлдун башында Израиль Иерусалимдин чыгыш бөлүгүн басып алып, 1980-ж. Иерусалимди бүт Израилдин «түбөлүктүү жана бөлүнгүс борбору» деп жарыялаган. Эски шаар азыркы Иерусалимдин тарыхый борбору. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Анда Кудайдын табыты ротондасы, Муң (Плач) дубалы (Экинчи Храм талкаланганда бүлүнбөй калган), Куббат ас-Сахра (687-691), Эль-Акса (Мухаммедге пайгамбарлык берилген жер) мечиттери, 11-12-кылымдын чиркөөлөрү, цитадель (14-16-к.), Ыйык Иаков монастыры (12-к.; байыркы баалуу китептер сакталууда), падыша Давиддин табыты (4-к.; Сион тоосунун чокусунда) ж. б. көптөгөн эстеликтер сакталган. Батыш бөлүгү 19-кылымдын ортосунан курулууда. Университет комплекси, китепканалар, Улуттук «Бецалель» (сүрөт), Улуттук Израиль (искусство жана археологиялык эстеликтери) ж. б. музейлери, «Хадасса» медициналык борбору (1960) бар. Жыл сайын эл аралык Израиль (1982), кино (1982), куурчак театрлардын жана камералык музыка (1997) фестивалдары, Л. Беристайн атындагы музыка конкурсу өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн.

Галерея

Other Languages
Acèh: Al-Quds
Afrikaans: Jerusalem
Alemannisch: Jerusalem
አማርኛ: እየሩሳሌም
aragonés: Cherusalem
Ænglisc: Ierusalem
العربية: القدس
ܐܪܡܝܐ: ܐܘܪܫܠܡ
مصرى: القدس
অসমীয়া: জেৰুজালেম
asturianu: Xerusalén
azərbaycanca: Qüds
تۆرکجه: بیت المقدس
башҡортса: Иерусалим
Boarisch: Jerusalem
žemaitėška: Jerozalė
Bikol Central: Herusalem
беларуская: Іерусалім
беларуская (тарашкевіца)‎: Ерусалім
български: Йерусалим
भोजपुरी: येरुशलम
Bahasa Banjar: Baitul Maqdis
bamanankan: Jerusalem
brezhoneg: Jeruzalem
bosanski: Jerusalem
буряад: Иерусалим
català: Jerusalem
Chavacano de Zamboanga: Jerusalén
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ià-lô-sák-lēng
нохчийн: Къудс-ГӀала
Cebuano: Jerusalen
Chamoru: Jerusalem
کوردی: ئورشەلیم
qırımtatarca: Qudus
čeština: Jeruzalém
kaszëbsczi: Jerozolëma
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їєроусалимъ
Чӑвашла: Иерусалим
Cymraeg: Jeriwsalem
dansk: Jerusalem
Deutsch: Jerusalem
Zazaki: Urşelim
dolnoserbski: Jeruzalem
डोटेली: जेरुशलम
ދިވެހިބަސް: ޤުދުސް
Ελληνικά: Ιερουσαλήμ
English: Jerusalem
Esperanto: Jerusalemo
español: Jerusalén
euskara: Jerusalem
estremeñu: Jerusalén
فارسی: اورشلیم
suomi: Jerusalem
Na Vosa Vakaviti: Jerusalemi
føroyskt: Jerúsalem
français: Jérusalem
Nordfriisk: Jerusalem
furlan: Jerusalem
Frysk: Jeruzalim
Gaeilge: Iarúsailéim
贛語: 耶路撒冷
Gàidhlig: Ierusalem
galego: Xerusalén
Avañe'ẽ: Herusalẽ
Gaelg: Jerusalem
客家語/Hak-kâ-ngî: Yâ-lu-sat-lâng
Hawaiʻi: Ielukalema
עברית: ירושלים
हिन्दी: यरुशलम
Fiji Hindi: Jerusalem
hrvatski: Jeruzalem
hornjoserbsce: Jeruzalem
magyar: Jeruzsálem
հայերեն: Երուսաղեմ
interlingua: Jerusalem
Bahasa Indonesia: Yerusalem
Interlingue: Jerusalem
Igbo: Jerusalem
Ilokano: Herusalem
ГӀалгӀай: Байтулмакъдис
íslenska: Jerúsalem
italiano: Gerusalemme
日本語: エルサレム
Patois: Jiruusalem
Basa Jawa: Yérusalem
ქართული: იერუსალიმი
Qaraqalpaqsha: Al-Qudıs
Taqbaylit: Orcalim
Kabɩyɛ: Jeruzalɛm
Gĩkũyũ: Jerusalem
қазақша: Иерусалим
kalaallisut: Jerusalem
ಕನ್ನಡ: ಜೆರುಸಲೆಂ
한국어: 예루살렘
kurdî: Orşelîm
kernowek: Jerusalem
Latina: Hierosolyma
Ladino: Yerushalayim
Lëtzebuergesch: Jerusalem
лезги: Иерусалим
Lingua Franca Nova: Ieruxalim
Limburgs: Jeruzalem
Ligure: Gerusalemme
lumbaart: Gerüsalem
lingála: Yerusalémi
lietuvių: Jeruzalė
latviešu: Jeruzaleme
मैथिली: जेरुसेलम
мокшень: Ерусалим
Malagasy: Jerosalema
олык марий: Иерусалим
македонски: Ерусалим
മലയാളം: ജെറുസലേം
монгол: Иерусалим
मराठी: जेरुसलेम
Bahasa Melayu: Baitulmuqaddis
Mirandés: Jarusalen
မြန်မာဘာသာ: ဂျေရုဆလင်မြို့
эрзянь: Иерусалим
مازِرونی: اورشلیم
Nāhuatl: Ierusalem
Napulitano: Gierusalemme
Plattdüütsch: Jerusalem
नेपाली: जेरुसेलम
Nederlands: Jeruzalem
norsk nynorsk: Jerusalem
norsk: Jerusalem
Novial: Jerusalem
Nouormand: Jérusalem
Chi-Chewa: Jerusalem
occitan: Jerusalèm
Livvinkarjala: Jerusalimu
ਪੰਜਾਬੀ: ਜੇਰੂਸਲਮ
Papiamentu: Herusalem
Norfuk / Pitkern: Jerusalem
polski: Jerozolima
Piemontèis: Gerusalem
پنجابی: یروشلم
Ποντιακά: Ιερουσαλήμ
português: Jerusalém
Runa Simi: Yerushalayim
rumantsch: Jerusalem
Romani: Jerusalem
Kirundi: Jerusalem
română: Ierusalim
tarandíne: Gerusalemme
русский: Иерусалим
русиньскый: Єрусалим
Kinyarwanda: Yerusalemu
саха тыла: Иерусалим
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ
sicilianu: Girusalemmi
Scots: Jerusalem
srpskohrvatski / српскохрватски: Jeruzalem
Simple English: Jerusalem
slovenčina: Jeruzalem
slovenščina: Jeruzalem
Gagana Samoa: Ierusalema
chiShona: Jerusalem
Soomaaliga: Qudus
shqip: Jeruzalemi
српски / srpski: Јерусалим
Sranantongo: Jerusalem
Seeltersk: Jerusalem
Basa Sunda: Yerusalem
svenska: Jerusalem
Kiswahili: Yerusalemu
ślůnski: Jerozolima
தமிழ்: எருசலேம்
తెలుగు: జెరూసలేం
тоҷикӣ: Уршалим
Türkmençe: Ierusalim
Tagalog: Herusalem
Tok Pisin: Yerusalem
Türkçe: Kudüs
татарча/tatarça: Иерусалим
chiTumbuka: Jerusalem
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قۇدس
українська: Єрусалим
اردو: یروشلم
oʻzbekcha/ўзбекча: Quddus
vèneto: Hierusalem
vepsän kel’: Jerusalim
Tiếng Việt: Jerusalem
Volapük: Hierusalem
walon: Djeruzalem
Winaray: Jerusalén
Wolof: Jerusalem
吴语: 耶路撒冷
isiXhosa: IJerusalem
მარგალური: იერუსალიმი
ייִדיש: ירושלים
Zeêuws: Jeruzalem
中文: 耶路撒冷
文言: 耶路撒冷
Bân-lâm-gú: Iâ-lō͘-sat-léng
粵語: 耶路撒冷
isiZulu: IYerusalem