Вена

Австриянын Федеративдик борбор шаары
Вена
Vienna.jpg
ЖелекГерб
ЖелекГерб
ӨлкөАвстрия
Координаттар48°13′N 16°22′24″E / 48°13′N 16°22′24″E / 48.217; 16.37333
БургомистрМихаэль Хойпль
Негизделген күнү1884
Аймагы414,65 км²
Борборунун бийиктиги151—542 м
Калкы1 670 347 адам (2007)
Жыштыгы4025 адам/км²
Этнохоронимвеналык
Убакыт аралыгыUTC+1
Телефон коду+ 43 1
Почта индекси1010—1239, 1400, 1450
Расмий сайтыhttp://www.wien.gv.at/
 (нем.)  (англ.)
Вена (Жер)
Locator Dot2.gif

Вена (нем. Wien [ˈviːn], бав. Wean, лат. Vindobona) – Австриянын федералдык борбору. Өлкөнүн башкы экономикалык, маданий жана илимий борбору; өзүнчө административдик бирдикти түзөт (федерация жери статусуна ээ). Калкы 1,6 млн (2006; шаар агломерациясында 2,1 млн). Дунай дарыясынын боюнда, Вена Токою тоо массивинин этегинде жайгашкан. Өлкөнүн башкы жолдор тоому. Шаар айланта магистралдар (анын ичинде автобандар) жана темир жол тармактары салынган. Эл аралык транзиттик мааниге ээ магистралдар: Франкфурт-наМайне В. Будапешт Стамбул, Варшава В. Милан, Берлин Прага В. Загреб. Ири жүк ташуучу авиаборбор. Эл аралык Вена-Швехат аэропорту, метрополитен бар. Деңиз порту.

тарыхы

Байыркы кельттердин тургун жайы; б. з. 1-кылымынан римдик Виндобона (же Виенна) аскер лагери. 1221-жылдан шаар. 16-кылымда императорлор резиденциясы, бирок иш жүзүндө Габсбургдар мамлекетинин, 1804-жылдан Австрия империясынын (1867-1918-ж. Австрия-Венгриянын) борбору болгон. 18-кылымдын 1-жарымында Вена европалык маданияттын, айрыкча музыканын өнүккөн жери. 1848-49-ж. Австриядагы революциячыл күрөштүн очогу. 1918-жылдан Австрия Республикасынын борбору. Венага өлкөнүн жалпы өнөр жай өндүрүшүнүн 1/3 инен ашыгы туура келет. Машина куруу (транспорт, радиоэлектроника, электр-техника, станок, прибор куруу, айыл чарба машиналары), полиграфия, химиялык-фармацевтика, тигүү, текстиль, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштеп, аялдардын модалуу кийимдери, трикотаж, шляпа, кооз эмеректер, музыкалык аспаптар чыгарылат. Шаарда Австриядагы эң ири нефть ажыратуучу завод иштейт. Ыйык Стефан собору (шаардын символу), роман, готика стилиндеги чиркөөлөр, ратуша, парк фонтандары менен сарайлар, Бельведер, вилла сакталган. Шаардын борбордук бөлүгүндө соода үйлөрү, газометрлер курулуп, эстеликтер (император Иосиф Пге, В. А. Моцартка Бурггартенде, И. Штрауска, Ф. Шубертке) тургузулган. Венанын тарыхый борбору жана Шёнбрунн сарайы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. ИА, 100дөн ашык илимий-изилдөө институттар, илимий коомдор, университеттер, асем искусство академиясы, 53 ири китепкана (анын ичинде парламенттин, улуттук ж. б.), музейлер (анын ичинде табигый-тарыхый ж. б.), Альбертина, сүрөт галереясы, гравюра кабинети, мемориалдык музейлер (Й. Гайдн, В. А. Моцарт, Л. ван Бетховен, Ф. Шуберт, И. Штраус уулунун), З. Фрейддин үй-музейи, театрлар иштейт. Эки жылда бир бий, заманбап музыка, жыл сайын опера фестивалдары, 1982-жылдан «Бельведер» эл аралык вокалисттер конкурсу ж. б. өткөрүлөт. Дүйнөдөгү эң ири музыка басмасы «U niversal Edition» (1901) иштейт.

Other Languages
Аҧсшәа: Вена
Acèh: Wina
адыгабзэ: Венэ
Afrikaans: Wene
Akan: Vienna
Alemannisch: Wien
አማርኛ: ቪየና
aragonés: Viena
Ænglisc: Uigenna
العربية: فيينا
ܐܪܡܝܐ: ܒܝܝܢܐ
مصرى: ڤيينا
অসমীয়া: ভিয়েনা
asturianu: Viena
авар: Вена
Aymar aru: Wien
azərbaycanca: Vyana
تۆرکجه: وین
башҡортса: Вена
Boarisch: Wean
žemaitėška: Viena
Bikol Central: Vienna
беларуская: Вена
беларуская (тарашкевіца)‎: Вена
български: Виена
Bislama: Vienna
bamanankan: Vienna
বাংলা: ভিয়েনা
བོད་ཡིག: ཝི་ཨེ་ན།
brezhoneg: Vienna
bosanski: Beč
буряад: Венэ
català: Viena
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Vienna
нохчийн: Вена
Cebuano: Viena
Chamoru: Vienna
کوردی: ڤیێنا
corsu: Vienna
qırımtatarca: Viyana
čeština: Vídeň
Чӑвашла: Вена
Cymraeg: Fienna
dansk: Wien
Deutsch: Wien
Zazaki: Wiyana
dolnoserbski: Wien
डोटेली: भियना
eʋegbe: Vienna
Ελληνικά: Βιέννη
English: Vienna
Esperanto: Vieno
español: Viena
eesti: Viin
euskara: Viena
estremeñu: Viena
فارسی: وین
suomi: Wien
Võro: Viin
føroyskt: Wien
Nordfriisk: Wien
furlan: Viene
Frysk: Wenen
Gaeilge: Vín
Gagauz: Vena
Gàidhlig: Vienna
galego: Viena
Avañe'ẽ: Viéna
Gaelg: Veen
Hausa: Vienna
客家語/Hak-kâ-ngî: Wien
עברית: וינה
हिन्दी: वियना
Fiji Hindi: Vienna
hrvatski: Beč
hornjoserbsce: Wien
Kreyòl ayisyen: Vyèn
magyar: Bécs
հայերեն: Վիեննա
interlingua: Vienna
Bahasa Indonesia: Wina
Interlingue: Vienna
Ilokano: Vienna
ГӀалгӀай: Вена
Ido: Wien
italiano: Vienna
日本語: ウィーン
Basa Jawa: Wina
ქართული: ვენა
Qaraqalpaqsha: Vena
Kabɩyɛ: Fɩyɛɛnɩ
қазақша: Вена
kalaallisut: Wien
ಕನ್ನಡ: ವಿಯೆನ್ನ
한국어:
Перем Коми: Вин
къарачай-малкъар: Вена
kurdî: Viyana
коми: Вена
kernowek: Wien
Latina: Vindobona
Ladino: Viena
Lëtzebuergesch: Wien
лезги: Вена
Lingua Franca Nova: Wien
Limburgs: Wene
Ligure: Vienna
lumbaart: Viena
lingála: Viɛnɛ
لۊری شومالی: ڤیٱن
lietuvių: Viena
latviešu: Vīne
मैथिली: विएना
олык марий: Вена
Māori: Whiena
македонски: Виена
മലയാളം: വിയന്ന
монгол: Вена
मराठी: व्हियेना
кырык мары: Вена
Bahasa Melayu: Vienna
Malti: Vjenna
မြန်မာဘာသာ: ဗီယင်နာမြို့
эрзянь: Вена ош
مازِرونی: وین
Dorerin Naoero: Vienna
Plattdüütsch: Wien (Stadt)
Nedersaksies: Wienen
नेपाली: भियना
नेपाल भाषा: भियना
Nederlands: Wenen
norsk nynorsk: Wien
norsk: Wien
Novial: Wien
Chi-Chewa: Vienna
Livvinkarjala: Vena
ଓଡ଼ିଆ: ଭିଏନା
Ирон: Венæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਆਨਾ
Papiamentu: Viena
Deitsch: Wien
Norfuk / Pitkern: Wienna
polski: Wiedeń
Piemontèis: Vien-a
پنجابی: ویآنا
پښتو: وين
português: Viena
Runa Simi: Wien
rumantsch: Vienna
Romani: Bech
română: Viena
armãneashti: Viena
tarandíne: Vienne
русский: Вена
русиньскый: Відень
саха тыла: Вена
sardu: Vienna
sicilianu: Vienna
Scots: Vienna
davvisámegiella: Wien
srpskohrvatski / српскохрватски: Beč
Simple English: Vienna
slovenčina: Viedeň
slovenščina: Dunaj
chiShona: Vienna
Soomaaliga: Fiyena
shqip: Vjena
српски / srpski: Беч
Sesotho: Vienna
Seeltersk: Wien (Stääd)
svenska: Wien
Kiswahili: Vienna
ślůnski: Wjedyń
தமிழ்: வியன்னா
తెలుగు: వియన్నా
тоҷикӣ: Вена
Türkmençe: Wena
Tagalog: Vienna
Türkçe: Viyana
татарча/tatarça: Вена шәһәре
Twi: Wien
тыва дыл: Вена
удмурт: Вена
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Wyéna
українська: Відень
اردو: ویانا
oʻzbekcha/ўзбекча: Vena (shahar)
vèneto: Viena
vepsän kel’: Ven
Tiếng Việt: Viên
West-Vlams: Weenn
Volapük: Wien
walon: Wîne
Winaray: Vienna
Wolof: Wiyen
吴语: 维也纳
მარგალური: ვენა
ייִדיש: וויען
Yorùbá: Fienna
中文: 維也納
文言: 維也納
Bân-lâm-gú: Wien
粵語: 維也納