Телефон

Disambig colour.svg    Бу атны (неда терминни) башха магъаналары да барды, къарагъыз: Телефон (магъаналары).
Телефон Touch Tone®
Александр Беллни, Париждеги музейлени биринде, оригинал телефонуну копиясы
Телефон 1896 джыл( Швеция)
Буруннгу телефон

Телефо́н («узакъ таууш», грек. τῆλε, tēle — узакъ эм φωνή, phōnē — ауаз, таууш) — тауушну аралыкъгъа берирге эмда алыргъа деб джораланнган аппаратды. Бусагъатдагъы телефонла электрика сигналланы кючю бла бериу этедиле.

Тарихи

Электрикалы болмагъан «телефонла»

Бютеулей къарасакъ, телефон деб узакъ аралыкълагъа тауушну береллик аппаратха айтыргъа боллукъбуз. Эм биринчи телефонла механика аппаратла болгъандыла, эмда тауушну тохтаусуз средалада (хауа) бергендиле.

«Peking Gazette» газетде письмогъа кёре, 968 джыл, къытай алим Кунг-фу-винг thumtsein деген аппаратны къурагъанды, ол тауушну быргъыланы болушлугъу бла къысха аралыкълагъа бергенди.

«Джиб телефонда» кёб заманланы белгилиди. Анда эки диафрагма, джиб бла не да чыбыкъ бла байланадыла.

Электрикалы телефон

Мингле бла джылланы адам улу, бир бири бла байлам джюрютюр ючюн тохтаусуз средада тауушну джайылыууну тамалында амалланы хайырланнганды, узакъ аралыкълада хапарлашыр ючюн а уа эм тынч мадарла алыннгандыла, сёз ючюн, тютюн, дауурбаз таууш. Электричествону тамалында тауушну бериу-алыуну аппаратланы джаратылыууну алланда, электрикалы телеграф болгъанды.

1849—1854 дждж. Шарль Бурсель, инженер-механик эм париж телеграфны вице-инспектору, телефонлашыуну идеясын биринчи болуб ачыкълагъанды, ол кесини диссертациясында 1854 джыл биринчи болуб «телефон» деген терминни хайырланнганды, алай а аны идеялары практиагъа кирмегенди.

1860 джыл АБШ-да итальян иммигрант Антонио Меуччи темир чыбыкъла бла тауушну берген аппаратны кёргюзтгенди, атына да Telectrophon атагъанды. Кесини джаратыууна патенти Меуччи заявканы 1871 джыл бергенди.

1861 джыл немец физик эмда джаратыучу Иоганн Филипп Рейс тауушну эмда адам ауазны темир чыбыкъланы юсю бла берген бир башха аппартаны кёргюзгенди, атына да Telephon дегенди.

1876 джылда, Александр Белл патентлеген аппаратха «сёлешген телеграф» дегендиле. Беллни телефонуну чолпусу адам ауазны алыуда да, бериуде да хайырланнганды. Бу телефонда къонгурау болмагъанды, аны кечирек Беллни ишдашы  — Т. Ватсон къурагъанды ( 1878 джыл). Абонентни чакъырыу чолпуагъа сыбызгъы бла сызгъырыу бла этилгенди. Быллай сызны ишлеуюню узунлугъу 500 метрден узакъ болмагъанды.

Александр Белл Вашингтон пантент бюрогъа заявканы 1876 джылны 14-чю февралында бергенди. Андан эки сагъатха кеч аллай аппаратха заявканы Чикагодан Э. Грей бергенди.

1876 джылны 7-чи мартында Александр Беллге телефоннга патент берилгенди. Сейири неди десенг А. Белл телефон джаратыргъа тюл, «гармония телеграфны» джаратыр муратлы болгъанды.

1876 джылны 25-чи июнунда, Александр Белл Филадельфияда баргъан электротехникалыкъ кёрмючде телефонун кёргюзгенди.

1877 джыл Ваден атлы джаратыучу абонентни чакъырыуда биринчи кере телеграф ачхычны хайырланнганды, ол къонгурауну сынджырын киритлегенди, кечирек ачхыч тиекге ауушдурулгъанды.

1877—1878 джыллада Томас Эдисон кёмюр микрофонлада, кёмюр ёзекни орнуна кёмюр букъуну хайырландырыуну теджегенди, ол микрофон тюрлениусюз 80-чы джыллагъа дери келгенди, бир-бир джерледе бусагъатда да хайырладырылады.

Телефонну андан ары айныуунда электрикалы микрофон, уллу тауушлу байлам, тон алыу, билгилени къысытлау эмда башха джангы технология орун алгъандыла IP-телефония, ISDN, DSL, мобил байлам, DECT.

Other Languages
Afrikaans: Telefoon
Alemannisch: Telefon
አማርኛ: ስልክ
aragonés: Telefón
Ænglisc: Feorrspreca
العربية: هاتف
ܐܪܡܝܐ: ܙܥܘܩܐ
مصرى: تليفون
asturianu: Teléfonu
azərbaycanca: Telefon
تۆرکجه: تلفون
башҡортса: Телефон
žemaitėška: Tilipuons
беларуская: Тэлефон
беларуская (тарашкевіца)‎: Тэлефон
български: Телефон
भोजपुरी: टेलीफोन
বাংলা: টেলিফোন
brezhoneg: Pellgomz
bosanski: Telefon
català: Telèfon
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Diêng-uâ
нохчийн: Телефон
Tsetsêhestâhese: Aseéestsestôtse
کوردی: تەلەفۆن
čeština: Telefon
Чӑвашла: Телефон
Cymraeg: Ffôn
dansk: Telefon
Deutsch: Telefon
Thuɔŋjäŋ: Cɔ̈tmec
Zazaki: Têlefon
Ελληνικά: Τηλέφωνο
English: Telephone
Esperanto: Telefono
español: Teléfono
eesti: Telefon
euskara: Telefono
فارسی: تلفن
suomi: Puhelin
Võro: Telehvon
français: Téléphone
Frysk: Telefoan
Gaeilge: Guthán
贛語: 電話
Gàidhlig: Fòn
galego: Teléfono
Avañe'ẽ: Pumbyry
Gaelg: Çhellvane
עברית: טלפון
हिन्दी: दूरभाष
hrvatski: Telefon
Kreyòl ayisyen: Telefòn
Հայերեն: Հեռախոս
interlingua: Telephono
Bahasa Indonesia: Telepon
Interlingue: Telefon
Iñupiak: Uqautitaun
íslenska: Sími
italiano: Telefono
日本語: 電話機
Patois: Telifuon
la .lojban.: fonxa
Basa Jawa: Tilpun
ქართული: ტელეფონი
қазақша: Телефон
kalaallisut: Oqarasuaat
ភាសាខ្មែរ: ទូរស័ព្ទ
ಕನ್ನಡ: ದೂರವಾಣಿ
한국어: 전화
कॉशुर / کٲشُر: ٹیلِفون
Ripoarisch: Tellefoon
Kurdî: Telefon
Latina: Telephonum
Ladino: Telefon
Lëtzebuergesch: Telefon
Limburgs: Tillefoean
lingála: Ebengeli
lietuvių: Telefonas
latviešu: Telefons
Malagasy: Telefaonina
македонски: Телефон
മലയാളം: ടെലിഫോൺ
मराठी: दूरध्वनी
Bahasa Melayu: Telefon
မြန်မာဘာသာ: တယ်လီဖုန်း
Nāhuatl: Huehcacaquiztli
Napulitano: Telèfene
Nedersaksies: Tillefoon
नेपाली: टेलिफोन
Nederlands: Telefoontoestel
norsk nynorsk: Telefon
norsk: Telefon
occitan: Telefòn
Livvinkarjala: Telefon
ਪੰਜਾਬੀ: ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ
Deitsch: Foohn
Pälzisch: Telefon
polski: Telefon
Piemontèis: Teléfon
پنجابی: ٹیلی فون
پښتو: غږلېږدی
português: Telefone
Runa Simi: Karu rimay
română: Telefon
armãneashti: Telefonu
русский: Телефон
русиньскый: Телефон
संस्कृतम्: दूरवाणी
саха тыла: Төлөппүөн
sicilianu: Telèfunu
Scots: Telephone
srpskohrvatski / српскохрватски: Telefon
සිංහල: දුරකථනය
Simple English: Telephone
slovenčina: Telefón
slovenščina: Telefon
Gagana Samoa: Telefoni
chiShona: Runhare
Soomaaliga: Taleefoon
shqip: Telefoni
српски / srpski: Телефон
Basa Sunda: Telepon
svenska: Telefon
Kiswahili: Simu
தமிழ்: தொலைபேசி
తెలుగు: టెలీఫోను
тоҷикӣ: Телефон
Tagalog: Telepono
Türkçe: Telefon
татарча/tatarça: Телефон
українська: Телефон
اردو: فون
oʻzbekcha/ўзбекча: Telefon
vepsän kel’: Telefon
Tiếng Việt: Điện thoại
walon: Telefone
Winaray: Telepono
吴语: 电话
მარგალური: ტელეფონი
ייִדיש: טעלעפאן
中文: 电话
文言: 電話
Bân-lâm-gú: Tiān-ōe
粵語: 電話