Иудейлик

Иудейлик — дунияны илму джаны бла ангылаугъа монотеист динледен иудейлик эм эскиди.

Палестинада, бизни эрабызгъа дери I мингджыллыкъда къуралгъанды. Асламысында къуруда чууутлула тутадыла бу динни. Бир Аллахха (иврит тилде Элоха; Яхве башха атыды) ийнаныудан башха Яхве чууут халкъны айырыб, аны бла ёмюр бузулмаз келишим болдургъанды деб, иудейликни баш ниетиди.

Сора чууутлула Яхве берген кёб къыйын джорукъла сакъларгъа керекдиле. Башха халкъла уа джаланда тынч «Алты Нух (Ной) джорукълары» сакъласала алагъа джарайды, джетеди. Бу джорукъладан бир Аллахха ийнаннган эм магъаналыды.

Иудейлиле Мессияны келлигине ийнанадыла, иудей башчылыкъ битеу дунияда саллыкъды, Иерусалимдеги храмны джангыртырыкъды деб. Бюгюнлюкге дери бу храмдан джаланда Кюнбатхан къабыргъа сакъланнганды. Бу Къабыргъа битеу иудейлеге эм сыйлы джерди. Башха, белгилирек аты Джылау Къабыргъасыды.

Библияны биринчи бёлюмю — Эски Келишим (орус. Ветхий Завет, ивритде Танах) — иудейлиле да сыйлыгъа санайдыла. Танахдан башха сыйлы китаб Талмудду. Талмуд Танахны ангылатады, ачыкълайды, кёб зат къошады анга.

Аны бла бирге иудейликде Каббала деген мистик окъуу барды. «Зогар» бла «Сефер иецира» сыйлы китабларыдыла. Талмуддан ёнгелеген, Танахдан джаланда Моисей (Муса Файгъамбар) Бешкитаблыкъ (Тора) сыйлыгъа санагъан секта барды. Караимледиле ала. Кърымда джашай караимле сектадан кеси аллына халкъгъа айланнгандыла, энчи тил (тюрк тил), энчи адетлери бла.

Кавказда Хазар къагъанатда иудейлик кърал дин болгъанды.

Religion template.gif  Бу, динни юсюнден тамамланмагъан статьяды. Сиз болушургъа боллукъсуз проектге, бу статьягъа.
Other Languages
Acèh: Yahudi
адыгабзэ: Джурт
Afrikaans: Judaïsme
Alemannisch: Judentum
አማርኛ: አይሁድና
aragonés: Chudaísmo
العربية: يهودية
ܐܪܡܝܐ: ܝܗܘܕܝܘܬܐ
مصرى: يهوديه
অসমীয়া: ইহুদি ধৰ্ম
asturianu: Xudaísmu
azərbaycanca: İudaizm
башҡортса: Йәһүдилек
Boarisch: Judndum
žemaitėška: Jodaėzmos
беларуская: Іўдаізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Юдаізм
български: Юдаизъм
Bahasa Banjar: Agama Yahudi
brezhoneg: Yuzevegezh
bosanski: Judaizam
буряад: Иудаизм
català: Judaisme
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Iù-tái-gáu
нохчийн: ЯхӀудийн дин
Cebuano: Hudaismo
qırımtatarca: Yeudilik
čeština: Judaismus
Чӑвашла: Иудаизм
Cymraeg: Iddewiaeth
dansk: Jødedom
Deutsch: Judentum
Zazaki: Cıhudiye
ދިވެހިބަސް: ޔަހޫދީދީން
Ελληνικά: Ιουδαϊσμός
English: Judaism
Esperanto: Judismo
español: Judaísmo
eesti: Judaism
euskara: Judaismo
estremeñu: Judaísmu
فارسی: یهودیت
Võro: Judaism
føroyskt: Jødadómur
français: Judaïsme
arpetan: Judâismo
Nordfriisk: Juudendoom
furlan: Ebraisim
Frysk: Joadendom
Gaeilge: An Giúdachas
Gàidhlig: Iùdhachd
galego: Xudaísmo
ગુજરાતી: યહૂદી ધર્મ
Gaelg: Yn Ewaghys
客家語/Hak-kâ-ngî: Yù-thai-kau
עברית: יהדות
हिन्दी: यहूदी धर्म
Fiji Hindi: Yahudi
hrvatski: Judaizam
Kreyòl ayisyen: Jidayis
interlingua: Judaismo
Bahasa Indonesia: Agama Yahudi
Interlingue: Judeisme
Igbo: Judaism
Ilokano: Hudaismo
ГӀалгӀай: Жугтий ди
íslenska: Gyðingdómur
italiano: Ebraismo
日本語: ユダヤ教
Patois: Juudizim
Basa Jawa: Agama Yahudi
ქართული: იუდაიზმი
Taqbaylit: Tihudit
Kabɩyɛ: Yuudaayism
қазақша: Яһудилік
kalaallisut: Juutit
한국어: 유대교
Ripoarisch: Jüddedom
kurdî: Cihûtî
kernowek: Yedhoweth
Кыргызча: Иудаизм
Ladino: Djudaizmo
Lëtzebuergesch: Juddentum
лезги: Иудаизм
Lingua Franca Nova: Iudisme
Limburgs: Joededom
Ligure: Ebraiximo
lumbaart: Judaism
lingála: Boyúda
لۊری شومالی: جیدیٱت
lietuvių: Judaizmas
latviešu: Jūdaisms
Malagasy: Jodaisma
Baso Minangkabau: Agamo Yahudi
македонски: Јудаизам
മലയാളം: യഹൂദമതം
монгол: Иудаизм
मराठी: ज्यू धर्म
Bahasa Melayu: Agama Yahudi
Malti: Ġudaiżmu
Mirandés: Judaísmo
မြန်မာဘာသာ: ဂျူးဘာသာ
مازِرونی: یهودیت
Nāhuatl: Judaísmo
Napulitano: Giurieismo
Plattdüütsch: Jodendom
Nedersaksies: Jeudendom
नेपाली: यहुदी धर्म
नेपाल भाषा: यहुद धर्म
Nederlands: Jodendom
norsk nynorsk: Jødedommen
norsk: Jødedom
Nouormand: Judaïsme
Sesotho sa Leboa: Sejuda
occitan: Judaïsme
Oromoo: Judaayizimii
Ирон: Иудаизм
ਪੰਜਾਬੀ: ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ
Papiamentu: Judaismo
Picard: Judaïme
Deitsch: Yuddedum
Norfuk / Pitkern: Judaism
polski: Judaizm
Piemontèis: Giudaism
پنجابی: یہودیت
پښتو: يهوديت
português: Judaísmo
Runa Simi: Huriyu iñiy
rumantsch: Giudaissem
română: Iudaism
русский: Иудаизм
русиньскый: Юдаїзм
саха тыла: Иудаизм
sicilianu: Judaismu
Scots: Judaism
srpskohrvatski / српскохрватски: Judaizam
සිංහල: ජුදා ආගම
Simple English: Judaism
slovenčina: Judaizmus
slovenščina: Judovstvo
Soomaaliga: Yuhuuda
shqip: Jehudizmi
српски / srpski: Јудаизам
Seeltersk: Juudendum
svenska: Judendom
Kiswahili: Uyahudi
ślůnski: Judajizm
தமிழ்: யூதம்
తెలుగు: జుడాయిజం
тоҷикӣ: Яҳудият
Türkmençe: Ýehudylykda
Tagalog: Hudaismo
Tok Pisin: Judaisim
Türkçe: Yahudilik
Xitsonga: Vuyuda
татарча/tatarça: Яһүд дине
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: يەھۇدى دىنى
українська: Юдаїзм
اردو: یہودیت
oʻzbekcha/ўзбекча: Yahudiylik
Tiếng Việt: Do Thái giáo
walon: Djudayisse
Winaray: Judaismo
吴语: 犹太教
მარგალური: იუდაიზმი
ייִדיש: יידישקייט
中文: 犹太教
文言: 猶太教
Bân-lâm-gú: Iû-thài-kàu
粵語: 猶太教