Анархизм

Анархизм (бур.-грек. αναρχω — «властсыз») — адамны оноуун этген хар тюрлю формагъа да къаршчы чыкъгъан теорияла бла къарамланы ичине джыйгъан политика философияды[1].

Анархизм — джамагъатны къралсыз кесин джюрютеллигине таяннган идеяды. Алай болгъанлыкъгъа, анархизмни ичнде кёб тюрлю агъым барды, аланы бир-бирлерини араларында да кёб ангылашмазлыкълары барды. Аланы ичинде магъаналы соруула да бардыла, сёз ючюн, энчи иелик, сауда, миллетчилик кибик соруулада.

Анархизм — эркинлик бла адам адамны хайырланыууну эмда экспулатацияны кърашчы болууу баш нюзюрю болгъан политика философияды. Анархизм бир адамны, бир адамдан баш этген, бир адам тамадалыгъы бла, джамагъатда орну бла хайырланыб, башхаланы бойсундурургъа мадар берген къралны орнуна адамланы иш бирликлерин теджейди. Ол демеклик — анархистлеге кёре джамагъат илишкиле эмда институтла адамланы кеслерини разылыкълары бла, кеслерини излемлери бла, джууаблылыкълары бла (инсанны энчи излеминде тамал алгъан) къуралыргъа керекдиле, властны хар тюрлюсю уа (зорлау бла экспулатацияны) къурутулгъа керекди.[2].

Анархизмни магъанасыны юсюнден

Уильям Годвин (1756—1836), анархизмни тамалын салгъанладан бири

Анархизмде кёб тюрлю тип барды, аланы бир-бирлери бири-бирине къаршчы болса да, бир къаууму алай тюлдю, сёз ючюн анархистлени асламысы анархизмни талай тюрлюсю джанлы боладыла бир заманда огъунакъ, ол типле бири бирине къошакъ болады.[3]: мисалгъа: анархист бир заманда кърал тышында коммунист идеяла бла феминизмни джакъларгъа боллукъду. Анархистлени асламысы солчулагъа саналадыла, ала къуру къралгъа къаршчы болуб къалмай энчи иеликге да, капитализмге да, сауда экономикагъа да каршчы чыгъадыла. Бу агъымгъа анархо-коммунистле, анархо-коллективистле бла анархо-синдикалистлени кёбюсю киредиле. Алай а ол заманда огъунакъ анархизм индивидуаллыкъгъа да уллу магъана береди[4].

1927 джылда огъунакъ, Петр Аршинов теджеб, Нестор Махно разылыгъын билдирген «Платформагъа» джууаб бере, «къысталыуда болгъан орус анархистлени къаууму» былай джазгъанды:

« «(...) была таныладыла: либертарлыкъ коммунизм джангы джамагъатны баш материал эмда къуралыш тамлыды, синдикализм (кенг ангыламда) бу тамалны къурауда баш амалды, индивидуализм а уа бютеу бу процессни нюзюрю бла магъанасыды. »

Бусагъатдагъы анархистлени бир къаууму уа капиталист илишкилени огъунакъ джакълайдыла (сёз ючюн, сауда анархистле, агористле эмда башхала), бир къаууму уа сауда илишкилеге огъай демейдила, алай а капитализмни унамайдыла (мутуалистле)[5]. Аны бла бирге «онгчу» анархистле, анархист къымылдауну бютеулей алыб къарасакъ, азчылыкъдыла, анархистлени кёбюсю солчу идеяланы джакълайдыла. XXI ёмюрню белгили анархисти Синди Милштейн айтханына кёре, анархизм — «энчилик бла джамагъатны ырджысында дайым тургъан политика тёреди»[6].

Анархист философияны агъымлары идеяланы кенг спектрин аладыла — эм къыйыр энчиликден башлаб, къралсыз коммунизмге дери. Анархистлени бир къауумлары артыкълыкъны, зорлауну унамайды (сёз ючюн христиан анархистле), пацифист къарамлары барды, башха къауум эсе уа тамам терсине кеслерини идеалларына джетер ючюн артыкълыкъ бла зорлау керек болгъанына ийнанадыла[7].

Other Languages
Afrikaans: Anargisme
Alemannisch: Anarchismus
aragonés: Anarquismo
العربية: لاسلطوية
مصرى: اناركيه
অসমীয়া: নৈৰাজ্যবাদ
asturianu: Anarquismu
azərbaycanca: Anarxizm
تۆرکجه: آنارشیسم
башҡортса: Анархизм
žemaitėška: Anarkėzmos
беларуская: Анархізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Анархізм
български: Анархизъм
brezhoneg: Anveliouriezh
bosanski: Anarhizam
буряад: Анархизм
català: Anarquisme
کوردی: ئەنارکیزم
čeština: Anarchismus
Cymraeg: Anarchiaeth
dansk: Anarkisme
Deutsch: Anarchismus
Zazaki: Anarşizm
Ελληνικά: Αναρχισμός
English: Anarchism
Esperanto: Anarkiismo
español: Anarquismo
eesti: Anarhism
euskara: Anarkismo
estremeñu: Anarquismu
فارسی: آنارشیسم
suomi: Anarkismi
Võro: Anarkism
føroyskt: Anarkisma
français: Anarchisme
Frysk: Anargisme
Gaeilge: Ainrialachas
galego: Anarquismo
گیلکی: آنارشيسم
עברית: אנרכיזם
हिन्दी: अराजकतावाद
Fiji Hindi: Khalbali
hrvatski: Anarhizam
magyar: Anarchizmus
հայերեն: Անարխիզմ
interlingua: Anarchismo
Bahasa Indonesia: Anarkisme
Ilokano: Anarkismo
italiano: Anarchismo
日本語: アナキズム
Patois: Anaakizam
la .lojban.: nonje'asi'o
Basa Jawa: Anarkisme
ქართული: ანარქიზმი
қазақша: Анархизм
한국어: 아나키즘
Кыргызча: Анархизм
Latina: Anarchismus
Ladino: Anarkizmo
Lëtzebuergesch: Anarchismus
лезги: Анархизм
Lingua Franca Nova: Anarcisme
Limburgs: Anarchisme
lietuvių: Anarchizmas
latviešu: Anarhisms
Malagasy: Anarsisma
македонски: Анархизам
монгол: Анархизм
मराठी: अराजकता
Bahasa Melayu: Anarkisme
Mirandés: Anarquismo
မြန်မာဘာသာ: မင်းမဲ့ဝါဒီ
مازِرونی: آنارشیسم
Nederlands: Anarchisme
norsk nynorsk: Anarkisme
norsk: Anarkisme
occitan: Anarquisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ
Deitsch: Anarchism
polski: Anarchizm
Piemontèis: Anarchism
پنجابی: انارکی
português: Anarquismo
română: Anarhism
русский: Анархизм
русиньскый: Анархізм
саха тыла: Анархизм
Scots: Anarchism
srpskohrvatski / српскохрватски: Anarhizam
Simple English: Anarchism
slovenčina: Anarchizmus
slovenščina: Anarhizem
shqip: Anarkizmi
српски / srpski: Анархизам
svenska: Anarkism
Kiswahili: Utawala huria
தமிழ்: அரசின்மை
тоҷикӣ: Анархизм
Tagalog: Anarkismo
Türkçe: Anarşizm
татарча/tatarça: Анархизм
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئانارخىزم
українська: Анархізм
اردو: نراج
oʻzbekcha/ўзбекча: Anarxizm
vèneto: Anarchismo
Winaray: Anarkismo
მარგალური: ანარქიზმი
ייִדיש: אנארכיזם
Vahcuengh: Fouzcwngfujcujyi