រាជវង្សហាន

រាជវង្សហាន
汉朝/漢朝
អាណាចក្រ

២០៦ ម.គ–២២០ គ.ស
 

 

The Han Empire in 87 BC (core provinces in brown), with commanderies (red dots) and protectorates (green dots) shown
ធានីឆាងអាន
(២០៦ម.ស – ៩គ.ស, ១៩០–១៩៥គ.ស)

ឡកយ៉ាង
(២៥–១៩០គស, ១៩៦គស)

ស៊ឺឆាង
(១៩៦–២២០គស)
ភាសាភាសាចិនបុរាណ
សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនាចិន, តាវ, លទ្ធិខុងជឺ, សាសនាអ្នកស្រុកចិន
រដ្ឋាភិបាលរបបរាជានិយម
ព្រះរាជា
 - ២០២–១៩៥ ម.គព្រះរាជាកាវស៊ូ
 - ២៥–៥៧ គ.សព្រះរាជាគ័ងអ៊ូ
ឧបរាជ្យ
 - ២០៦–១៩៣មគXiao He
 - ១៩៣–១៩០មគCao Can
 - ១៨៩–១៩២គសតុង ជូ
 - ២០៨–២២០គសឆាវ ឆាវ
 - ២២០គសឆាវ ភី
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
 - បដិសន្ធិ២០៦ ម.គ
 - Battle of Gaixia; Han rule of China begins២០២ ម.គ
 - Interruption of Han rule៩–២៣
 - Abdication to Cao Wei២២០ គ.ស
ផ្ទៃដី
 - 50 BC est.[១]៦០០០០០០ គម (២៣១៦៦១៣ ម៉ា.កា.)
ប្រជាជន
 - ២គស[២] ប្រម.៥៧,៦៧១,៤០០ 
រូបិយវត្ថុBan liang coins and wu zhu coins
សព្វថ្ងៃ ប៉ែកនៃ
Warning: Value specified for "continent" does not comply
History of China
ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន
សម័យបុរាណ
ថ្មរំលីង រ. ៨៥០០–រ. ២១០០ មគ.
រាជវង្សសៀ រ.២១០០– រ.១៦០០ មគ.
រាជវង្សសាង រ.១៦០០–រ.១០៤៦ មគ.
រាជវង្សចូវ រ.១០៤៥–២៥៦ មគ.
 ចូវខាងលិច
 ចូវខាងកើត
   សម័យផ្ការីក​និងស្លឹកឈើជ្រុះ
   សម័យនគរចម្បាំង
សម័យអធិរាជ
រាជវង្សឈិន ២២១ មគ.–២០៦ មគ.
រាជវង្សហាន ២០៦ មគ.–២២០ គស.
  ហានខាងលិច
  រាជវង្សថ្មី
  ហានខាងកើត
នគរបី ២២០–២៨០
  អ៊ួយ ស៊ូ និង អ៊ូ
រាជវង្សជិន ២៦៥–៤២០
  ជិនខាងលិចនគរ១៦
៣០៤–៤៣៩
  ជិនខាងកើត
រាជវង្សខាងត្បូងនិងខាងជើង
៤២០–៥៨៩
រាជវង្សសួយ ៥៨១–៦១៨
រាជវង្សថាង ៦១៨–៩០៧
  ( ចូវទី២ ៦៩០–៧០៥ )
នគរ១០
៩០៧–៩៦០
រាជវង្សលៀវ
៩០៧–១១២៥
រាជវង្សសុង
៩៦០–១២៧៩
  សុងខាងជើងសៀខាងលិច
  សុងខាងត្បូងជិន
រាជវង្សយាន ១២៧១–១៣៦៨
រាជវង្សមិង ១៣៦៨–១៦៤៤
រាជវង្សឈិង ១៦៤៤–១៩១១
សម័យទំនើប
សាធារណរដ្ឋចិន ១៩១២–បច្ចុប្បន្ន
ចិន
១៩៤៩–បច្ចុប្បន្ន
ចិន
(តៃវ៉ាន់)
១៩១២–បច្ចុប្បន្ន

រាជវង្សហាន (ចិនសម័យ: 汉朝; ចិនបុរាណ: 漢朝; ភិងអ៊ិង: Hàn Cháo; វ៉េដ–ហ្គែយល្ស៍: Han Ch'ao; ទំព័រគំរូ:IPA-cmn, ២០៦មគ – ២២០គស) ជាអតិតរាជវង្ស​មួយ​នៃ​ប្រទេសចិន​ដែលបន្តពីរាជវង្សឈិន (២២១–២០៧មគ) និង​បន្តដោយ​សម័យនគរបី(ឬហៅថាសាមកុក) (២២០–២៨០គស)។ នគរថាង​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មេដឹកនាំ​ចលនា​បះបោរ លីវ ប៉ាង ដែល​ក្រោយ​ពីសោយទីវង្គត្ត​​មាន​ព្រះបរមងារជា​ព្រះរាជាកាវស៊ូ​នៃ​រាជវង្សហាន។ រាជវង្ស​នេះត្រូវបាន​បង្អាក់មួរយៈពេល​ខ្លី​ដោយ​រាជវង្សស៊ីន (៩–២៣គស) របស់​អតីតរាជានុសិទ្ធិវ៉ាង ម៉ាង។ ចន្លោះពេលនៃការផ្អាកមួយរយៈនេះបាន​បំបែកនគរ​ហានជាពីរសម័យកាលគឺ ហានខាងលិច (២០៦មគ – ៩គស) និង ហានខាងកើត (២៥–២២០គស)។ មាន​រយះពេលជាង៤សតវត្ស សម័យកាលរាជវង្សហាន​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា​ជាសម័យកាល​មាស​ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តចិន [៣]។ បច្ចុប្បន្ន ក្រុម​ជនជាតិដើម​ចំបង​នៃ​ប្រទេសចិន​គឺ​សំដៅទៅលើ​ប្រជាជនហាន និងអក្សរ​ចិន​គឺសំដៅទៅលើ អក្សរហាន[៤]

អាណាចក្រហានត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ជាច្រើនដែល​គ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយរដ្ឋបាលកណ្ដាលដែលគេស្គាល់ថាជាអាណាខេត្ត (តំបន់ដែនដីក្រោមការត្រួតត្រារបស់ប្រមុខខេត្ត, ភាសាចិន, ភិងអ៊ិង jùn, វ៉េដ–ហ្គែយល្ស៍ chün) និង​រាជាណាចក្រពាក់កណ្ដាលស្វយ័តជាច្រើន។ រាជាណាចក្រទាំងនេះបានបាត់បង់ឯករាជ្យរបស់ខ្លួនបន្តិចម្ដងៗ ជាពិសេសបន្ទាប់ពីចលនាបះបោរនៃនគរប្រាំពីរ។ The Xiongnu, a nomadic steppe confederation,[៥] defeated the Han in 200 BC and forced the Han to submit as a de facto inferior partner, but continued their raids on the Han borders. Emperor Wu of Han (r. 141–87 BC) launched several military campaigns against them. The ultimate Han victory in these wars eventually forced the Xiongnu to accept vassal status as Han tributaries. These campaigns expanded Han sovereignty into the Tarim Basin of Central Asia, divided the Xiongnu into two separate confederations, and helped establish the vast trade network known as the Silk Road, which reached as far as the Mediterranean world. The territories north of Han's borders were quickly overrun by the nomadic Xianbei confederation. Emperor Wu also launched successful military expeditions in the south, annexing Nanyue in 111 BC and Dian in 109 BC, and in the Korean Peninsula where the Xuantu and Lelang Commanderies were established in 108 BC.

After 92 AD, the palace eunuchs increasingly involved themselves in court politics, engaging in violent power struggles between the various consort clans of the empresses and empress dowagers, causing the Han's ultimate downfall. Imperial authority was also seriously challenged by large Daoist religious societies which instigated the Yellow Turban Rebellion and the Five Pecks of Rice Rebellion. Following the death of Emperor Ling (r. 168–189 AD), the palace eunuchs suffered wholesale massacre by military officers, allowing members of the aristocracy and military governors to become warlords and divide the empire. When Cao Pi, King of Wei, usurped the throne from Emperor Xian, the Han dynasty ceased to exist.

The Han dynasty was an age of economic prosperity and saw a significant growth of the money economy first established during the Zhou dynasty (c. 1050–256 BC). The coinage issued by the central government mint in 119 BC remained the standard coinage of China until the Tang dynasty (618–907 AD). To pay for its military campaigns and the settlement of newly conquered frontier territories, the government nationalized the private salt and iron industries in 117 BC. These government monopolies were repealed during the Eastern Han period, and the lost revenue was recouped through heavily taxing private entrepreneurs. The emperor was at the pinnacle of Han society. He presided over the Han government but shared power with both the nobility and appointed ministers who came largely from the scholarly gentry class. From the reign of Emperor Wu onward, the Chinese court officially sponsored Confucianism in education and court politics, synthesized with the cosmology of later scholars such as Dong Zhongshu. This policy endured until the fall of the Qing dynasty in 1911 AD. Science and technology during the Han period saw significant advances, including papermaking, the nautical steering rudder, the use of negative numbers in mathematics, the raised-relief map, the hydraulic-powered armillary sphere for astronomy, and a seismometer employing an inverted pendulum.

Other Languages
Afrikaans: Han-dinastie
Alemannisch: Han-Dynastie
aragonés: Dinastía Han
مصرى: عيلة خان
অসমীয়া: হান ৰাজবংশ
asturianu: Dinastía Han
azərbaycanca: Han sülaləsi
башҡортса: Хань (династия)
беларуская: Дынастыя Хань
беларуская (тарашкевіца)‎: Дынастыя Хань
български: Хан (династия)
brezhoneg: Tierniezh Han
bosanski: Dinastija Han
буряад: Хань улас
català: Dinastia Han
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Háng-dièu
čeština: Dynastie Chan
Чӑвашла: Хань (ăру)
Deutsch: Han-Dynastie
Ελληνικά: Δυναστεία Χαν
English: Han dynasty
Esperanto: Dinastio Han
español: Dinastía Han
euskara: Han dinastia
føroyskt: Han-ríkið
français: Dynastie Han
贛語:
客家語/Hak-kâ-ngî: Hon-chhèu
עברית: שושלת האן
हिन्दी: हान राजवंश
Fiji Hindi: Han Samrajya
hrvatski: Dinastija Han
հայերեն: Հան դինաստիա
Bahasa Indonesia: Dinasti Han
íslenska: Hanveldið
italiano: Dinastia Han
日本語:
Basa Jawa: Wangsa Han
한국어: 한나라
Latina: Domus Han
lietuvių: Hanų dinastija
latviešu: Haņu dinastija
македонски: Хан (династија)
монгол: Хань улс
Bahasa Melayu: Dinasti Han
မြန်မာဘာသာ: ဟန်မင်းဆက်
नेपाली: हान राजवंश
नेपाल भाषा: हान राजवंश
Nederlands: Han-dynastie
norsk nynorsk: Han-dynastiet
occitan: Dinastia Han
ਪੰਜਾਬੀ: ਹਾਨ ਰਾਜਕਾਲ
polski: Dynastia Han
پنجابی: ہان سلطنت
português: Dinastia Han
română: Dinastia Han
русский: Империя Хань
русиньскый: Дінастія Ган
srpskohrvatski / српскохрватски: Dinastija Han
Simple English: Han dynasty
slovenščina: Dinastija Han
српски / srpski: Династија Хан
svenska: Handynastin
Kiswahili: Nasaba ya Han
Türkmençe: Han dinastiýasy
Türkçe: Han Hanedanı
татарча/tatarça: Хань чоры
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: خەن سۇلالىسى
українська: Династія Хань
oʻzbekcha/ўзбекча: Xan (sulola)
Tiếng Việt: Nhà Hán
Winaray: Dinastiya Han
吴语: 汉朝
Vahcuengh: Hanciuz
中文: 汉朝
文言:
Bân-lâm-gú: Hàn
粵語: