Торғайтәрізділер

Hooded Warbler USFWS.jpg

Торғайтәрізділер (Passerіformes) – құстар отряды.

Қазба қалдықтары жоғарғы миоценнен белгілі. Антарктида мен кейбір мұхит аралдарынан басқа жер шарының басқа бөліктерінде кең тараған. Құрлықтарда кездесетін 5 мыңнан астам түрі белгілі, құстардың барлық түрлерінің бестен үш бөлігін құрайды, 4 мыңдайы сайрағыш құстарға жатады. 84 түрі мен 66 түртармағы қорғауға алынып, Халықар. табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген. Торғайтәрізділердің ең кішісінің ұзындығы 6 см, салм. 6 г-дай, ал ең ірі түрінің дене ұзындығы 67 см, салм. 1100 – 1500 г-ға жетеді. Аяқтарында 4 саусақ болады, 3-еуі алға қарай, ал ең ірі саусағы артқа қарай орналасқан. Торғайтәрізділердің арқа омыртқаларының саны басқа құстармен салыстырғанда аз. Шалғы қауырсындарының саны – 9 – 10, ал құйрық қауырсындары – 12. Негізінен бұталардың арасы мен ормандарды мекендейді. Жерде жүретін түрлері де бар. Ал суда тіршілік ететіндері жоқтың қасы, тек сушылқара ғана қорегін су ішінде жүріп ұстайды. Торғайтәрізділердің көпшілік түрі моногамды, жылына 2 рет ұрпақ береді, ұяларында 4 – 8 жұмыртқа болады, жұмыртқаларын мекиені де, қоразы да кезектесіп басады. Қоңыржай белдеулердегілері – жыл құстары, тропиктік аймақтардағылары – отырықшы құстар. Жейтін қорегіне қарай өсімдік қоректілер және жануар қоректілер болып бөлінеді. Торғайтәрізділер зиянды жәндіктерді жеп а. ш. мен орман ш-на орасан зор пайда келтіреді.

Торғайтәрізділер 4 отряд тармағына бөлінеді: мүйізтұмсықтылар, тиранналар, қарапайым торғайлар және сайрағыш құстар. Мүйізтұмсықтылардың (Eurylaіmі) Африка мен Азияның тропикті аймақтары мен шығыста Филлипинге дейінгі жерлерде кездесетін 8 туысы, 14 түрі бар. Дене тұрқы 13 – 28 см. Қауырсындары жасыл, көк, кейде қызыл не қара түсті болып келеді. Тиранналардың (Tyrannіdae) Америкада (тек қиыр солт-нде ғана кездеспейді) және Галапагос, Фолкленд (Мальвин) аралдарында кездесетін 119 туысы, 365 түрі белгілі. Дене тұрқы 8 – 40 см, қауырсындарының түсі сұр, қоңыр және жасылдау болады. Қарапайым торғайлар (Menurae) Австралияда таралған. Бұлардың көмекейінде 2 – 3 жұп дыбыстық бұлшық еттері жақсы дамыған.

Торғайтәрізділердің Қазақстанда 23 тұқымдасы, 32 туысы, 220 түрі бар. 3 түрі: көкқұс, Іле жорға торғайы, үлкен құралай Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.[1][2]

Тағы қараңыз

Other Languages
Afrikaans: Sangvoëls
Alemannisch: Sperlingsvögel
aragonés: Passeriformes
العربية: عصفوريات
asturianu: Passeriformes
azərbaycanca: Sərçəkimilər
башҡортса: Турғай һымаҡтар
беларуская (тарашкевіца)‎: Вераб’інападобныя
български: Врабчоподобни
भोजपुरी: पासराइन
brezhoneg: Golvaneg
català: Passeriformes
Cebuano: Passeriformes
čeština: Pěvci
Cymraeg: Passeriformes
Ελληνικά: Στρουθιόμορφα
English: Passerine
español: Passeriformes
euskara: Passeriformes
français: Passeriformes
Nordfriisk: Sjongfögler
Gaeilge: Pasaireach
galego: Paseriformes
hrvatski: Vrapčarke
interlingua: Passeriformes
Bahasa Indonesia: Burung pengicau
Ido: Lanio
íslenska: Spörfuglar
italiano: Passeriformes
日本語: スズメ目
Taqbaylit: Ijqiwalɣiwen
한국어: 참새목
kurdî: Fîkar
Lëtzebuergesch: Spatzevullen
Lingua Franca Nova: Paseriformo
Limburgs: Zaankveugel
latgaļu: Zvierbulini
македонски: Врапчевидни
മലയാളം: പാസെറൈൻ
кырык мары: Орави ганьывлӓ
Bahasa Melayu: Passerine
Napulitano: Passarefurme
Nederlands: Zangvogels
norsk nynorsk: Sporvefuglar
occitan: Passeriformes
Livvinkarjala: Čiučoilinnut
ਪੰਜਾਬੀ: ਚਿੜੀਆਂ
polski: Wróblowe
پنجابی: چڑیاں
پښتو: مرغۍ
português: Passeriformes
română: Paseriforme
русиньскый: Співакы
sicilianu: Passeriformi
Scots: Passerine
davvisámegiella: Šilljocihcelottit
srpskohrvatski / српскохрватски: Vrapčarke
Simple English: Passerine
slovenčina: Vrabcotvaré
slovenščina: Pevci
српски / srpski: Птице певачице
svenska: Tättingar
தமிழ்: பேசரின்
Tagalog: Passeriformes
українська: Горобцеподібні
oʻzbekcha/ўзбекча: Chumchuqsimonlar
Tiếng Việt: Bộ Sẻ
West-Vlams: Zangveugels
Winaray: Passeriformes
მარგალური: ბაღჷრეშნერეფი
Zeêuws: Zangveugels
中文: 雀形目
Bân-lâm-gú: Chhek-hêng-bo̍k
粵語: 雀形目