Того

Того
Flag of Togo.svg
Flag of Togo (1958-1960).svg
Flag of Togo (1957-1958).svg
Герб
БайрақЕлтаңба
Того ұлттық әнұраны
Togo on the globe (Africa centered).svg
LocationTogo.svg
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілдеріФранцуз тілі
ЕлордаLomé
Экономикасы
ВалютасыWest African CFA franc
Қосымша мәліметтер
ISO кодыTG
ХОК кодыTOG
Телефон коды+228
Уақыт белдеулеріUTC±00:00
To-map.png

Того (фр. Togo), ресми атауы Тоголез Республикасы (фр. République togolaise) — Батыс Африкада орналасқан мемлекет. Халқы 5 млн. 153 мың (2001). Ресми тілі – француз тілі. Сондай-ақ жергілікті эве, мина, кабре, гурма тілдері де қолданылады. Тұрғындарының 50%-ы жергілікті наным-сенімдерді, 35%-ы христиан, 15%-ы ислам діндерін ұстанады. Этникалық құрамы айтарлықтай күрделі. Елде того, йоруба, чокосси, эве, гурма, кабре, тем, котоколи, сомба, басарилер, сонымен қатар еуропалық, ливандық, сириялық арабтар, т.б. тұрады. Жоғарғы заң шығарушы органы – бір палаталы ұлттық жиын. Астанасы – Ломе қаласы. Ұлттық мейрамы – Тәуелсіздік күні – 27 сәуір (1960). Әкімшілік бөлініс жағынан 5 облысқа бөлінеді.

Саяси құрылымы

Того 1960 жылдан БҰҰ-ға, 1963 жылдан Африка Бірлігі ұйымына мүше. Гвинея шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Мемлекет басшысы – президент. Ірі қалалары: Дапаон, Кпалиме. Саяси партиялары: Жаңару әрекеттері комитеті, Тоголез халқының бірлестігі, Әділеттік және демократия жолындағы одақ, Демократия жолындағы тоголездік одақ.

Экономикасы

Того - аграрлы ел. Мәрмәр, фосфорит, ас тұзын өндіреді. Мұнай өңдейтін, металлургия, цемент, ауыл шаруашылығы шикізатын өңдейтін кәсіпорындар бар. Мақта, какао, майлы пальма, кофе өндіреді. Экспорт: мақта, какао, фосфат. Импорт: тоқыма, антибиотиктер, ауыр машина, мұнай, көлік құралдары, мұнай өнімдері, азық түлік. Саудадағы негізгі әріптестері: Гана, Нигерия, Франция, Канада, Испания, Мексика, АҚШ. Ақша бірлігі - африка франкі.

Табиғат жағдайы

Того 4 табиғи аймаққа бөлінеді. Оңтүстігінде құнарлы жағалау ойпаты, солтүстігінде құмдауыт моно үстірті, оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысына қарай орташа биіктігі 610 м болатын аласа таулар кесіп өтед, қиыр солтүстігінде құмгаг түзілген бұйра үстірттер. Аумағын Того мен Атакора жоталары қиып өтеді. Климаты субэкваторлық, жағалауында екі жаңбырлық маусым болады. Тогодағы жылдық орташа температура +24 – 27 °С. Солтүстігінде +32°С-ге дейін көтеріледі. Ең биік жері – Бауман шыңы (968 м). Пайдалы қазындылары – фосфорит, боксит, темір, хром кентастары, мәрмәр. Ірі өзендері – Моно және Оти. Климаты экваторлық. Орташа айлық температурасы 20 – 30°С. Жылдық жауын-шашын оңтүстік бөлігінде 700 – 1400 мм, солтүстік бөлігінде 1200 – 1700 мм. Тогоның көпшілік бөлігі биік шөпті саванна, тау беткейлерінде және өзен арналарында, экваторлық өзен жағалауында кокос пальмасы, баобаб өседі. Арыстан, қабылан, буйвол, піл, мүйізтұмсық, қолтырауын, киік, ормандарында маймылдар, құстар және жыландар мекендейді. Жәндіктерден термиттар, цеце шыбыны тараған. Жануарлар дүниесін қорғау мақсатында баққорықтар ( Кве, Керан, Фазао, Мальфакаса) ұйымдастырылған.

Тарихы

1472 ж. Того жеріне португалдар келіп, құл саудасымен айналысты. 1884-1885 ЖЖ. Африка мәселелерін қараған халықаралық Берлин конференциясында Тогоның жағалаулары герман қамқорлығына берілді. 1914 ж. британ және француз әскерлері Того аумағын басып алды. 1946 ж. екі аймақ БҰҰ-ның қамқорлығына берілді. 1948 ж. британ және француз Тогосы шекарасын кесіп өтуге салынған тиым алынып тасталды. 1952 ж. Алтын Жағалау әкімшілігі эве халқының мәселесін қарауға арнайы кеңес құрды. 1956 ж. Британдық Того халқы Алтын Жағалау құрамында қалуды ұйғарды, ол біраз уақыттан кейін Тәуелсіз Гана мемлекеті болды. Франция 1956ж. тамызда француз Тогосына Француз Одағының аясында автономиялы республиика мәртебесін берді. 1960ж. сәуірде тәуелсіз Того Республикасы жарияланды. 1963 жылдан ол Тоголез Республиикасы деп атала бастады. 1967 ж. елде әскери төңкеріс болды. 1975 ж. дамыған елдермен сауда қатынастары орнатылды. 1986 ж.төңкеріс жасау пиғылы жүзеге аспай қалды. 1990 ж. үкіметке қарсы наразылық шаралары ұйымддастырылды. 1992 ж. оңтүстік аудандарда ереуілдер жиіледі. 1994 ж. үкіметті құлату шаралары сәтсіз аяқталды. [1]

Other Languages
Acèh: Togo
адыгабзэ: Того
Afrikaans: Togo
Akan: Togo
Alemannisch: Togo
አማርኛ: ቶጎ
aragonés: Togo
العربية: توغو
مصرى: توجو
asturianu: Togu
azərbaycanca: Toqo
تۆرکجه: توقو
башҡортса: Того
žemaitėška: Togs
Bikol Central: Togo
беларуская: Тога
беларуская (тарашкевіца)‎: Тога
български: Того
भोजपुरी: टोगो
Bahasa Banjar: Togo
bamanankan: Togo
বাংলা: টোগো
བོད་ཡིག: ཊོ་གོ
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: টোগো
brezhoneg: Togo
bosanski: Togo
буряад: Того
català: Togo
Chavacano de Zamboanga: Togo
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Togo
нохчийн: Того
Cebuano: Togo
کوردی: تۆگۆ
qırımtatarca: Togo
čeština: Togo
Чӑвашла: Того
Cymraeg: Togo
dansk: Togo
Deutsch: Togo
Zazaki: Togo
dolnoserbski: Togo
डोटेली: टोगो
ދިވެހިބަސް: ޓޯގޯ
eʋegbe: Togo
Ελληνικά: Τόγκο
English: Togo
Esperanto: Togolando
español: Togo
eesti: Togo
euskara: Togo
estremeñu: Togu
فارسی: توگو
Fulfulde: Togo
suomi: Togo
Võro: Togo
føroyskt: Togo
français: Togo
arpetan: Togô
Nordfriisk: Toogo
Frysk: Togo
Gaeilge: Tóga
Gagauz: Togo
Gàidhlig: Tògo
galego: Togo
ગુજરાતી: ટોગો
Gaelg: Yn Togo
Hausa: Togo
客家語/Hak-kâ-ngî: Togo
עברית: טוגו
हिन्दी: टोगो
Fiji Hindi: Togo
hrvatski: Togo
hornjoserbsce: Togo
Kreyòl ayisyen: Togo
magyar: Togo
հայերեն: Տոգո
Bahasa Indonesia: Togo
Interlingue: Togo
Igbo: Togo
Ilokano: Togo
Ido: Togo
íslenska: Tógó
italiano: Togo
日本語: トーゴ
Patois: Tuogo
Basa Jawa: Togo
ქართული: ტოგო
Qaraqalpaqsha: Togo
Taqbaylit: Ṭugu
Kabɩyɛ: Togo
Kongo: Togo
ಕನ್ನಡ: ಟೊಗೊ
한국어: 토고
kurdî: Togo
kernowek: Togo
Кыргызча: Того
Latina: Togum
Ladino: Togo
Lëtzebuergesch: Togo
Lingua Franca Nova: Togo
Luganda: Togo
Limburgs: Togo
Ligure: Tògo
lumbaart: Togo
lingála: Togo
lietuvių: Togas
latviešu: Togo
Malagasy: Togo
македонски: Того
മലയാളം: ടോഗോ
монгол: Того
मराठी: टोगो
кырык мары: Того
Bahasa Melayu: Togo
Malti: Togo
မြန်မာဘာသာ: တိုဂိုနိုင်ငံ
مازِرونی: توگو
Dorerin Naoero: Togo
Nāhuatl: Togo
Plattdüütsch: Togo
Nedersaksies: Togo
नेपाली: टोगो
नेपाल भाषा: टोगो
Nederlands: Togo
norsk nynorsk: Togo
norsk: Togo
Novial: Togo
Sesotho sa Leboa: Togo
occitan: Tògo
Livvinkarjala: Togo
Oromoo: Toogoo
Ирон: Того
ਪੰਜਾਬੀ: ਟੋਗੋ
Kapampangan: Togo
Papiamentu: Togo
पालि: टोगो
Norfuk / Pitkern: Togo
polski: Togo
Piemontèis: Tògo
پنجابی: ٹوگو
português: Togo
Runa Simi: Tugu
rumantsch: Togo
română: Togo
русский: Того
Kinyarwanda: Togo
संस्कृतम्: टोगो
саха тыла: Того
sardu: Togo
sicilianu: Togu
Scots: Togo
سنڌي: ٽوگو
davvisámegiella: Togo
Sängö: Togö
srpskohrvatski / српскохрватски: Togo
සිංහල: ටෝගෝ
Simple English: Togo
slovenčina: Togo
slovenščina: Togo
chiShona: Togo
Soomaaliga: Togo
shqip: Togo
српски / srpski: Того
SiSwati: IThogo
Sesotho: Togo
Seeltersk: Togo
Basa Sunda: Togo
svenska: Togo
Kiswahili: Togo
ślůnski: Togo
தமிழ்: டோகோ
тоҷикӣ: Того
ትግርኛ: ቶጎ
Türkmençe: Togo
Tagalog: Togo
Türkçe: Togo
Xitsonga: Togo
татарча/tatarça: Того
Twi: Togo
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: توگو
українська: Того
اردو: ٹوگو
oʻzbekcha/ўзбекча: Togo
vèneto: Togo
vepsän kel’: Togo
Tiếng Việt: Togo
Volapük: Togoän
Winaray: Togo
Wolof: Togóo
吴语: 多哥
хальмг: Того Орн
მარგალური: ტოგო
ייִדיש: טאגא
Yorùbá: Tógò
中文: 多哥
文言: 多哥
Bân-lâm-gú: Togo
粵語: 多哥
isiZulu: ITogo