Тауықтәрізділер

Тауықтәрізділер
Қазбалық ауқымы: Эоцен-Recent, 45–0 Ma possible Late Cretaceous records
Gallus sonneratii
Gallus sonneratii
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі:Жануарлар
Жамағаты:Хордалылар
Табы:Құстар
Кіші табы:Желпіқұйрықты құстар
Ықшам табы:Neognathae
Сабы:Galliformes
Тұқымдастары

Cracidae
Megapodiidae
Numididae
Odontophoridae
Қырғауылдар тұқымдасы

Тауықтәрізділер (лат. Galliformes) – құстардың бір отряды.[1]


Қазба қалдықтары төменгі эоцен қабатынан белгілі. Жер шарында кең тараған, Антарктика мен кейбір Мұхит аралдарынан басқа жерлердің барлығында кездеседі. Қазіргі кезде 280-нен астам түрі бар, олар морфологиялық және экологиялық ерекшеліктеріне қарай 2 отряд тармағына: тауықтар (Gallі) және гоациндерге (Opіsthocomі) бөлінеді. Тауықтардың 6 тұқымдасы бар (қоқыс тауықтары, кракстар, құрлар, цесарлар, қырғауылдар және күркетауық). Қазақстанда тауықтәрізділердің 13 түрі мекендейді. Тауықтәрізділердің тұрқы 12 см-ден (ергежейлі бөдене) 235 см-ге дейін (айдарлы аргус), салмағы 45 г-нан (ергежейлі бөдене) 11,5 кг-ға (жабайы күркетауық, асыранды күркетауық – 22,5 кг) дейін жетеді. Қораздары мекиеніне қарағанда ірі. Кейбіреулерінде етті сырға, қасы, айдары болады. Тұмсығы қысқа, дөңес. Үстіңгі тұмсығының ұшы имек. Аяқтары күшті, кішкентай артқы саусағы бар, қораздарында тепкі (басқы) жақсы жетілген, топырақ қопсытуға бейім. Қанаттары қысқа, жалпақ, әдетте жерден тез көтерілуге ғана жарайды, ұзақ ұша алмайды. Қауырсыны тығыз, мамығы аз, көпшілік түрі отырықшы құс-тар. Полигамиялы, жылына 1 рет көбейеді, жерге ұялайды, (гоацин мен гокко ағашында), 3 – 26 жұмыртқа салады, мекиені 14 – 30 күн жұмыртқа басып, балапанына қамқорлық жасайды. Балапандары жұмыртқадан шыға сала мекиеніне еріп кетеді. тауықтәрізділердің қорегі – өсімдіктердің вегетативті бөлімдері, жемістері мен тұқымдары, кейде жәндіктер, құрттар. Көпшілік түрінің кәсіптік маңызы бар, әуесқойлық мақсатта ауланады. Банкив әтеші, цесарлар, күркетауықтар ертеден қолға үйретілген, көптеген түрі үй құстарының арғы тегі болып саналады. Тауыс және қырғауыл кейде қолда өсіріледі.


Тауықтәрізділердің 26 түрі мен 11 түр тармағы Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына”, алтай ұлары Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.[2]

  • Дереккөздер

Дереккөздер

  1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – Павлодар: 2007 - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3
  2. Қазақ энциклопедиясы


Other Languages
Acèh: Manok
Afrikaans: Hoendervoëls
العربية: دجاجيات
asturianu: Galliformes
azərbaycanca: Toyuqkimilər
беларуская: Курападобныя
беларуская (тарашкевіца)‎: Курападобныя
български: Кокошоподобни
brezhoneg: Galliformes
bosanski: Galliformes
català: Gal·liformes
čeština: Hrabaví
Cymraeg: Galliformes
Deutsch: Hühnervögel
Ελληνικά: Ορνιθόμορφα
English: Galliformes
español: Galliformes
eesti: Kanalised
euskara: Galliformes
suomi: Kanalinnut
français: Galliformes
Nordfriisk: Hanenfögler
Frysk: Hineftigen
galego: Galiformes
ગુજરાતી: કુર્કુટાકાર
עברית: תרנגולאים
hrvatski: Kokoške
հայերեն: Հավազգիներ
interlingua: Galliformes
Bahasa Indonesia: Galliformes
íslenska: Hænsnfuglar
italiano: Galliformes
日本語: キジ目
Basa Jawa: Galliformes
한국어: 닭목
Кыргызча: Тоок сымалдар
Latina: Galliformes
Lingua Franca Nova: Galiformo
Limburgs: Hoonder
latviešu: Vistveidīgie
македонски: Кокошковидни
кырык мары: Цӹвӹ ганьывлӓ
Bahasa Melayu: Galliformes
Nederlands: Hoendervogels
norsk nynorsk: Hønsefuglar
occitan: Galliformes
polski: Grzebiące
português: Galliformes
română: Galiforme
русский: Курообразные
русиньскый: Куроподобны
davvisámegiella: Vuoncceslottit
srpskohrvatski / српскохрватски: Kokoške
Simple English: Galliformes
slovenčina: Kurotvaré
slovenščina: Kure
српски / srpski: Кокоши
svenska: Hönsfåglar
Tagalog: Galliformes
Türkçe: Tavuksular
татарча/tatarça: Тавыксыманнар
українська: Куроподібні
oʻzbekcha/ўзбекча: Tovuqsimonlar
Tiếng Việt: Bộ Gà
West-Vlams: Hoenderveugels
walon: Glinacîs
Winaray: Galliformes
Zeêuws: 'Oenachtigen
中文: 鸡形目
Bân-lâm-gú: Ke-hêng-bo̍k
粵語: 雞形目