Тасжарған

Тасжарған (Saxіfraga) – тасжарғандар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Жетісу (Жоңғар), Күнгей, Іле Алатауларының альпілік, субальпілік белдеулерінде, өзен, бұлақ, тұма жағалауларында, жартастар мен тастақты беткейлерде өсетін 10 түрі бар, ең жиі кездесетіндері – батпақ тасжарғаны (S. hіrculus) мен нүктелі Тасжарған (S. punctata).

Тамырсабағы жерге көлбей төселіп, топыраққа жайылып өседі. Сабағы тік, топтанып не жеке-жеке дамиды. Топтанып өскен сабақтары шым түзеді. Сабағында безді және жай түктері бар. Дамымай қалған жапырақтарының шырынды, қалың сағақтарымен жабылған түйнекті-бүршік түзетін жер асты өркендері болады. Жапырақ тақтасы тегіс жиекті, араларында тілімделгендері де (3-ке, 5-ке, т.б.) кездеседі. Олардың пішіндері қандауыр, ромб, бүйрек, жүрек, т.б. тәрізді. Гүлдері 4 – 8-ден топтанып қалқанша, 2 – 7-ден – сыпыртқы не масақ гүлшоғырын түзеді. Олар сабақ ұшында жетіледі не 2 – 3-тен жеке орналасады. Жеке гүлінде бір-бірімен тұтасып, кіріккен 5 тостағанша, ақ, жасыл, ашық сары, қызғылт, сарғыш қызыл түсті 5 күлтесі, 10 аталығы, жатыны 2 ұялы аналығы болады.

Көпшілік түрлерінде протандрия (гүл аталықтарының аналықтарынан ертерек пісіп жетілуі) байқалады; көп жағдайда жәндіктер арқылы, кейбір түрі өздігінен тозаңданады. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі – көп тұқымды, қос мүйізді қауашақ. Тасжарғандардың көпшілік түрін бау-бақшалар мен үйде сәндік үшін өсіреді.[1]

Other Languages
العربية: كاسر الحجر
azərbaycanca: Daşdələn
تۆرکجه: داش دلن
български: Каменоломка
català: Saxífraga
Cebuano: Saxifraga
čeština: Lomikámen
dansk: Stenbræk
Deutsch: Steinbrech
English: Saxifraga
español: Saxifraga
eesti: Kivirik
euskara: Saxifraga
فارسی: خاراشکن
suomi: Rikot
français: Saxifrage
עברית: בקעצור
hrvatski: Kamenika
hornjoserbsce: Rupik
magyar: Kőtörőfű
Հայերեն: Քարբեկ
íslenska: Saxifraga
italiano: Saxifraga
ქართული: ფხიჯა
한국어: 범의귀속
kurdî: Berbir
lumbaart: Saxifraga
lietuvių: Uolaskėlė
Nederlands: Steenbreek
norsk nynorsk: Sildreslekta
português: Saxifraga
русский: Камнеломка
davvisámegiella: Nárttit
українська: Ломикамінь
Tiếng Việt: Saxifraga
Winaray: Saxifraga
中文: 虎耳草属