Сценарий
English: Screenplay

Сценарий (итал. scenarіo, лат. scena, scaena – сахна) – кинофильмнің, теледидар қойылымының композициялық негізі.

Маңызы

Сценарийде драматургия мен проза тәсілдері қабат игеріледі. Сценарий экрандық қойылым үшін жазылып, образдық жүйе экранда бейнелегенде ғана тәмамдалған, толыққанды сипатқа ие болады. Сценарий сөз өнері жанры ретінде XX ғасырда дамыды. Ол кино және теледидар сценарийі болып бөлінеді.

Киносценарий

Киносценарий XX ғасырдың 20-жылдарында қалыптаса бастады. Алғаш ол мылқау фильмдердегі оқиғалар желісін тізбелеу қызметін атқарған. Кейін кинодраматургияның эстетикалық, шығармалық принциптері түзіліп, әдеби драмалық тұрпаты анықтала түсті. Киносценарий орындалу техникасына, жүзеге асырылу кезеңдеріне, құрылымына байланысты синтетикалық және ұжымдық шығарма болып табылады. Мұнда сөз, музыка, бейнелеу өнерлерінің жанрлық элементтері біріккен. Сценарий жүзеге асу барысында оператор, режиссер, актерлер қатынасады да, сюжеттің бастапқы драматургиялық сипаты күрделілене түседі. Сценарийде автор сөзінің (кадр сыртындағы дауыс), төл сөздің (диалог, монолог), ремарканың (суреттеу, тәптіштеу), әр алуан түсініктемелердің тұтастығы қатаң ескеріледі.

Кинематография

Кинематографияның бейнелі қалпында жүзеге асуы мен мәтіннің жанрлық табиғатын ұйымдастыру осы 4 құрылымдық компонентке негізделеді. Фильмнің жанрына байланысты (детективті, деректі, тарихи, фантастикалық, т.б) 4 құрылымдық компоненттің бірі алдыңғы қатарға шығады. Мысалы, деректі фильмде комментатор дауысы немесе түсіндірме жазбалар маңызды рөл атқарады. Ойындық фильмдерде бейнелілігі мен айқындығы тұрғысынан алғашқы қатарға кейіпкер әрекеті, монолог, диалог және ремарка шығады. Сценарийлердің көп бөлігі (триллер, модернистік, мистикалық фильмдер сценарийі) арнайы эффектілерден, яғни бейнелілікті толықтырушы (компьютерлік) қалыптардан тұрады.

Теледидарлық сценарий

Теледидарлық сценарийлер де кеңінен дамып, ішінара жанрлық өзгерістерге ұшыраған. Мысалы, шоу, полемика, КВН, теледраматургия, публицистикалық, саяси, тарихи, деректі бағдарламалар. Теледраматургия айқындық, ақпараттық және бейнелердің түсініктілігі, қысқалық секілді талаптарды қажет етеді. Теледидарлық сценарийде публицистикаға, айқындыққа, технологияға бет бұру, театрланған бағыттар байқалады. Опералық, балеттік, пантомималық сценарийлер либретто деп аталады.[1][2][3]

Дереккөздер

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
  2. “ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
  3. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
Other Languages
العربية: سيناريو (فن)
azərbaycanca: Ssenari
беларуская: Сцэнарый
беларуская (тарашкевіца)‎: Сцэнар
български: Сценарий
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: রোটেইরো
bosanski: Scenarij
čeština: Scénář
dansk: Filmmanus
Deutsch: Drehbuch
Ελληνικά: Σενάριο
English: Screenplay
Esperanto: Scenaro
euskara: Gidoi
فارسی: فیلمنامه
français: Scénario
Frysk: Senario
עברית: תסריט
हिन्दी: पटकथा
հայերեն: Սցենար
Արեւմտահայերէն: Բեմագրութիւն
Bahasa Indonesia: Skenario
italiano: Sceneggiatura
日本語: 脚本
ქართული: სცენარი
한국어: 각본
Кыргызча: Сценарий
Lëtzebuergesch: Dréibuch
lietuvių: Scenarijus
latviešu: Scenārijs
македонски: Сценарио
മലയാളം: തിരക്കഥ
Bahasa Melayu: Lakon layar
Plattdüütsch: Dreihbook
norsk nynorsk: Filmmanus
norsk: Filmmanus
polski: Scenariusz
português: Roteiro
română: Scenariu
русский: Сценарий
Simple English: Screenplay
slovenčina: Scenár
slovenščina: Scenarij
српски / srpski: Сценарио
Türkçe: Senaryo
українська: Сценарій
Tiếng Việt: Kịch bản phim
Bân-lâm-gú: Iáⁿ-hì-bûn
粵語: 劇本