Поэзия

Поэзия(гр. poіesіs, poіeo — жасаймын, тудырамын) — өлең үлгісіндегі әдеби туындылар. Поэзия сөздің ырғақтық құрылысына, ұйқасына негізделеді. Поэзия ұғымы өлеңмен жазылған шығармаларды көркем прозадан ажырату үшін қолданылады. Поэзия мен прозаның айырмасы тек сыртқы белгісіне қарап анықталмайды. Поэзиялық шығармаға сезім күйі, әсерлілік тән, ал прозалық туындыларда баяндау, бейнелеу жағы басым келеді. Поэзияның көркемдік сипаты мен бейнелеу құралдарын, тілдің ырғақтық, интонация байлығын қолдануында елеулі өзгешеліктер бар. Поэзиялық шығармаларға тән айрықша қасиет — өмір құбылыстарын терең эмоциялық сезімталдықпен қабылдап, соған сәйкес әсерлі, тартымды көркем бейнелеу. Алайда поэзияда адамның ой-сезімі әдейі сырттай көркемделмейді, әдебиет пен өнердің басқа салаларындағы көркемдік, бейнелілік ойлау жүйесіне, сезім дүниесіне тән. Ой-сезімнің бейнелілігі шығарманың көркем пішініндегі әр алуан өзгешеліктердің тууына негіз болады. Поэзия ұғымы тарихи тұрғыдан ерте қалыптасқан. Қай халықтың әдебиетін алсақ та, поэзиясы ерте заманнан дамып өркендеген. Сөз өнеріндегі ертегі-аңыздар қара сөз түрінде келгенімен, поэзиямен жалғас туындады, ал көркем проза кейін қалыптасты. Сөз өнерін поэзия мен прозаға бөліп қарауданыың мәні зор. Орыс әдебиеттанушысы В.Г. Белинский: “Поэзия — тұтас өнер, онда үн де, сурет те, айқын айтылған пайымды түсінік те бар. Ол бар өнердің ерекшелігін бойына жиып, бүкілінің ұйытқысы болады” дей келе поэзияны тегі мен түріне қарай лирикалық, эпикалық, драмалық жанрларға жіктеді. А.Байтұрсынов “Әдебиет танытқышында” атап көрсеткен дарынды сөз үлгісіндегі толғау түрі поэзия ұғымына сәйкес келеді. Зерттеуші еңбегінде толғаудың мазмұнына қойылатын ішкі және сыртқы шарттарды белгілейді:

а) шын көңілден шыққан сырлы;
ә) былғаныш пікірден таза;
б) терең күйден хабар беретін, терең із қалдыратын болуы керек.

Сыртқы шарттары:

а) көңіл күйінің бейне бір билеуі тәрізді, күй мен би үйлесімдігі;
ә) қысқа;
б) әуезді болуы тиіселосы Байтұрсынов “Қазақтың бас ақыны” атты мақаласында классик.

Поэзия үлгісін Абай шығармаларынан көретіндігін айтады. Қазақ әдебиеті 19 ғ-ға дейін негізінен поэзия үлгісінде дамып өркендеді. Халық поэзиясы түрлі жанрларды қамтыды: өлең, эпостық жырлар, дастандар, т.б. Поэзия тарихи-әдеби процестің дамуына орай өркендеп, жаңа сипат-қасиеттермен толығып отырды. Қазақ поэзиясында Абайдан кейінгі дәуірде Ш.Құдайбердіұлы, С.Торайғыров, Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, т.б. қаламгерлер сөз өнерін жаңа мазмұн мен образдық жүйе, көркемдік бояу-нақыштармен байыта түсті. Қазақ поэзиясында лириканың көптеген жаңа үлгілері қалыптасты, публицистикалық поэма секілді жанрлық түрлер кеңінен орын алды.[1][2][3][4][5][6][7]

  • Дереккөздер

Дереккөздер

  1. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
  2. “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
  3. Ахметов З., Қазақ өлеңінің құрылысы, А., 1964
  4. Жұмалиев І., 18 — 19 ғасырлардағы қазақ әдебиеті, А., 1967
  5. Ысмайылов Е., Ақындар, А., 1968
  6. Базарбаев М., Көрікті ойдан — көрікті сөз, А., 1974
  7. Қаратаев М., Эпостан эпопеяға дейін, А., 1977


Other Languages
Afrikaans: Poësie
Alemannisch: Poesie
አማርኛ: ቅኔ
aragonés: Poesía
العربية: شعر (أدب)
অসমীয়া: কবিতা
asturianu: Poesía
Aymar aru: Jarawi
azərbaycanca: Poeziya
تۆرکجه: شعر
башҡортса: Шиғриәт
žemaitėška: Puoezėjė
Bikol Central: Rawitdawit
беларуская: Паэзія
беларуская (тарашкевіца)‎: Паэзія
български: Поезия
भोजपुरी: कबिता
বাংলা: কবিতা
བོད་ཡིག: སྙན་ངག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: কবিতা
brezhoneg: Barzhoniezh
bosanski: Poezija
буряад: Уран шүлэг
català: Poesia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄:
нохчийн: Поэзи
Cebuano: Balak
کوردی: شیعر
corsu: Puesia
čeština: Poezie
Cymraeg: Barddoniaeth
dansk: Digt
Deutsch: Poesie
Ελληνικά: Ποίηση
English: Poetry
Esperanto: Poezio
español: Poesía
eesti: Luule
euskara: Olerkigintza
estremeñu: Poesia
فارسی: شعر
suomi: Runous
français: Poésie
Frysk: Poëzy
Gaeilge: Filíocht
贛語:
Gàidhlig: Bàrdachd
galego: Poesía
Avañe'ẽ: Ñe'ẽpapa
Gaelg: Feeleeaght
עברית: שירה
हिन्दी: काव्य
Fiji Hindi: Poetry
hrvatski: Poezija
Kreyòl ayisyen: Pwezi
magyar: Költészet
Հայերեն: Պոեզիա
interlingua: Poesia
Bahasa Indonesia: Puisi
Interlingue: Poesie
Igbo: Ábu
Ilokano: Dandaniw
Ido: Poezio
íslenska: Ljóðlist
italiano: Poesia
日本語:
Patois: Puoychri
la .lojban.: pemci
Basa Jawa: Geguritan
ქართული: პოეზია
Qaraqalpaqsha: Poeziya
ಕನ್ನಡ: ಕವನ
한국어: 시 (문학)
къарачай-малкъар: Поэзия
kurdî: Helbest
Кыргызча: Поэзия
Latina: Poësis
Ladino: Poeziya
Lingua Franca Nova: Poesia
Limburgs: Poëzie
lumbaart: Puesia
lietuvių: Poezija
latviešu: Dzeja
मैथिली: काव्य
олык марий: Мурпаша
македонски: Поезија
മലയാളം: കവിത
монгол: Шүлэг
मराठी: कविता
Bahasa Melayu: Puisi
Malti: Poeżija
Nāhuatl: Xochicuicatl
नेपाली: कविता
नेपाल भाषा: चिनाखँ
Nederlands: Poëzie
norsk nynorsk: Dikt
norsk: Poesi
Nouormand: Pouésie
occitan: Poesia
Livvinkarjala: Runohus
Ирон: Поэзи
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਵਿਤਾ
Papiamentu: Poesia
Picard: Poésie
polski: Poezja
Piemontèis: Poesìa
پنجابی: شاعری
Ποντιακά: Ποιητικήν
پښتو: شعر
português: Poesia
Runa Simi: Harawi
română: Poezie
русский: Поэзия
русиньскый: Поезія
संस्कृतम्: काव्यम्
Scots: Poetry
سنڌي: نظم
srpskohrvatski / српскохрватски: Poezija
සිංහල: කාව්‍යය
Simple English: Poetry
slovenčina: Poézia
slovenščina: Pesništvo
Soomaaliga: Gabay
shqip: Poezia
српски / srpski: Поезија
SiSwati: Bunkondlo
Seeltersk: Dichtenge
Basa Sunda: Sajak
svenska: Poesi
Kiswahili: Ushairi
தமிழ்: கவிதை
తెలుగు: కవి
тоҷикӣ: Назм
Tagalog: Panulaan
Setswana: Poko
Türkçe: Şiir
татарча/tatarça: Шигърият
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: شېئىر
українська: Поезія
اردو: شاعری
oʻzbekcha/ўзбекча: Sheʼriyat
vepsän kel’: Runoišt
Tiếng Việt: Thơ
West-Vlams: Dichtkunste
Volapük: Poedav
walon: Powezeye
Winaray: Siday
吴语:
მარგალური: პოეტი
ייִדיש: דיכטונג
Yorùbá: Ewì
Vahcuengh: Sei
中文: 诗歌
Bân-lâm-gú: Koa-si
粵語: