Панама каналы

Панама каналы

Панама каналыСолтүстік және Оңтүстік Американы бөліп тұратын, халықаралық маңызы зор жасанды су жолы. Құрылысы Орталық Америкадағы Панама мойнағының ойпаңдау жерінде 1904 ж. басталып, 1914 ж. аяқталды, 1920 ж. пайдалануға берілді.

  • Жалпы ұзындығы 81,6 км,
  • ені 150 – 300 м
  • тереңдігі 12,8 – 25,9 м.

Панама каналы арқылы жылына 100 млн. т жүк тасымалданып, 14 мың жүк кемесі өтеді. Канал Кариб теңізінің ( Кристобаль, Колон) мен Тынық мұхитының ( Панама, Бальбоа) порттарын жалғастырады. [1]

Тарихы

Үлкен кеме, Панама каналы

Дүние жүзіндегі ең ірі инженерлік құрылыстардың бірі Панама каналы 1914 жылы ашылды. Панама каналы мойнақтың неғұрлым төменгі әрі жіңішке бөлігіне салынды. Каналдың ұзындығы — 81 км, ал ең таяз жері — 12 км. Ол Панама арқылы салынып, Атлант мұхитын Тынық мұхитымен жалғастырады. Канал ашылғанға дейін бір мұхиттан екіншісіне баратын жол, Оңтүстік Американың оңтүстігін айнала 12 мың км-ге созылды. Жыл сайын канал арқылы 14 мыңнан астам кеме өтеді, каналды пайдаланғаны үшін төленетін ақы Панама табыстарының негізгі көзін құрайды. Кемелер екі бағытпен де жүзе алады. Бағыт суды 26 м-ге көтеріп, түсіре алатын алып шлюздердің үш жүйесі арқылы өтеді. Каналды 1903 жылы Панамаға Колумбиядан тәуелсіздігін жеңіп алуға көмектескен АҚШ салды. Жаңа мыңжылдықтың қарсаңында, 1999 жылдың 31 желтоқсанда, Панамада каналды біріккен "Америка — Панама" компаниясынан Панаманың толық құзырына берудің ресми салтанаты болды. Ол кезде бұл күнді бүкіл дүние жүзі күткен еді, оның үстіне Панама каналының ХХІ ғасырда жұмыс істеуіне кауіптену, оны "каралы күштердің" басқаруы, каналдың теңіздің аржағынан келген жаңа қожайындардың бақылауына түсуі жөнінде пікірлер айтылды. Алайда америкалықтар ол жерден кеткеннен кейін Панама каналын күшпен жаулап алуды ешкім де ойластырған жоқ. Ол табысты жұмыс істеп тұр, ол үшін бүгінгі қауіп нөмірі екінші Панама каналының пайда болуы" болып отыр. Каналға толық бақылау жүргізу Панамаға халықаралық кемемен жүзудің, сауда мен қаржының орталығына айналуына мүмкіндік берді.

Other Languages
Afrikaans: Panamakanaal
Alemannisch: Panamakanal
aragonés: Canal de Panamá
العربية: قناة بنما
অসমীয়া: পানামা খাল
asturianu: Canal de Panamá
azərbaycanca: Panama kanalı
башҡортса: Панама каналы
Boarisch: Panamakanal
žemaitėška: Panamas kanals
беларуская: Панамскі канал
беларуская (тарашкевіца)‎: Панамскі канал
български: Панамски канал
भोजपुरी: पनामा नहर
brezhoneg: Kanol Panamá
bosanski: Panamski kanal
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Panama Ông-ò̤
Cymraeg: Camlas Panama
Deutsch: Panamakanal
ދިވެހިބަސް: ޕެނަމާ ކެނަލް
Ελληνικά: Διώρυγα Παναμά
English: Panama Canal
Esperanto: Panama kanalo
føroyskt: Panamaveitin
français: Canal de Panama
客家語/Hak-kâ-ngî: Panama Yun-hò
עברית: תעלת פנמה
हिन्दी: पनामा नहर
Fiji Hindi: Panama Canal
hrvatski: Panamski kanal
interlingua: Canal de Panama
Bahasa Indonesia: Terusan Panama
Ilokano: Kanal Panama
日本語: パナマ運河
Basa Jawa: Terusan Panama
ქართული: პანამის არხი
한국어: 파나마 운하
къарачай-малкъар: Панама илипин
Кыргызча: Панама каналы
Lëtzebuergesch: Panamakanal
Limburgs: Panamaknaal
lumbaart: Canal de Panama
lietuvių: Panamos kanalas
latviešu: Panamas kanāls
олык марий: Панама канал
Baso Minangkabau: Tarusan Panama
македонски: Панамски Канал
മലയാളം: പനാമ കനാൽ
Bahasa Melayu: Terusan Panama
नेपाली: पानामा नहर
नेपाल भाषा: पनामा नहर
Nederlands: Panamakanaal
norsk nynorsk: Panamakanalen
ਪੰਜਾਬੀ: ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ
Piemontèis: Canal ëd Panamà
پنجابی: نہر پانامہ
português: Canal do Panamá
română: Canalul Panama
tarandíne: Canale de Panama
русиньскый: Панамскый канал
srpskohrvatski / српскохрватски: Panamski kanal
Simple English: Panama Canal
slovenčina: Panamský prieplav
slovenščina: Panamski prekop
Soomaaliga: Kanaalka Banama
српски / srpski: Панамски канал
Seeltersk: Panamakanoal
svenska: Panamakanalen
Türkmençe: Panama kanaly
Türkçe: Panama Kanalı
татарча/tatarça: Panama kanalı
українська: Панамський канал
oʻzbekcha/ўзбекча: Panama kanali
vepsän kel’: Panaman kanal
Tiếng Việt: Kênh đào Panama
Yorùbá: Ìladò Panamá
Zeêuws: Panamakanaol
Bân-lâm-gú: Panama Ūn-hô