Неоген кезеңі
English: Neogene

Неоген кезеңі - кайнозой эрасының ұзақтығы 24,6 млн. жылмен өлшенетін екінші (ортаңғы) геологиялық кезеңі. Бұдан 23 — 1,6 млн. жылдар бұрынғы уақыт аралығын қамтыған.[1]

Неогенген терминін австрия ғалымы М.Гернес енгізген (1853). Неоген миоцен және плиоцен бөлімдеріне жіктеледі. Миоценнің төм. және ортаңғы бөлімдері теңіздік шөгінділерден, ал жоғарғы бөлігі гипсті жыныстардан құралған. Плиоцен горизонттарының төм. бөлігі саздардан, жоғ. бөлігі құмды жыныстардан құрылады. Жерорта теңізі бойындағы (Италия, Грекия) плиоцен жыныстары құрамында жанартаулық жыныстар мол тараНеогенн. Мұхитпен кейде қосылып, кейде одан бөлінген Қара теңіз бен Каспий теңізі аймақтарының тұйық алаптарындағы төм. және ортаңғы миоценнің бөліктері майкоп сериясының саз қат-қабаттарының жоғарғы бөлігінен құралған. Плиоцен басында Қара теңіз бен Азов теңіздері орнында Каспийден оқшау орналасқан, суы тұзды Понт, кейін Киммерий көлдері болды. Бұл кезде Кавказда континенттік және жанартаулық жыныстар жиылды, Оңтүстік-Батыс Азияда континенттік тұнбалар, Индонезияда теңіздік, континенттік, жанартаулық жыныстар шоғырланды. Жер тарихында. алып жас таулардың (альпі қатпарлықтары) көтерілген, ұлғайған, теңіз айдындарының сарқылып, шаралары шөгінділерге толған кезеңі. Неогеннің аяғында континенттер мен мұхиттар осы күнгі қалпына келді. Неогеннің теңіздік шөгінділері Қазақстан жерінде Арал, Каспий теңіздерінің маңында ғана кездеседі. Неогеннің континенттік шөгінділері Тұран плитасы мен Тянь-Шань аймағын, т.б. өңірлерді алып жатыр. Неоген ағымында дала, орманды дала, тайга және тундралық өсімдіктер пайда болып, кеңінен дамыды. Құрлықтағы организмдердің құрамы қатты өзгерді. Сүтқоректілер фаунасы айтарлықтай өзгеріске түсті. Қазіргі жыртқыштар, тұяқтылар мен тұмсықтылардың жаңа түрлері пайда болды. Мысалы, миоценде аю, гиена, құндыз, ит, борсық, мостодонт, мүйізтұмсық, қой пайда болса, ал плиоценде күзен, піл, гиппопотам, бұғы, гиппарион үш тұяқты жылқы (плиоцен соңында олар осы күнгі жылқы түріне айналды)] пайда болды. Қазақстанның, Еуропаның жоғарғы миоцен түзілімдерінде қазіргі шимпанзелерге ұқсас маймылдар – дриопиктердің қалдықтары табылған; мергель, әктас қабаттары бар малтатас, құм, қиыршықтас, саз жыныстары көп тараған. Кен байлықтардан мұнай мен газ (Парсы – Месопотамия мен Кордильера – Анд, Иран, Сахалин, т.б.), көмір кен орындары (барлық құрлықтарға таралған), темір кен шоғырлары (Керчь), т.б. әр түрлі тау жыныстары кездеседі.[2]

Other Languages
Afrikaans: Neogeen
Alemannisch: Neogen
asturianu: Neoxenu
azərbaycanca: Neogen
беларуская: Неагенавы перыяд
беларуская (тарашкевіца)‎: Нэаген
български: Неоген
Banjar: Neogen
brezhoneg: Neogenel
català: Neogen
čeština: Neogén
Cymraeg: Neogen
dansk: Neogen
Deutsch: Neogen
English: Neogene
Esperanto: Neogeno
español: Neógeno
eesti: Neogeen
euskara: Neogeno
فارسی: نئوژن
français: Néogène
galego: Neoxeno
עברית: נאוגן
magyar: Neogén
հայերեն: Նեոգեն
Bahasa Indonesia: Neogen
italiano: Neogene
日本語: 新第三紀
한국어: 신제3기
Кыргызча: Неоген мезгили
Latina: Neogenicum
Lëtzebuergesch: Neogen
lietuvių: Neogenas
latviešu: Neogēns
मराठी: निओजिन
Bahasa Melayu: Neogen
Plattdüütsch: Neogen
Nederlands: Neogeen
norsk nynorsk: Neogen
norsk: Neogen
occitan: Neogèn
polski: Neogen
پنجابی: نیوجین
português: Neogeno
română: Neogen
саха тыла: Неоген
Scots: Neogene
srpskohrvatski / српскохрватски: Neogen
Simple English: Neogene
slovenčina: Neogén
slovenščina: Neogen
српски / srpski: Неоген
svenska: Neogen
Tagalog: Neoheno
Türkçe: Neojen
українська: Неогеновий період
oʻzbekcha/ўзбекча: Neogen sistemasi
Tiếng Việt: Kỷ Neogen
中文: 新近纪
Bân-lâm-gú: Sin-chiâⁿ-kí
粵語: 新近紀