Мүйізтұмсықтар

Мүйізтұмсықтар
Қазбалық ауқымы: Eocene–Recent
Қара мүйізтұмсық (Diceros bicornis)
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі:Жануарлар
Жамағаты:Хордалылар
Табы:Сүтқоректілер
Сабы:Тақтұяқтылар
Кіші сабы:Ceratomorpha
Ұлы тұқымдасы:Мүйізтұқымтектестер
Тұқымдасы:Rhinocerotidae
Джон Эдуард Грей, 1820
Түрлері

Ceratotherium
Dicerorhinus
Diceros
Мүйізтұмсықтар

Мүйізтұмсықтар (лат. Rhinocerotidae) – тақтұяқтылар отрядының бір тұқымдасы.

Қазба қалдықтары палеоген кезеңінен белгілі. Сол кездегі олардың далалы алқаптарда және су жағалауларындағы батпақты жерлер мен тоғайлар арасында тіршілік еткен 200-дей түрі болған. Олардың 25-тей түрінің қаңқалары Қазақстанның палеоген, неоген, антропоген кезеңдерінің геологиялық қатпарларының шөгінділерінен табылған. Қазір 4 туысына жататын 5 түрі бар: Суматра мүйізтұмсығы – Үндіқытай, Малакка, Суматра, Калимантан аралдарында, Бирма, Ассамда; үнді мүйізтұмсығы – Непал, Ассамда; қара мүйізтұмсықШығыс Африкада; ақ мүйізтұмсық – ОАР, Судан, Уганда, Орталық Африкада, Чадта тіршілік етеді. Ал Ява мүйізтұмсығы – қазір тек Ява аралында ғана сақталған.

Мүйізтұмсықтар тропиктік ормандар мен саванналарда мекендейді. Дене тұрқы 2–5 м, салмағы 1–3,6 т-дай, ірі жануар. Терісі қалың, тықыр. Мұрнында және кеңсірігінде 1–2 (қара Мүйізтұмсықта 3 кейде 5) мүйіз болады, мүйізінің ұзындығы 40–60 см-дей. Аяқтары қысқа, мықты, үш ашалы. Құйрығы шашағы ұзын қылдардан тұрады. Көзі нашар көреді, бірақ иіс сезу органы жақсы дамыған. Жұбымен жүреді. Буаздық мерзімі 16–17 айға созылып, жалқы (өте сирек екі) төл туады. Төлі 2 жылға дейін енесін емеді. 50–60 жылдай тіршілік етеді. Мүйізтұмсықтардың жылдан-жылға саны азаюда. Барлық түрі Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.[1]

  • Дереккөздер

Дереккөздер

  1. "Қазақ энциклопедиясы - VI"
Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Rhinocerotidae
Other Languages
Afrikaans: Renoster
Alemannisch: Nashorn
አማርኛ: አውራሪስ
العربية: كركدنيات
asturianu: Rhinocerotidae
azərbaycanca: Kərgədanlar
تۆرکجه: کرگدن
башҡортса: Мөгөҙморондар
беларуская: Насарогі
беларуская (тарашкевіца)‎: Насарогі
български: Носорози
বাংলা: গণ্ডার
བོད་ཡིག: བསེ་རུ།
brezhoneg: Frikorneg
bosanski: Nosorog
català: Rinoceronts
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Să̤-ngiù
нохчийн: МармаӀ
čeština: Nosorožcovití
dansk: Næsehorn
Deutsch: Nashörner
Thuɔŋjäŋ: Kil
Ελληνικά: Ρινόκερος
English: Rhinoceros
Esperanto: Rinoceredoj
español: Rhinocerotidae
euskara: Errinozero
فارسی: کرگدن
føroyskt: Nashyrningur
français: Rhinocéros
arpetan: Rinocèros
Nordfriisk: Nööshurner
Gàidhlig: Sròn-adharcach
galego: Rinocerontes
Avañe'ẽ: Tĩatĩ
עברית: קרנפיים
हिन्दी: गैण्डा
hrvatski: Nosorozi
Kreyòl ayisyen: Rinoseròs
հայերեն: Ռնգեղջյուր
Bahasa Indonesia: Badak
ГӀалгӀай: Бирнал
íslenska: Nashyrningur
italiano: Rhinocerotidae
日本語: サイ
Basa Jawa: Warak
Kongo: Kifalu
kalaallisut: Siissisoq
ಕನ್ನಡ: ಖಡ್ಗಮೃಗ
한국어: 코뿔소
kurdî: Kerkedan
коми: Сюраныр
Кыргызча: Кериктер
лакку: Каргадан
Lingua Franca Nova: Rinosero
Limburgs: Neushores
lingála: Kánga
lietuvių: Raganosiniai
latviešu: Degunradži
मैथिली: गैंडा
македонски: Носорог
മലയാളം: കാണ്ടാമൃഗം
मराठी: गेंडा
Bahasa Melayu: Badak sumbu
မြန်မာဘာသာ: ကြံ့
مازِرونی: کرگردن
नेपाली: गैंडा
नेपाल भाषा: धिर्मेय्
Nederlands: Neushoorns
norsk nynorsk: Nashorn
norsk: Neshorn
Diné bizaad: Déélgééd
ଓଡ଼ିଆ: ଗଣ୍ଡା
ਪੰਜਾਬੀ: ਗੈਂਡਾ
پنجابی: گینڈا
português: Rinoceronte
Runa Simi: Sinqawaqra
română: Rinocer
русский: Носороговые
Scots: Rhinoceros
srpskohrvatski / српскохрватски: Nosorozi
Simple English: Rhinoceros
slovenčina: Nosorožcovité
slovenščina: Nosorogi
chiShona: Chipembere
Soomaaliga: Wiyil
српски / srpski: Носорози
Sesotho: Tšukulu
Basa Sunda: Badak
svenska: Noshörningar
Kiswahili: Kifaru
тоҷикӣ: Каркадан
ไทย: แรด
Tagalog: Rinosero
Türkçe: Gergedan
удмурт: Носорог
українська: Носорогові
اردو: گینڈا
oʻzbekcha/ўзбекча: Karkidonlar
Tiếng Việt: Tê giác
хальмг: Орңһ
中文: 犀牛
Bân-lâm-gú: Sai-gû
粵語: 犀牛