Кітап

Кітаптарға арналған ескерткіш, Берлин

Кітап (араб.: ‎ – жазба) — мерзімсіз баспасөз басылымы; көркем-әдеби, қоғамдық-саяси, ғылыми-практикалық мазмұндағы туынды.

Кітаптың алғашқы түрлері ежелгі Шығыс елдерінде, Грекияда, Римде қыш текшелеріне, тақта тастарға сына жазуымен жазылды. Біздің заманымыздан бұрынғы 25-ғасырда Мысырда қыш текшелердің орнына қамыс (папирус) қолданылды. Біздің заманымыздан бұрынғы 7-ғасырда қамысқа кітап жазу ісі Грекия мен Римде кең өріс алды. Осыған байланысты кітапты көшіріп жазуға машықтанған көшірушілер мен қолжазбаны көркемдеуші суретшілер пайда болды.[1]

Біздің заманымыздан бұрынғы 2-ғасырда қамыстың орнына тері жарғақ қолданыла бастады. Ежелгі Рим мәдениеті мен ғылымы өкілдерінің туындылары жарғақ кітаптарға жазылып таралды. 105 ж. қытай шебері Цай Лунь қағазды ойлап тауып, 13-ғасырда қағаз жасау өнері Шығыстан Батысқа тарай бастады. Осыған орай, Еуропада қолжазба кітап қауырт өркендеп, түрліше әріптер, бас тақырыптар (айдарлар) қолданыла бастады. Кітап мұқабалары алтын, күміс, т.б. металмен өрнектелді. 15-ғасырдың ортасында неміс өнертапқышы Иоганн Гутенбергтің баспа қалыбын ойлап табуына байланысты, жылжымалы құйма қаріппен құйылатын баспа кітап пайда болды. Осы заманғы кітап — мұқабаға дәптерлер түрінде өзара тіркестіріліп бекітілген кітап блогі үлгісінде жасалады.[2]Кітап пен кітапхана туралы қызықты деректерҚай елдің, қай халықтың болмасын оның мәдени деңгейі, сауаты, әрине, кітаппен байланысты. Америка Құрама Штаттарында халықтың тең жартысы кітап оқымайтын көрінеді. Соның да салдары шығар, сұрақ-анкета нәтижесіне үңілгенде студенттердің 40 пайызы Израиль - араб елдерінің бірі деп жауап берген. Франклин Рузвельт АҚШ-тың Вьетнам соғысы кезіндегі президенті деп түсінеді екен. Ал сол студенттердің тең жартысы Черчилльдің кім екенін білмей шыққан...

Кітап оқудың ұлт болашағы үшін маңызы зор. Білімсіз қоғам ешқашан да өрге басқан емес. Назарларыңызға кітаптар мен кітапханаларға қатысты бірнеше қызықты дерек ұсынамыз.

  • Финляндияда «Скепсис» деген қоғам бар. Оның мүшелері әр жылдың аяғында бас қосып, ақылдаса отырып, жылдың ең нашар кітабына «Құрмет грамотасын» беретін көрінеді.
  • Бұрынғы батыс Германияда шығып тұратын «Конкрет» атты журналдың жылдың ең жаман шығармасына, яки ең дарынсыз авторына беріп тұратын сыйлығы бар екен. Оны алған адам бұдан былай қарай мұндай кітап жазбауға және осы сыйлыққа келген ақшаға басқа бір мамандық алам деп уәде беруге тиіс екен.
  • Шри-Ланкада археологиялық қазба жұмыстарымен шұғылданған Америка ғалымдары әр парағы таза алтыннан дайындалған ғажап бір кітап тауып алыпты. Онда көне Үндістанның белгілі бір дастаны басылған дейді.
  • Францияның Нанта қаласында тұратын бір дәрігер-фармацепт отыз бес жыл бойына әр елдің гимндерін жинаумен шұғылданыпты. Франс Пресс агенттігінің хабарлауына қарағанда оның коллекциясы бүгінде жүз елудің үстіне шығыпты.
  • Бұдан дәл он жыл бұрын (2004 ж.) Сирия ғалымдары басқа ағайындас әріптестермен біріге отырып, «Бүкіл арабтық энциклопедия» шығаруға кіріскен. Бұл жиырма томдық үлкен еңбектің әрқайсысы мың беттен тұрады.
  • Францияда небары сегіз сағат ішінде бір өлеңдер жинағын басып шығарған. Таңғы сағат тоғызда қолжазбасын әкеліп тапсырған автор кешкі сағат бесте жырқұмарларға қолтаңба үлестіре бастаған.
  • Біздің жыл санауымыздан бұрынғы үшінші ғасырдың басында тұрғызылып, жаңаша жыл санаудың басында римдіктердің шабуылы кезінде өртенген дүниенің сегізінші ғажабы – Александр кітапханасы қалпына келтірілді. Кезінде теңдесі жоқ бұл кітапханада мыңдаған папирус оралымдары болған.
  • Франция президенті болған Франсуа Миттеранның артында қалған өлмес еңбегі – Парижде салынған еш жерде, еш елде болмаған теңдесі жоқ супер кітапхана. Ол осы өткен жиырмасыешы ғаырдың ғылыми-техникалық жаңалықтарының ұлы жемісі. [3]
  • Дереккөздер

Дереккөздер

  1. Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы
  2. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том
  3. Қадыр Мырза Әли, "Жазмыш" кітабынан. 2004 жыл.
Other Languages
Afrikaans: Boek
Alemannisch: Buch
አማርኛ: መጽሐፍ
aragonés: Libro
العربية: كتاب
مصرى: كتاب
asturianu: Llibru
Atikamekw: Masinahikan
Aymar aru: Panka
azərbaycanca: Kitab
تۆرکجه: کیتاب
башҡортса: Китап
Boarisch: Buach
žemaitėška: Kninga
беларуская: Кніга
беларуская (тарашкевіца)‎: Кніга
български: Книга
भोजपुरी: किताब
bamanankan: Gafɛ
বাংলা: বই
brezhoneg: Levr
bosanski: Knjiga
буряад: Ном (бэшэг)
català: Llibre
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cṳ̆
нохчийн: Жайна
ᏣᎳᎩ: ᎪᏪᎵ
کوردی: کتێب
čeština: Kniha
Чӑвашла: Кĕнеке
Cymraeg: Llyfr
dansk: Bog
Deutsch: Buch
Zazaki: Kıtabi
डोटेली: पुस्तक
Ελληνικά: Βιβλίο
English: Book
Esperanto: Libro
español: Libro
eesti: Raamat
euskara: Liburu
فارسی: کتاب
suomi: Kirja
français: Livre (document)
Gaeilge: Leabhar
贛語:
Gàidhlig: Leabhar
galego: Libro
Avañe'ẽ: Kuatiañe'ẽ
Gaelg: Lioar
Hausa: Littafi
客家語/Hak-kâ-ngî:
עברית: ספר
हिन्दी: पुस्तक
hrvatski: Knjiga
Kreyòl ayisyen: Liv (pou li)
magyar: Könyv
հայերեն: Գիրք
interlingua: Libro
Bahasa Indonesia: Buku
Interlingue: Libre
Ilokano: Libro
ГӀалгӀай: Джей
Ido: Libro
íslenska: Bók
italiano: Libro
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᕿᒥᕐᕈᐊᑦ/qimirruat
日本語:
Patois: Buk
la .lojban.: cukta
Basa Jawa: Buku
ქართული: წიგნი
Taqbaylit: Adlis
Kabɩyɛ: Takayaɣ
ಕನ್ನಡ: ಪುಸ್ತಕ
한국어:
Ripoarisch: Boch (z lääse)
kurdî: Pirtûk
коми: Небӧг
Кыргызча: Китеп
Latina: Liber
Lëtzebuergesch: Buch
лезги: Улуб
Limburgs: Book
lumbaart: Liber
lingála: Búku
ລາວ: ປຶ້ມ
lietuvių: Knyga
latviešu: Grāmata
Malagasy: Boky
олык марий: Книга
македонски: Книга
മലയാളം: പുസ്തകം
монгол: Ном
मराठी: पुस्तक
Bahasa Melayu: Buku
Mirandés: Libro
မြန်မာဘာသာ: စာအုပ်
Nāhuatl: Amoxtli
Napulitano: Libbro
Plattdüütsch: Book
Nedersaksies: Boek (literetuur)
नेपाली: पुस्तक
नेपाल भाषा: सफू
Nederlands: Boek (document)
norsk nynorsk: Bok
norsk: Bok
occitan: Libre
Livvinkarjala: Kirju
Ирон: Чиныг
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਿਤਾਬ
Deitsch: Buch
पालि: पोत्थकं
polski: Książka
پنجابی: کتاب
português: Livro
Runa Simi: Patara qhilqa
română: Carte
armãneashti: Carti
русский: Книга
русиньскый: Книга
Kinyarwanda: Igitabo
саха тыла: Кинигэ
sicilianu: Libbru
Scots: Beuk
سنڌي: ڪتاب
srpskohrvatski / српскохрватски: Knjiga
සිංහල: පොත
Simple English: Book
slovenčina: Kniha
slovenščina: Knjiga
chiShona: Bhuku
Soomaaliga: Buug
shqip: Libri
српски / srpski: Књига
SiSwati: Íncwadzí
Basa Sunda: Buku
svenska: Bok
Kiswahili: Kitabu
తెలుగు: పుస్తకము
тоҷикӣ: Китоб
Tagalog: Aklat
Setswana: Buka
Tok Pisin: Buk
Türkçe: Kitap
татарча/tatarça: Китап
тыва дыл: Ном
українська: Книга
اردو: کتاب
oʻzbekcha/ўзбекча: Kitob
vèneto: Łibro
vepsän kel’: Kirj
Tiếng Việt: Sách
Volapük: Buk
Winaray: Libro
吴语: 图书
isiXhosa: Incwadi
ייִדיש: בוך
Yorùbá: Ìwé
Vahcuengh: Saw
中文: 图书
文言:
Bân-lâm-gú: Chheh
粵語:
isiZulu: Incwadi