Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы

Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы
Кеңес одағы / КСРО / КСР одағы

Одақтық мемлекет
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg
 
Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919–1929).svg
 
Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919-1927).svg
 
Flag of Transcaucasian SFSR.svg
30 желтоқсан 1922 — 26 желтоқсан 1991


Flag of the Soviet Union.svgState Emblem of the Soviet Union.svg
КСРО байрағыКСРО елтаңбасы
Ұраны
Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
Әнұраны
Интернационал (1922—1944)
КСРО Мемлекеттік әнұраны (1944—1991)
Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg
1945 жылғы КСРО картасы
АстанасыМәскеу
Ірі қалаларыАлматы, Баку, Горький, Днепропетровск, Донецк, Ереван, Қазан, Киев, Куйбышев, Ленинград, Минск, Мәскеу, Новосибирск, Одесса, Омбы, Пермь, Ростов-на-Дону, Свердловск, Ташкент, Тбилиси, Уфа, Харьков, Челябі[1]
Тіл(дер)іорысша (де-факто)[2]
Ақша бірлігіРубль
Уақыт белдеулері+2…+12
Аумағы22 402 200 км²[3]
Халқы293 047 571 чел.[4]
Басқару формасыбірпартиялы Кеңестік республика (1922—1936), бірпартиялы (1989 дейін) парламенттік республика (1936—1991)
Көсем
 - 1922—1924Владимир Ильич Ленин
 - 1924—1953Иосиф Виссарионович Сталин
 - 1953Георгий Максимилианович Маленков
 - 1953—1964Никита Сергеевич Хрущёв
 - 1964—1982Леонид Ильич Брежнев
 - 1982—1984Юрий Владимирович Андропов
 - 1984—1985Константин Устинович Черненко
 - 1985—1991Михаил Сергеевич Горбачёв
Негізсалушы-мемлекеттер
КСРО-ның ыдырауынан кейінгі
мемлекеттер[5]
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svgКеңестік Ресей
Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919–1929).svgУКСР
Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919-1927).svgБелорус Советтік Социалистік Республикасы
Flag of Transcaucasian SFSR.svgЗСФКР
ӘзірбайжанFlag of Azerbaijan.svg
АрменияFlag of Armenia.svg
БеларусьFlag of Belarus (1918, 1991–1995).svg
ГрузияFlag of Georgia (1990–2004).svg
ҚазақстанFlag of Kazakhstan.svg
ҚырғызстанFlag of Kyrgyzstan.svg
ЛатвияFlag of Latvia.svg
ЛитваFlag of Lithuania (1989–2004).svg
МолдоваFlag of Moldova.svg
РесейFlag of Russia (1991–1993).svg
ТәжікстанFlag of Tajik SSR.svg
ТүрікменстанFlag of the Turkmen SSR.svg
ӨзбекстанFlag of Uzbekistan.svg
УкраинаFlag of Ukraine.svg
ЭстонияFlag of Estonia.svg
  1. Кеңес одағы
  2. Де-юре КСРОда 1990 жылға дейін ресми тіл болмады. Орыс тілі ісқағаздардағы негізгі тіл болды. «КСРО халқының тілі туралы» заңы.
  3. 1991 жыл
  4. (1989)
  5. Қазіргі таңда БҰҰ мүшелері

Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (Кеңес Одағы, КСРО) — Еуропада және Азияда 1922 жылдан 1991 жылға дейiн өмір сүрген мемлекет. КСРО Еуразияның 1/6 бөлiгiнде орналасты және 1917 жылдан дейін Ресейлiк империя Финляндия, Поляк патшалығының бөлiгiнсiз орналасатын және (Карстың жерi, қазіргі Түркия) кейбiр басқа аумақтағы әлемiнiң елдері арасында орналасқан ауданы бойынша өте iрi болды.

1917 жылғы Конституцияға сәйкес, КСРО бiртұтас одақ, көп ұлтты және социалистiк мемлекет болып жарияланды.

Ауғанстанмен, Венгриямен, Иранмен, Қытаймен, (1948 жылдың 9 қыркүйегiнен) Солтүстік Кореямен, Моңғол елмен, Норвегиямен, Польшамен, Румыниямен, Түркиямен, Финляндиямен, Чехословакиямен және тек қана теңiздегi АҚШ-тан, Швециямен және Жапониямен КСРО-ның Екiншi дүниежүзілік соғысынан кейiн жаяу шекарасы болды.

КСРО Ресей КФСР, Украин КСР, Беларусь КСР және Закавказ СФСР бiрiгуі жолымен 1922 жылдың 30 желтоқсанында құрылды.

Конституциясы бойынша егемендi мемлекет болып табылған (әртүрлi жылдарда 4-пен 16-мен аралығындағы) одақтас республикалардан тұрды; әрбiр одақтас республиканың одақтан еркiн бөлiнiп шығу мүмкіндігі сақталынды. Одақтас республика шет мемлекеттермен қатынасқа шығып, келiсiм-шарттарымен тұжырымдап , дипломаттық және консулдық өкiлдермен ауысып, халықаралық ұйымдардың қызметiне қатысуға құқығы болды. КСРО-мен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының 50 ел-негiздеушiлерiнiң арасында Беларусь КСР және Украина КСР-лері қатар дауыс құқығына ие болды.

Екiншi дүниежүзілік соғысынан кейiн АҚШ-тан кейінгі екінші жоғарғы держава болды. Кеңес одағы Социализмнің дүниежүзілік жүйесiнде үстем болды, сонымен бiрге Біріккен Ұлттар Ұйымының қауiпсiздiк кеңесінің тұрақты мүшесі болды.

КСРО-ның ыдырауы орталық одақтық өкiмет және одақтас республикалардың жоғарғы кеңестері, президенттері орындарына жаңа сайланған өкiмет өкiлдерінiң арасындағы өткiр қарсы тұрумен бейнелендi. Республикалық жоғарғы кеңестер 1989—1990 жылдары барлығы бірдей мемлекеттiк егемендiк туралы декларацияларын қабылдап, кейбiреулері - тәуелсiздiк декларациясын жариялады. КСРО-ның 15 республикасының 9-ында 1991 жылдың 17 наурызында азаматтардың үштен екiсi жаңартылған одақтың сақталуын шешу мақсатында Бүкiлодақтық референдум жүргiзiлдi. Бірақ орталық өкiметке ахуалды тұрақтандырудың сәтi түспедi.

Сәтi түспеген мемлекеттiк төңкерістің нәтижесі Балтық жағалауы республикаларының тәуелсiздiгiнiң ресми мойындауы болды. Украина тәуелсiздiгi жарияланған Бүкiл Украиналық референдумнан кейiн КСРО-ны сақтау мүмкiн емес болды. Беларуссия, Украина және Ресей Федерациясы 1991 жылдың 8 желтоқсан күні қол қойған Тәуелсiз мемлекеттердiң достастығын құру туралы келiсiмде мәлiмдеген. КСРО ресми түрде 1991 жылдың 26 желтоқсанында өмір сүруін тоқтатты. КСРО-ның барлық халықаралық-құқықтары, халықаралық қатынастары мен шет елдердегі мүліктері мен ақша капиталына Ресей Федерациясы мұрагер ретінде мойындалып, БҰҰ қауiпсiздiк кеңесiнің тұрақты мүшесі ретіндегі оның орнына ие болды.

Other Languages
Acèh: Uni Soviet
Afrikaans: Sowjetunie
Alemannisch: Sowjetunion
অসমীয়া: ছ'ভিয়েট সংঘ
авар: СССР
تۆرکجه: شوروی
Boarisch: Sowjetunion
žemaitėška: Tarību Sājonga
беларуская (тарашкевіца)‎: Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
bosanski: Sovjetski Savez
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sŭ-lièng
Cebuano: Unyong Sobyet
čeština: Sovětský svaz
Deutsch: Sowjetunion
dolnoserbski: Sowjetski zwězk
English: Soviet Union
Esperanto: Sovetunio
estremeñu: Unión Soviética
føroyskt: Sovjetsamveldið
Nordfriisk: Sowjetunion
Frysk: Sovjet-Uny
贛語: 蘇聯
گیلکی: شؤروي
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌲𐌲𐌲𐌸
客家語/Hak-kâ-ngî: Sû-lièn
हिन्दी: सोवियत संघ
hrvatski: Sovjetski Savez
hornjoserbsce: Sowjetski zwjazk
magyar: Szovjetunió
interlingua: Union Sovietic
Bahasa Indonesia: Uni Soviet
Interlingue: Soviet-Union
íslenska: Sovétríkin
la .lojban.: sofygu'e
Basa Jawa: Uni Sovyèt
ភាសាខ្មែរ: សហភាពសូវៀត
한국어: 소련
कॉशुर / کٲشُر: صؤوِت اِتِفاق
kernowek: URSS
Lëtzebuergesch: Sowjetunioun
Limburgs: Sovjet-Unie
lietuvių: Tarybų Sąjunga
مازِرونی: شوروی
Napulitano: Aunione Sovieteca
Plattdüütsch: Sowjetunion
Nedersaksies: Sovjet-Unie
Nederlands: Sovjet-Unie
norsk nynorsk: Sovjetunionen
Papiamentu: Union Sovietiko
Picard: URSS
پنجابی: سویت یونین
português: União Soviética
rumantsch: Uniun sovietica
русиньскый: СССР
davvisámegiella: Sovjetlihttu
srpskohrvatski / српскохрватски: Sovjetski Savez
Simple English: Soviet Union
slovenčina: Sovietsky zväz
slovenščina: Sovjetska zveza
Soomaaliga: Midowga Sofiyet
Seeltersk: Sowjetunion
Basa Sunda: Uni Soviét
svenska: Sovjetunionen
Tagalog: Unyong Sobyet
тыва дыл: ССРЭ
Tiếng Việt: Liên Xô
West-Vlams: Sovjet-Unie
walon: URSS
吴语: 苏联
Vahcuengh: Suhlienz
中文: 苏联
文言: 蘇聯
Bân-lâm-gú: So͘-liân
粵語: 蘇聯