Ислам күнтізбесі

Ислам күнтізбесі ( Һижра күнтізбесі , ай һижрасы) — Мұсылман әлемінде қолданылатын Ай фазаларының өзгерістеріне негізделген күнтізбе. “Жәһилия” заманында, яғни исламнан бұрын Арабияда 24 жылдық жыл санау есебі қолданылды.

15 жыл 12 айдан, 9 жыл 13 айдан есептелді. Қосылатын артық ай “нәси” деп аталды. Абыздар оны орынды да, орынсыз да қосып, күнтізбені шатастыра бергендіктен Мұхаммед нәсиды есептен мүлдем шығарып тастады. Содан бері араб елінде жыл 12 синодтық айдан құралады. Ол 354 не 355 күн. Ислам діні шыққаннан бері арабтардың қолданылатын жыл санау жүйесі — “Тарих әл-һижра”. “һижра” — “ауып бару” деген мағынаны береді.

Ислам күнтізбесі һижрадан, яғни Аллаһ Елшісінің Меккеден Мединеге жер аударған күнінен басталады. Һижра есебін пайғамбарымыз Мұхаммед дүниеден өткен уақытанан кейін 5 жыл өткенде, 637 жылы халиф Омар ибн әл-Хаттаб р.а. (634 — 644) жасаған. Нақты жылдан 11 күн кем болғандықтан, Ислам күнтізбесіндегі жылдың басы жылжи береді. һижраның Күн қозғалысына қатысы жоқ. Ол тек Айға негізделген. Жерлері ыстық және шөлді болғандықтан Араб елдері күндіз демалып, түнгі салқында Айдың жарығымен жұмыс жасайды. Ислам күнтізбесінің шығуының басты себебі де осы. [1]

Ай санау

Мұсылман жылсанауы Аллаһ Елшісінің Меккеден Мединеге һижрет жасаған уақытынан бері саналады. Осы күнгі жасалған һижрет мұсылман тарихында ерекше орынға ие болды. Жаңа күнтізбенің қолданысқа енуі туралы шешімді халифа Омар ибн әл-Хаттаб басқа сахабалармен кеңесе отырып қабылдаған болатын. Осылайша мұсылман күнтізбесі «Һижри» деп атал бастады. Мұсылман күнтізбесі күнмен емес аймен есептелгендігі себепті біздің қазіргі жылсанағымыздан біршама айырмашылығы бар. Осы себепті бір жылы 10, екінші жылы 11 күнге қысқа болып жатады.

Бұл жөнінде Алла тағала Құранда былай дейді:

إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتَابِ اللّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَات وَالأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ

«Расында Аллаһ қасында көктер мен жерді жаратқалы Аллаһтың кітабындағы айлардың саны он екі. Бұлардың төртеуі құрметті айлар»

Тәубе сүресі, 36-шы аят

Һижра айлары

Һижра араб.: هِجْرَة‎ айлары шамамен жаңа ай туған сәттен басталады. [2].

12-ші айдан, Зүл-Хижжа айынан басқа айларда 30 және 29 күн болады, жоғарыдағы айдың ұзақтығы айдың дұрыс фазаларына сәйкес күнтізбені ұстап қалуына бағытталған 30 жылдық циклде өзгереді.

11 жылы бұл циклдің Зүл-Хижжа айында 30 күн, ал қалғандарында 19-29 күн бар. Демек, бір жылда 354 немесе 355 күн бар. Кібісе жылдарға ешқандай ай қосылмайды, сондықтан атаулы айлар сол маусымда қалмайды, бірақ әрбір 32 және ½ жыл сайын толық күн немесе маусымдық жыл (шамамен 365 және 1/4 күн) арқылы артқа жылжиды.

  1. Мұхаррамالمحرّم, "тыйым салынған" — заңға қарсы (харам), бұл айда соғыс жүргізуге де тыйым салынған. [3] Мұхаррам айы мұсылмандардың ең қасиетті айы, Ашура күні осы айда.
  2. Сафарصفر, "бос" — еретеректе араб халқы осы айда үйлерін бос қалдырып кететін болу керек.
  3. Рабиғ әл-әууәлربيع الأوّل, "бірінші көктем".
  4. Рабиғ әс-сәниربيع الثاني немесе ربيع الآخر, "екінші (немесе соңғы) көктем".
  5. Джумада әл-әууәлجمادى الأولى, "шөлді (сусыз) жердің бірінші айы". Көне заманда "жаздың" бірінші ай.
  6. Жумад ас-сәниجمادى الثانية немесе جمادى الآخرة,
  7. Раджабرجب, "сыйластық" немесе "құрмет", бұл келесі қасиетті айда соғыстар мен ұрыстарға тыйым салынған.
  8. Шағбанشعبان, "шашылу", ертеректе Араб рулары осы ай уақытында жатырқап су іздеуге шыққан көрінеді.
  9. Рамаданرمضان, қасиетті айлардың бірі, мұсылмандар бұл айда таң атысынан, күн батқанға дейін ораза тұтып, жаман қылықтардан арылады.
  10. Шәууәлشوّال,
  11. Зул-Қағдаذو القعدة,
  12. Зул-Хиджаذو الحجّة, "қажылық айы", жыл сайынғы мұсылмандардың Меккеге Қажылыққа баратын айы.

Ислам күнтізбесі

  1. Мұхаррам
  2. Сафар
  3. Рабиғ әл-әууәл
  4. Рабиғ әс-сәни
  5. Джумада әл-әууәл
  6. Жумад ас-сәни
  7. Раджаб
  8. Шағбан
  9. Рамадан
  10. Шәууәл
  11. Зул-Қағда
  12. Зул-Хиджа
Аллаһ Елшісінің (с.ғ.у.) Меккеден Мединеге жер һижрет жасауы.
Ай атауы Күн саны Ай атауы Күн саны
Ал-Мухаррам (қаңтар) 30 Рәджәб (шілде) 30
Сафар (ақпан) 29 Шағбан (тамыз) 29
Рабииғул әууәл (наурыз) 30 Рамадан (қыркүйек) 30
Рабииғус сәни (сәуір) 29 Шәууал (қазан) 29
Джумәдүл әууәл (мамыр) 30 Зул-Қағда (қараша) 30
Джумадүл ахир (маусым) 29 Зүл-Хижжа (желтоқсан) 29

[4]

Other Languages
العربية: تقويم هجري
azərbaycanca: Hicri təqvim
беларуская (тарашкевіца)‎: Мусульманскі каляндар
Esperanto: Islama kalendaro
हिन्दी: हिजरी
interlingua: Calendario islamic
Bahasa Indonesia: Kalender Hijriyah
日本語: ヒジュラ暦
한국어: 이슬람력
कॉशुर / کٲشُر: اِسلامی تَقويٖم
македонски: Исламски календар
Bahasa Melayu: Takwim Hijrah
norsk nynorsk: Muslimsk tidsrekning
srpskohrvatski / српскохрватски: Islamski kalendar
Simple English: Islamic calendar
slovenčina: Islamský kalendár
slovenščina: Islamski koledar
српски / srpski: Исламски календар
Basa Sunda: Kalénder Islam
Türkçe: Hicrî takvim
татарча/tatarça: Һиҗри тәкъвим
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھىجرىيە تەقۋىمى
oʻzbekcha/ўзбекча: Islomiy taqvim
Tiếng Việt: Lịch Hồi giáo
吴语: 伊斯兰历
中文: 伊斯兰历
Bân-lâm-gú: Islam Le̍k-hoat
粵語: 回曆